اخبار آرشیوی
پایگاه "برهان" نوشت؛ با افزایش هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا به هفت هزار فروند در خاورمیانه، یکی از راهبردهای اصلی اوباما جایگزینی این هواپیماها با نظامیان آمریکایی در منطقه است
گروه بین الملل برهان نوشت: محمد امین آباد/ حملهای که در 7 سپتامبر سال 2009 میلادی توسط هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا در وزیرستان شمالی به امید کشتن یکی از رهبران شبه نظامیان طالبان انجام شد، در حالی که او هرگز آنجا نبود، بهای سنگینی برای «سعد الله»، نوجوان 15 ساله پاکستانی، داشت. موشکهای سیا به جای رهبر طالبان بر سر او و خانوادهاش فرود آمد، زمانی که سعدالله در بیمارستان به هوش آمد هر دو پا و یک چشمش را همراه با عموی معلول و پسر عمویش را از دست داده بود. او دیگر شانسی برای بازگشت به زندگی عادی را ندارد. سعدالله تنها یکی از 1117 نفری است که در حملات هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا به افغانستان و پاکستان سلامت خود را از دست میدهد. با افزایش فوقالعاده هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا به هفت هزار عدد در منطقه خاورمیانه، به نظر میرسد یکی از راهبردهای اصلی دولت اوباما جایگزین کردن این هواپیماها با نیروهای نظامی آمریکا در منطقه است. از این پس ما در سکوت سازمانهای مدافع حقوق بشر و دادگاههای بینالمللی ما شاهد کشتارهای بیشتری توسط این هواپیماهای سنگدل آمریکایی خواهیم بود و سعداللههای بیشتری در این میان سلامتی و
جان خود را از دست خواهند داد. تعریف هواپیماهای بدون سرنشین (UAV) هواپیمای بدون سرنشین وسیلهای است شبیه هواپیما در مدلها مختلف، این هواپیما قادر به حمل کردن انسان نیست و کلیه مراحل مختلف پرواز و ماموریت یا از قبل در سیستمهای رایآنهای آن برنامهریزی میشود و یا از طریق اپراتور که در مرکز فرماندهی مستقر است کنترل میشود که هواپیماهای با این قابلیت، به هواپیماهای کنترل از راه دور معروف هستند. انواع مختلفی از این نوع هواپیماها در شکل، سایز و ظاهر و کاربرد ساخته شدهاند هواپیماهای بدون سرنشیناز نظر مدیریت پرواز در دو نوع طراحی شدهاند: 1- برخی از یک مرکز فرماندهی کنترل میشوند که این مرکز ممکن است هزاران کیلومتر از محل پرواز هواپیما و انجام ماموریت آن فاصله داشته باشد و یا اصلا ممکن است در یک قاره دیگر مستقر باشد. 2- نوع دیگر این هواپیماها از طریق طرحهای پرواز از قبل برنامه ریزی شده در آن عمل میکنند و از سیستمهای خودکار پیچیده که درون رایانههای پیشرفته تعبیه شده در درون هواپیما وجود دارد برای پرواز استفاده میکنند. در چند سال اخیر و بهویژه بعد از حمله ایالات متحده به عراق و افغانستان این هواپیماها به دلیل
