اخبار آرشیوی
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران طی یادداشتی در پایگاه "برهان": آمریکا در صدد است تا ترکیه را به نمونهای از توسعه اقتصادی- سیاسی غربی تبدیل و به عنوان الگوی جایگزین انقلاب اسلامی ایران در منطقه معرفی کند
برهان نوشت: دکتر مصطفی ملکوتیان/ رفتارهای متناقض در سیاست خارجی رهبران «حزب عدالت و توسعه» که امروزه بر کرسیهای ریاست جمهوری و نخست وزیری کشور همسایهی شمال غربی ایران - یعنی ترکیه با وسعت 780576 کیلومتر مربع که از نظر جغرافیایی اندکی از آن یعنی تراس شرقی و مهمترین شهر آن استامبول در اروپای جنوب شرقی و قسمت اعظم آن در شبه جزیرهی آناتولی در آسیای جنوب غربی قرار دارد - تکیه زدهاند و به اسلامگرای میانهرو مشهور شدهاند حاکی از نبود یکپارچگی و نوعی گیجی در ساختارهای بالای سیاسی این کشور است. دانشمندان علوم سیاسی یکی از شرایط اساسی ایجاد تعادل در سیستم سیاسی و سیاست خارجی را وحدت و یکپارچگی سیستم میدانند؛ امری که هم اکنون نظام حکومتی ترکیه از فقدان آن رنج میبرد. از نظر سابقه، این کشور در زمان حکومتهای لاییک گذشته که میراث نهضت ترکهای جوان به رهبری «مصطفی کمال پاشا» مشهور به «آتاترک» بود و بعد از پایان جنگ جهانی دوم که غرب در یک جنگ سرد شدید با شرق مارکسیست رو در رو قرار گرفت، توسط غربیها به ویژه دولت آمریکا به عضوی از پیمانهای زنجیرهای دفاعی غرب یعنی پیمانهای «ناتو» و «سنتو» تبدیل شد و از آن زمان
ارتش این کشور نقشی کلیدی در تحولات و تار و پود سیاسی آن به دست آورد. نهضت ترکهای جوان از راه مبارزه با حکومت و تضعیف امپراطوری بزرگ عثمانی که سرزمینی بسیار وسیع از شرق اروپا و بالکان گرفته تا شبه جزیرهی عربستان و شمال آفریقا را در اختیار داشت و در راستای خدمت به انگلستان و صهیونیستها، زمینهی ایجاد ترکیهی فعلی را فراهم نمود. رهبران این نهضت در حلقههای فراماسونری وابسته به انگلیس و صهیونیسم جهانی حاضر بودند و کسانی که ترکیهی جدید را پدید آوردند، با ضعیف نمودن امپراطوری عثمانی و کمک به انگلیسیها نقشی مهم در تحویل سرزمین مقدس فلسطین به صهیونیستها و تشکیل رژیم صهیونیستی داشتند. میدانیم که با شکست اتحاد مثلث و دولتهای تشکیل دهندهی آن و از جمله امپراطوری عثمانی در جنگ جهانی اول، سرزمین فلسطین به وسیلهی جامعهی ملل که پدر سازمان ملل فعلی و توسط دولتهای پیروز در این جنگ به وجود آمده بود، در یک طرح حساب شده و با توجه به این نکته که انگلستان در سال 1917 میلادی با صدور اعلامیهی «بالفور» متعهد شده است پس از پایان جنگ به یاری صهیونیستها برود، تحت سرپرستی انگلستان قرار گرفت و در حالی که در آن زمان تنها چند
خانوادهی یهودی در فلسطین حضور داشت، با همکاری انگلیس و تلاشهای صهیونیسم جهانی صدها هزار نفر یهودی به فلسطین آورده شده، هم زمان انگلیس در مقابل مخالفتهای اعراب به شدت برخورد نموده و به صهیونیستها کمک میکرد تا مسلح شوند تا اینکه در سال 1948 میلادی تشکیل رژیم صهیونیستی، اعلام شد. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، موج اسلامگرایی کشورهای مختلف منطقه را در نوردید و البته دولتهای سرکوبگر اعم از ترک و عرب نیز با این حرکت به مقابلهی سرکوب کنندهای پرداختند. با توجه به مسلمان بودن اکثریت بالای مردم ترکیه این موج به خوبی در این کشور تأثیر گذاشت و آرام آرام احزاب اسلامگرایی مانند: «حزب رفاه» آقای «نجمالدین اربکان» - که بعداً به دلیل مخالفت ارتشیها و لاییکها که میگفتند در ترکیه نباید حزب اسلامی وجود داشته باشد به «حزب فضیلت» تغییر نام داد - پدید آمدند. بعد از انقلاب اسلامی، ارتشیهای غربگرا دو بار در ترکیه دست به کودتا زدند (از جمله بر کناری آقای اربکان) و اعلام نمودند که به شدت با رشد گرایشهای اسلامی مقابله خواهند کرد. اسلامگرایان نیز هر بار با حزب جدیدی وارد صحنه میشدند. در این شرایط که جو اجتماعی در
