اخبار آرشیوی
پایگاه "برهان" در یادداشتی تحلیلی درباره اعتراضات مردمی در انگلیس نوشت؛ هرچند مسایل اقتصادی مهمترین محرک حوادث اخیر انگلیس معرفی میشود، اما مرور رخدادهای مشابه در کشورهای اروپایی، خاورمیانه و شمال آفریقا نشان میدهد که بیداری اسلامی دامن این کشور را نیز گرفته است
برهان نوشت: عبدالمجید زواری/ حوادث اخیر لندن هر چند در ظاهر به بهانهی قتل یک جوان سیاه پوست به دست پلیس آغاز شد، اما ماهیترویدادهایپس از آن نشان از خشم فروخفتهای است که سالها بسان آتش زیر خاکستر چشم به راه زبانه کشیدن بوده است. در این میان عملکرد دولت «دیوید کامرون» و اتخاذ سیاست مشت آهنین در برابر معترضان نیز موجب تشدید بحران گردید و موج اعتراضها به سراسر لندن و چند شهر دیگر انگلستان سرایت کرد. کامرون معترضان را عدهای اراذل و اوباش خواند که هدفشان غارت و دزدی است و با این توجیه تظاهر کنندگان را به سرکوب بیشتر تهدید کرد. در ادامه با لغو مرخصیها، فراخواندن دهها هزار پلیس تازه نفس از سراسر کشور و گمانه زنی در مورد استقرار ارتش، لندن چهرهی یک منطقهی جنگی تمام عیار به خود گرفت. در خصوص علل خیزش مردم انگلستان مباحث مختلفی مطرح است. برخی کارشناسان،برنامههای ریاضت اقتصادی، کسری بودجهی عظیم دولت و در مقابل کاهش هزینههای عمومی و بالا رفتن مالیات را محرک این اعتراضها میدانند و برخی دیگر با نگاه ژرفتر ریشهی این موضوع را در تبعیض نژادی، بیعدالتی و برخورد غیرانسانی پلیس با رنگین پوستان جستوجو میکنند.
این دسته از تحلیلگران حضور گستردهی جوانان رنگین پوست در حوادث اخیر را گواهی بر ادعای خود مطرح میسازند. این در حالی است که سفیدپوستان و گروههای مختلف مردمی از جمله معلمان و کارکنان بخشهای عمومی نیز همسو با اقلیتهای نژادی مشارکت فعالی در اعتراضهای اخیر داشتهاند. در مجموع به نظر میرسد برآیند تمامی این عوامل در طول سالهای فراوان از انگلستان بشکهی باروتی ساخت که فقط منتظر یک جرقه بود. انگلستان در یک نگاه انگلستان در سواحل شمال غربی اروپا و نیمهی جنوبی جزیرهی بریتانیای کبیر قرار دارد. این منطقه از شمال با اسکاتلند و از غرب با ولز هم مرز است و به همراه ایرلند شمالی در مجموع کشور بریتانیای کبیر را شکل میدهند. شهر لندن پایتخت انگلستان و هم زمان پایتخت بریتانیا نیز به شمار میرود. تا پیش از جنگ جهانی دوم و شکلگیری جنبشهای استقلال طلبانه، مستعمرات انگلستان با گسترهای بالغ بر 36 میلیون کیلومتر مربع، 450 میلیون نفر یعنی حدود یک چهارم جمعیت جهان را در بر میگرفت. نظام حاکم بر انگلستان نظام پادشاهی است و حقوق اساسی این کشور بر اساس پارلمانتاریسم تدوین و تصویب شده است. بر این مبنا پارلمان انگلستان متشکل از