انجام ماموریتهای شناسایی و انجام عملیاتهای نظامی مشهور شدهاند شهرت و اعتبار هواپیماهای بدون سرنشین،توانایی آنها در تسلیح به انواع سلاحهای پیشرفته، از جمله موشکهای کروز، شناسایی و نابودی اهداف درست مثل هواپیماهای هدایت شده توسط خلبان میباشد. این هواپیماها علاوه بر کاربردهای نظامی کاربردهای غیر نظامی هم دارند که این نوع کاربردها روز به روز در حال رشد میباشند: 1- هواپیماهای امداد و نجات: در بلایا و سوانح طبیعی مثل سیل، زلزله، طوفان، این هواپیماها میتوانند به یافتن انسآنهایی که در صحرا و بیابان گم شدهاند و یا در ساختآنهای ویران گیر افتادهاند و یا در امواج خروشان دریا دچار حادثه شدهاند، کمک کنند؛ آتشنشانی نیز از وظایف دیگر این هواپیماهاست. 2-لجستیک: هواپیماهایی بدون سرنشین مخصوص حمل بار و محموله و عملیاتهای لجستیکی طراحی و ساخته شدهاند. 3- تحقیقات و توسعه: دانشمندان از این هواپیماها برای ثبت دقیق حوادث، تجزیه و تحلیل دادهها و جمعآوری اطلاعاتی از مناطقی که دسترسی انسانی وجود ندارد و یا خطرناک است استفاده میکنند. 4- استفادههای تجاری و بازرگانی: هم اکنون شرکتهای زیادی هواپیماهای مخصوص
کارکردهای تجاری و تبلیغاتی که برای این امور طراحی و ساخته شدهاند در اختیار دارند. تاریخچه هواپیماهای بدون سرنشین اولین کوششها برای ساخت هواپیماهای بدون سرنشین به سالهای 1915 و 1916م یعنی دوران جنگ جهانی اول برمیگردد. آنچه امروزه به هواپیمای بدون سرنشین معروف است نوع تکامل یافته ماشینهای پرنده بسیار سادهای است که از آنها به عنوان «هدف پرنده»[1] در تمرینات تیراندازی زمین به هوا و یا هوا به زمین، استفاده میشد. غالبا این اهداف پرنده با نام «درون»[2] شناخته میشدند. در فاصله بین سالهای 1916 تا 1935م انواع مختلفی از این هواپیماها «درون»، با تکنولوژیهای سطح پایین ساخته شد. اما در طول سالهای جنگ جهانی دوم (1939-1945) تکنولوژی ساخت این هواپیما شتاب بیشتری گرفت. درونها در طول جنگ جهانی دوم برای دو ماموریت به طور همزمان استفاده شدند: 1- آموزش افسران توپخانههای ضدهوایی 2- اجرای ماموریتهای نظامی: بعد از جنگ جهانی دوم و در سال 1951 م برای اولین بار از موتور جت در این نوع هواپیماها استفاده شد و انواع مختلفی از آن تا سال 1955م برای نیروی دریایی ایالات متحده ساخته شد. با وجود این، تا جنگ ویتنام این نوع
هواپیماها از نظر تکنولوژی کمی بیش از هواپیماهای کنترل از راه دور کارآیی داشتند. تولد نسل جدید هواپیماهای بدون سرنشین که در آن دوره «PRV» نامیده میشد به سال 1959م و جنگ ویتنام مربوط میشود. با ابراز نگرانی افسران ارشد نیروهای هوایی آمریکا نسبت به از دست دادن خلبانان جنگی بر فراز منطقهی پروازی دشمن، تلاشها برای طراحی نوع جدیدی از هواپیماهای بدون سرنشین که بتواند کارایی هواپیماهای جنگی هدایت شده به وسیله خلبانان نیروی هوایی را داشته باشد، آغاز شد. این تلاشها زمانی که هواپیمای فوق پیشرفته و سری «U-2» ایلات متحده بر فراز حریم هوایی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1960م ساقط شد، شتاب بیشتری گرفت. در آن زمان برنامهی