ترکیه هر روز تأکید بیشتر و گستردهتری بر لزوم نقش اسلام در جامعه و سیاست میکرد و با توجه به اینکه نمیشد این گرایشها را نادیده گرفت، غرب که احساس خطری جدی از آیندهی گرایش منطقهای به ایران اسلامی داشت، سعی کرد چالش و تهدید اسلامگرایی در ترکیه را برای خود به یک فرصت تبدیل کند. براساس این نقشه، آمریکا به گونهای موقت از نظر اقتصادی (از راه تشویق سرمایهگذاری خارجی در ترکیه) نظامی و سیاسی (دادن اجازهی کسب قسمتی از قدرت توسط اسلامگراهای میانهرو) از ترکیه حمایت میکند و سعی دارد ترکیه را به نمونهای از توسعهی اقتصادی سیاسی غربی تبدیل نماید تا آن را برای کشورهای منطقه به عنوان الگوی جایگزین الگوی مورد نظر انقلاب اسلامی ایران بدل سازد. بدین ترتیب به گمان غرب، ترکیه سوپاپ اطمینان غرب در منطقه میشود؛ الگویی غربگرا که هر وقت خطر بزرگ- نابودی اسراییل و حمایت نهضتهای اسلامی از ایران رفع شد - میتوان آن الگو را نیز از راه لاییکها، ارتش ترکیه و ناتو حذف و دوباره ترکیه را با مسایل و مشکلات فراوان تاریخی خود (مانند مشکلات مربوط به 8 استان کردنشین، مسألهی تاریخی ارامنه، اختلافات با یونان بر سر جزایر، مسألهی
ادامه یافتهی قبرس، ادعاها و تلاشهای تاریخی روسیه برای تصرف تنگههای بسفر و داردانل و بدهیهای بالای خارجی) تنها گذاشت. به عبارت دیگر، از نظرگاه این نقشه با توجه به این که مردم ترکیه عمدتاً سنی مذهب هستند، در صورتی که اعراب سنی منطقه نوعی توسعهی سیاسی اقتصادی را در این کشور ببینند در شرایط بحران به ترکیه نزدیک شده آن الگو را پذیرفته و بدان اعتماد خواهند کرد. به طور کلی امروزه رهبران اسلامگرای میانهروی ترکیه رفتارهای متناقضی از خود بروز میدهند و در زمینی که غرب آماده کرده است، بازی میکنند. بازی ترکیه با حکمت ضد غربی و ضد اسراییلی سوریه، دادن اجازه به آمریکا برای استقرار سامانهی دفاع موشکی این کشور در ترکیه و نیز جنجال حمله به کشتی کمک رسان در غزه که طی آن نه نفر از اهالی ترکیه کشته شدند، در همین راستا قابل توصیف است. حقیقت این است که متأسفانه اسلامگرایان ترکیه برای ماندن در قدرت زمین را برای دشمنان خود هموار میسازند. آنها از یک طرف خود را ضد اسراییلی معرفی مینمایند و از طرف دیگر به مهمترین کشور عرب ضد اسراییلی یعنی سوریه میتازند. برای این کار خود نیز دلایل ظاهر الصلاح یعنی طرفداری از دموکراسی
یافتهاند، اما در این جا سؤال این است که چرا آنها با عربستان، امارات و ... این گونه رفتار نمیکنند؟! از طرفی دیگر در حالی که روسها اجازه ندادند آمریکا سامانهی دفاع موشکی خود اعم از رادارها و سلاحهای ضد موشکش را در کشورهای چک و لهستان مستقر نماید. دولت اسلامگرای ترکیه به آمریکا اجازهی استقرار این سامانه در خاک کشور خود را داده است. اسلامگرایان ترکیه از این میترسند که اگر با آمریکا همراه نشوند با کودتای لاییکها سرنگون گردند. اما با ویژگیهایی که از مردم ترکیه سراغ داریم روشن است که اگر آنان حقایق را به مردم بگویند و آنها را به صحنه بیاورند، این ترس معنا نخواهد داشت. بنابراین امروزه ترکیه از نظر ساختاری و در نتیجه از نظر موضعگیریهای سیاست خارجی، کشوری گیج و پارادوکسیکال در آسیای جنوب غربی و دارای آیندهای مبهم است. اسلامگرایان ترکیه بهتر است از تلهای که غرب برای آنها آماده کرده است، آگاه باشند و به دست خود زمینهی نابودی خود و حرکتهای اسلامی منطقه را فراهم نسازند. آنها میتوانند با کمک گرفتن از مردم ترکیه که به اسلام بسیار معتقد و آمادهی فداکاری در این راه هستند و نیز همراه شدن با سیاستهای
ایران اسلامی جا پای خود را محکم کنند. آنها بهتر است به فکر ساختن ترکیهای مستقل و واقعاً اسلامی باشند و بیش از این غربیان را با رفتارهای خود خرسند نکنند. در غیر این صورت، به مرور زمان یا مردم ترکیه آنها را حذف و راه دیگری برخواهند گزید و یا طعمهی لاییکها و ناتو خواهند شد.(*) *دکتر مصطفی ملکوتیان؛ عضو هیأت علمی دانشگاه تهران/انتهای متن/