مجلس لردها و مجلس عوام به عنوان بالاترین مرجع قانونگذاری در بریتانیای کبیر، به همراه ملکه حاکمیت کشور را بر عهده گرفته و اداره مینمایند. با این حال هر چند ملکه به عنوان عالیترین مقام حکومتی در کشور شناخته میشود و تمامی عزل و نصب وزیران، انحلال پارلمان و یا دعوت به تشکیل آن در ظاهر به دستور او انجام میپذیرد، اما در حقیقت نخست وزیر به عنوان رهبر حزب پیروز در پارلمان، تصمیم گیرندهی اصلی در امور سیاسی است و ملکه به عنوان یک مقام تشریفاتی خواستههای نخست وزیر را تأیید میکند. البته به این نکته نیز باید توجه داشت که پادشاه انگلستان در برابر هیچ یک از قوای سهگانه مسؤول و پاسخگو نیست و انتصاب وی نیز موروثی است. از سوی دیگر عزل و برکناری پادشاه نیز در قانون اساسی انگلستان پیشبینی نشده و هیچ مرجعی به عنوان ناظر و مرجع تشخیص ناتوانی و عزل ایشان از مقام سلطنت وجود ندارد. حاکمیت اشراف بر مردم تضاد طبقاتی و تقسیم مردم به شهروندان درجههای یک و دو از عمدهترین مسایلی است که جامعهی بریتانیا از آن رنج میبرد. نماد این تبعیض آشکار تقسیم پارلمان به مجلس عوام و اعیان (لردها) است که در آن افرادی تحت عناوین تشریفاتی
همچون دوک، مارکی، بارون، کنت یا ویسکنت از دیگر نمایندگان پارلمان مجزا میشوند. نکتهی جالب توجه اینکه اعضای مجلس اعیان از سوی پادشاه و به صورت مادام العمر و موروثی منصوب میشوند و از نظر تعداد نیز از منتخبان مردم بیشتر هستند. تحت تأثیر این نگرش شکاف طبقاتی عمیقی در بریتانیا شکل گرفته است که پیامدهای اجتماعی و اقتصادی بغرنجی را برای جامعهی این کشور اروپایی به ارمغان آورده است. به گزارش روزنامهی «دیلی تلگراف» به رغم رشد بیسابقهی ثروت در جامعهی بریتانیا، شکاف طبقاتی بین فقرا و ثروتمندان به بالاترین حد خود پس از جنگ جهانی دوم رسیده است. براساس این گزارش انگلستان با ثبت یکی از بالاترین نرخهای فقر در بین کشورهای غرب اروپا، پس از ایتالیا، اسپانیا و یونان در جایگاه چهارم قرار دارد. همین گزارش با اذعان به نابرابری فرصتها و تبعیض طبقاتی میافزاید؛ در انگلستان اینکه پدر و مادر شما چه کسانی هستند بیش از دیگر کشورها اهمیت دارد و بر حسب طبقهی اجتماعی یا نژاد افراد، فرصتهای پیش روی آنها متفاوت است. مؤسسههای خیریهی انگلیس نیز با افشای یک آمار تکان دهنده از فقر شدید1/7میلیون کودک انگلیسی خبر میدهند که با
محرومیتهای شدید از غذا و لباس مناسب، حتی برای تأمین اقلامی همچون پالتو یا کاپشن در زمستانهای سخت لندن در سختی به سر میبرند. با توجه به موارد یاد شده اکثر کارشناسان بر این باورند که اعتراضهای انگلیس ریشهی اجتماعی و اقتصادی داشته و نمیتوان آن را واکنشی هیجانی به قتل یک جوان دانست. در حقیقت برخلاف تلاش رسانههای غرب برای نشان دادن تصویری زیبا از خود، جهانیان اکنون شاهد خیزش مردم فقیری هستند که برضد سیاستهای نئولیبرالیستی رهبران خود برخواستهاند. لایههای مختلف جامعه این را میبینند که به خاطر سیاستهای غلط دولت، هر روز بیش از پیش با کاهش سطح زندگی و رشد بیکاری دست به گریبان هستند، اشراف و در صدر آنها خانوادهی سلطنتی چگونه با دنبال کردن دغدغههایی همچون برگزاری مراسم ازدواج پرهزینهی شاهزاده «ویلیام»، درصدد بیاعتنایی به آنها و تحمیل هزینههای بیشتر به جامعه میباشند. در این میان طبیعی استافزایش بیکاری و افزایش سه برابری هزینهی تحصیل بیش از دیگران، قشر نوجوانان و جوانان انگلیسی را نسبت به آیندهی خود نگران کند و در اعتراض به بیاعتنایی سیاست مداران و نشان دادن خشمی که طی سالها در وجودشان جمع شده