فوق سری هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا تحت عنوان کد «Red wagon»، در حال اجرا بود. در دوم و چهارم آگوست سال 1964م در برخورد بین نیروی دریایی آمریکا و نیروی دریایی ویتنام شمالی در خلیج تونکین[3] ایالات متحده برای اولین بار از نسل جدید هواپیماهای بدون سرنشین برای نابودی اهداف نظامی استفاده کرد. زمانی که چین کمونیست، عکسهایی از این نوع هواپیماها را که ساقط شده بودند پخش کرد، مقامات رسمی آمریکا از اظهار نظر
رسمی خودداری کردند. در 26 فوریه 1973م کمیته تخصیص اعتبار آمریکا، توسط افسران علی رتبه نظامی متقاعد شد که برای پروژه هواپیماهای بدون سرنشین بودجهی بیشتری را اختصاص دهد و تأیید کرد که این هواپیماها در جنوب آسیا و در جنگ ویتنام باید مورد استفاده قرار گیرند. تا آن تاریخ بیش از پنج هزار نفر از خدمه نیروی هوایی آمریکا در جنگ ویتنام کشته و بیش از هزار نفر دیگر نیز یا مفقود الاثر یا به عنوان اسیر جنگی دستگیر شده بودند. در طول جنگ ویتنام هواپیماهای بدون سرنشین بیش از 3435 مأموریت برای ارتش آمریکا انجام دادند که به ادعای پنتاگون تنها 554 مورد از این ماموریتها با شکست مواجه شد. در طول جنگ 1973م اعراب و اسراییل، معروف به جنگ «یوم کیپور»، واحدهای توپخانهی ارتش سوریه مستقر در لبنان صدمات سنگینی را به جنگندههای اسراییلی وارد کردند که در نتیجهی آن ارتش رژیم صهیونیستی اولین نسل از هواپیماهای مدرن بدون سرنشین خود را توسعه داد. این هواپیماها باعث شد نیروهای دفاع هوایی سوریه در جنگ 1982م لبنان، کارایی خود را از دست بدهند. هم اکنون رژیم صهیونیستی بر روی هواپیماهای بدون سرنشین خود بهشدت سرمایهگذاری کرده است. و به طور
مکرر گزارشهایی در خبرگزاریها مبنی بر پرواز هواپیماهای بدون سرنشین اسراییل برفراز کشورهای منطقه، بهویژه لبنان و سوریه، منتشر میشود. آمریکا تصمیم گرفته است تا سال 2016م بودجه بیشتری را برای طراحی، ساخت و توسعه قابلیتهای نسلهای جدید هواپیماهای بدون سرنشین خود اختصاص دهد. توسعه برنامههای مربوط به هواپیماهای بدون سرنشین، از برنامههای اصلی نیروهای هوایی و دریایی آمریکا محسوب میشود. نیروی دریایی این کشور میزان سرمایهگذاری روی این هواپیماها را از صفر به پنج درصد، افزایش داده است در حالی که نیروهای هوایی از شصت درصد به 284 درصد، این میزان را بالا برده است. 284 درصد افزایش هزینههای سرمایهگذاری در ارتقای نسلهای هواپیماهای بدون سرنشین به خوبی گویای این واقعیت است که در آینده نه چندان دور، دنیا شاهد هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا خواهد بود که در مناطق مختلف جهان بدون نام و نشان و اجازه رسمی کشورها به انجام عملیاتهای غیر قانونی مشغولند. استفاده، طراحی و ساخت هواپیماهای بدون سرنشین تنها به کشورهای قدرتمند محدود نمانده است. بسیاری از کشورهای دیگر نیز برنامههای خود را برای توسعه این هواپیماها شروع کردهاند.
در این میان بازیگران غیر دولتی نیز توانایی طراحی، ساخت و استفاده از این هواپیماها را پیدا کردهاند. به طور آشکار، حزبالله لبنان از هواپیماهای بدون سرنشین بر ضد نیروهای رژیم صهوینسیتی در جنگ 33 روزه استفاده کرد. با افزایش توان عملیاتی این نوع هواپیماها در دهه 80 و 90 م، و به موازات آن، کوچک شدن آنها که در نتیجهی استفاده از تکنولوژیهای پیشرفته در طراحی و ساخت آنها صورت گرفت. چنان که گفته شد اشتیاق و علاقه برای استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین در سطوح عالی فرماندهی نظامی آمریکا بیشتر شد. هم اکنون ساختار نیروی هوایی آمریکا برای استفاده بیشتر از این نوع هواپیما تغییر کرده و پنتاگون سالانه بیش از سه میلیارد دلار برای طراحی ساخت و خرید این هواپیما بودجه صرف میکند. خدمهی این نوع هواپیماها از 180 نفر در دو سه سال پیش، به 450 نفر در حال حاضر و هزار و صد نفر در سال آینده میلادی در نیروی هوایی آمریکا افزایش خواهد یافت. مزیتهای هواپیماهای بدون سرنشین مجموعه مزیتها و برتریها باعث شده است که استفاده از این نوع هواپیماها نسبت به هواپیماهای سرنشیندار مورد توجه بیشتر قرار گیرد؛ 1- ابعاد: به دلیل ابعاد کوچکتر
نسبت به هواپیماهای معمولی، طبیعتا هزینه ساخت آنها بسیار پایین است. 2- امکان مداومت پروازی: رادارهای دشمن نمیتوانند این هواپیماها را ردیابی کنند و در صورت ردیابی نیز انهدام آنها کار مشکلی است. 3- قابلیت مانور بیشتر: نبودن فشارهای فیزیولوژیکی بر اثر ارتفاع یا شتاب G بر خلبان، از دیگر ویژگیهای این نوع هواپیماست. 4- امنیت اطلاعات و خدمهی پرواز: یکی از نکات بسیار مهم در گسترش استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین مسأله امنیت اطلاعات و جان خدمهی پرواز، بهویژه خلبان، است به عنوان مثال اگر در یک جنگ احتمالی هواپیما ساقط شود علاوه بر هزینهها و ضررهای سنگین مالی، احتمال اسارت خلبان نیز وجود دارد که در این صورت مسأله امنیت اطلاعاتی که در اختیار خلبان است حائز اهمیت میشود. هواپیماهای بدون سرنشین اطلاعات خود را به صورت لحظهای به مراکز فرماندهی که هزاران کیلومتر دورتر قرار دارند منتقل میکنند و در صورت ساقط شدن نیز اطلاعاتی در رایانه این هواپیماها برای استفاده باقی نمیماند. 5- دردسرهای دیپلماتیک: به دلیل کوچک و رادار گریز بودن، کشورهایی که از این نوع هواپیماها استفاده میکند به راحتی میتوانند قلمرو هوایی سایر
دولتها را، بدون گرفتن اجازههای رسمی و گفتگوهای دیپلماتیک، نقض کنند و در صورت شناسایی و ساقط شدن نیز معمولا همه چیز تکذیب میشود. افزایش بیسابقه استفادهی نظامی آمریکا از هواپیماهای بدون سرنشین نقش نظامی هواپیماهای بدون سرنشین در دههی اخیر به شکل بسیار بیسابقهای افزایش پیدا کرده است. در نتیجهی میلیاردها دلاری که آمریکا صرف گسترش ناوگان هواپیماهای بدون سرنشین خود کرده است؛ تعداد این هواپیماهای بدون سرنشین از 167 عدد در سال 2002 به بیش از هفت هزار عدد در سال 2009م افزایش پیدا کرد. ژنرال «گلن والترز»، معاون رییس منابع و ستاد وزارت دفاع آمریکا استقرار این تعداد هواپیمای بدون سرنشین را در منطقه خاورمیانه تایید کرده است. فقط در طول سال 2005، هواپیماهای بدون سرنشین نیروهای ائتلاف، برای عملیاتهای اشغال افغانستان و عراق بیش از ده هزار ساعت پرواز داشتهاند. از سال 2001 به بعد از هواپیماهای بدون سرنشین مجهز به انواع سلاحها و موشکها برای نابود کردن اهداف به طور مکرر استفاده شده است. برای اولین بار در سال 2001 این هواپیماها از پایگاههای در پاکستان و ازبکستان ایالات متحده در کشورهای عرب منطقه از جمله یمن نیز