است به خیابانها بریزند. بر اساس آمار مرکز تحقیقات اقتصادی و بازرگانی انگلیس در حالی که امکانات ثروتمندان صد برابر فقرای جامعه است، کاهش هزینههای دولت، به معنای بیکاری 300 تا 500 هزار نفر در بخش عمومی است که بیشترین رقم از زمان رکود اقتصادی دههی 1980 است. چشم انداز پیش رو دولت مردان انگلیسی هر چند با طرح مسایل بیپایهای همچون شورشی خواندن معترضان و یا نسبت دادن آشوبها به کشورهای خارجی و یا در اظهارنظرهایی خندهدارتر نسبت دادن آن به تأثیر یک بازی رایانهای خاص، سعی در فرافکنیو فرار از اصل موضوع دارند، اما کالبد شکافی حوادث اخیر لندن حاوی نکتههای قابل توجهی است که به مهمترین آنها اشاره میشود. نخست اینکه هر چند در سالها و دهههای قبل رویدادهای مشابهی در برخی کشورهای اروپایی همچون فرانسه، اسپانیا و یا یونان تجربه شده است، اما اعتراضی با چنین گستردگی در انگلستان سابقه نداشته است. بنابراین آنچه میتواند در بررسی علل این جریان مورد توجه کارشناسان و سیاستمداران قرار گیرد این است که چرا مردم صبور انگلستان که با پرهیز از اقدامهای عجولانه و چکشی در برابر ناملایمات و بیعدالتیها، موجب ماندگاری استعمار
پیر در طول تاریخ شدهاند، در مقطع کنونی به یکباره این چنین برآشفته و نگران نسبت به دولت و حتی حاکمیت انگلستان معترض شدهاند. نکتهی دوم به آزمون گذاشتن تعهد عملی دولتهای غربی به ادعاهایخوددر مورد حقوق بشر و ارزشهای انسانی است که با رویکرد دوگانهیبه وجود آمدهعملاً رنگ باخته است. در حقیقت جهانیان دیدند چگونه دولتی که به بهانهی احقاق حقوق شهروندان دیگر کشورها جنجال آفرینی میکرد، چگونه با نقض آشکار حق شهروندی و محدود کردن رسانهها به سرکوب معترضان پرداخت. در ادامهی سکوت نهادهای بین المللی نیز که نسبت به حوادث مشابه در کشورهای مخالف نظام سلطه به شدت حساس بودند هم در نوع خود قابل تأمل است. در پایان هرچند مسایل اقتصادیبه عنوان مهمترین محرک حوادثاخیر انگلستان معرفی میشود، اما مرور روند رخدادهای مشابه در دیگر کشورهای اروپایی، خاورمیانه و شمال آفریقا، ما را به این نکته رهنمون میسازد که دومینویموجبیداری ملتها، دامن استعمار پیر را هم گرفته است و سرکوب و توسل به گزینههای امنیتی و نظامی هم نمیتواند در حل بحران راهگشا باشد. اکنون کشورهای غربی در حالی رویدادهای انگلستان را دنبال میکنند که نگرانیهای گستردهای
در مورد سرایت بحران به بلژیک، فرانسه، ایتالیا، اسپانیا، اتریش، یونان، آمریکا و حتی سرزمینهای اشغالی به وجود آمده است.(*) *عبدالمجید زواری؛ کارشناس مسایل بینالملل/انتهای متن/