پایگاههای هواپیماهای بدون سرنشین خود را مستقر کرده است و از آنها برای انجام عملیاتهای غیرقانونی خود استفاده میکند. شمال غراق و «انجرلیک» در ترکیه از دیگر پایگاههای استقرار این هواپیماهاست. تعداد عملیاتهای هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا در افغانستان و پاکستان از یک مورد در سال 2004 به سی و چهار عملیات در سال 2008م، یعنی آخرین سال حکومت بوش پسر افزایش پیدا کرد؛ ولی با روی کار آمدن اوبامای دموکرات، این حملات افزایش بسیار چشمگیری داشته و به یک مورد در هر چهار روز رسیده است. استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین، پروژهی مشترک وزارت دفاع و سازمان جاسوسی آمریکا «سیا» محسوب میشود. به عبارت دیگر یکی از راهبردهای اصلی دکترین امنیت ملی اوباما برای خروج نیروهای زمینی از عراق و افغانستان، سپردن مسئولیتها به هواپیماهای بدون سرنشین است و از این منظر، افزایش چشمگیر تعداد هواپیماهای بدون سرنشین آمریکای مستقر در خاورمیانه، به هفت هزار عدد، توجیه پذیر است. روزانه بیست فروند از این هواپیماها بر فراز آسمان افغانستان به پرواز در میآیند. با افزایش خشونتها در افغانستان و رشد عملیاتهای نیروهای طالبان و القاعده برضد نیروهای
ناتو و بهویژه نیروهای آمریکا و به تبع آن، افزایش تلفات سربازان آمریکایی در افغانستان، افکار عمومی آمریکا فشار شدیدی بر دولتمردان این کشور وارد کرد. واشنگتن تصمیم گرفت سربازان این کشور را در افغانسات کاهش دهد و خلأ وجود آنها را با هواپیماهای بدون سرنشین پرکند. پنتاگون مدعی است پرواز شبانه روزی این هواپیماها بر فراز افغانستان و مناطق مرزی پاکستان مانع رشد کوچکترین تحرکات شبه نظامیان طالبان و القاعده میشود. این هواپیماها قادرند هدفهای مورد نظر آمریکا را در مناطق کوهستانی، ناهموار و مناطق بیابانی رصد و محل دقیق آنها را گزارش و یا نابود کنند؛ کاری که از عهدهی نیروهای زمینی ساخته نیست. ژنرال «دیویدمک کرنان»[4]، فرمانده نیروهای ناتو در افغانستان، در این باره به مجلهی نیروهای هوایی آمریکا گفت: «مرز مشترک بین افغانستان و پاکستان بیش از 2500 کیلومتر است و این منطقه وسیع کار نظارت را بسیار مشکل میکند. به همین منظور آمریکا تصمیم گرفته است برای استفاده بیشتر از این هواپیماها تغییراتی را در ساختار نیروی هوایی خود بدهد و این یک اقدام تاکتیکی نیست بلکه الزامات عملیاتی و استراتژیکی باعث این تصمیم شده است. به همین
منظور نیروی هوایی، ده درصد از خلبانان پایه خود را به آموزش نحوه کار، هدایت و تعمیر هواپیماهای بدون سرنشین اختصاص داده است.» الزمات عملیاتی در پاکستان و افغانستان این درصد را در سالهای آینده بیشتر هم خواهد کرد. آمارها سخن میگویند از زمان استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین، در مورد درستی و دقت عمل این هواپیماها تردیدهای بسیار جدی بهوجود آمد و گزارشات متعددی در مورد تلفات غیرنظامیان و مردم عادی در رسانهها منتشر شده است. «گاردین» در ماه مارس سال 2009 م گزارش داد که هواپیماهای بدون سرنشین اسراییل 48 غیرنظامی فلسطینی را در نوار غزه کشتهاند که در بین آنها، دو کودک و تعدادی زن نیز وجود داشتهاند. در ژوئن 2009 سازمان دیدهبان حقوق بشر گزارش داد که رژیم صهیونیستی نتوانسته است گزارشگران این سازمان را در مورد کشتار غیرنظامیان در حملات هوایی توسط هواپیماهای بدون سرنشین قانع کند. در مورد تلفات غیرنظامیان، اعم از کشته و زخمی در حملات هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا در افغانستان و پاکستان، گزارشات بسیار متعددی وجود دارد که منبع اکثر این گزارشات منابع غربی است. ولی دولت آمریکا و سیا که متولی انجام عملیاتهای بدون سرنشین
این کشور در افغانستان و پاکستان است به شدت صحت این گزارشات را رد میکنند. در اکتبر سال 2009م، سیا به دنبال گزارشات متعددی که نسبت به کشته شدن مردم عادی در این گونه حملات منتشر میشد، مدعی شد که آنها بیش از نیمی از بیست نفر از اعضای اصلی القاعده را که دنبالش بودند در حملات هواپیماهای بدون سرنشین کشتهاند. در می2010م، در توجیه این عملیاتها، سازمان اطلاعات ضد تروریسم آمریکا اعلام کرد که از سال 2008 به بعد، بیش از پانصد شبه نظامی طالبان و القاعده در حملات هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا کشته شدهاند که تنها سی نفر از آنها، که پنج درصد کشتهشدگان را شامل میشود، از مردم عادی بودهاند که آنها هم از اعضای خانواده تروریستها بوده که با آنها زندگی و یا مسافرت میکردند. این سازمان مدعی شد هواپیماهای بدون سرنشین بعد از انجام عملیات، ساعتها در منطقه باقی میمانند و از بالا اجساد کشتهشدگان را زیر نظر میگیرد تا مشخص شود کدام یک غیرنظامی بودهاند. عالیترین مقام آمریکایی که اخیرا تلفات غیرنظامیان را در حملات هوایی هواپیماهای بدون سرنشین انکار کرده است، «جان برنیان»، مشاور ارشد ضد تروریسم اوباما، است. وی مدعی شد در
سال 2010 حملات هوایی توسط هواپیماهای بدون سرنشین باعث مرگ هیچ فرد غیرنظامی نشده است که علت آن هم افزایش دقت و کارایی این هواپیماهاست که آمریکا را قادر کرده بدون صدمه زدن به مردم عادی، اهداف را نابود کند. در حالی که سیا مدعی است تنها پنج درصد از کشتهشدگان افراد عادی مرتبط با تروریستها بودند؛ سازمان اطلاعات پاکستان گزارشی را منتشر کرده است که نشان میدهد آمار کشتهشدگان غیرنظامی بیش از اینهاست. در جولای 2009م نیز، موسسه «بروکینگز» صحت یک گزارش را تایید کرد که نشان میداد به ازای هر ده نفر غیرنظامی، تنها یک شبهنظامی طالبان یا القاعده در حملات هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا در افغانستان و پاکستان، کشته شدهاند. یکی از اعضای سابق وزارت خارجه پاکستان نیز در جولای 2009م گفت از 35 تا 40 علمیاتی که توسط این هواپیماها در این سال انجام شده است تنها هشت یا نه نفر از اعضای القاعده کشته شدهاند. کمیسیون حقوق بشر پاکستان نیز در گزارشی که برای سال 2010 م منتشر کرد؛ تعداد قربانیان حملات هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا به پاکستان را 957 نفر اعلام کرد. بر طبق گزارش بنیاد آمریکای جدید[5] از سال 2006 بین 750 تا 1100 نفر در
پاکستان، توسط موشکهای شلیک شده توسط این هواپیماها کشته شدهاند. بر اساس همین گزارش، تنها بیست نفر از کشتهشدگان از سران القاعده و طالبان بودهاند و بین 31 تا 33 درصد کشتهشدگان را نیز مردم عادی تشکیل میدهد. گزارش اداره تحقیقات روزنامهنگاری مستقر در لندن درست در زمانی که سیا و «جان برنیان»، مشاور ارشد ضد تروریسم اوباما، ادعا میکنند که در سال 2010 هیچ غیرنظامی در حملات هواپیماهای بدون سرنشین کشته نشده است. تصاویر و گزارشهای متعددی از تلفات غیرنظامیان و مردم عادی در این گونه حملات منتشر شده است. یکی از گزارشات دقیق و مستندی که در مورد آمار تلفات مردم عادی اعم از کشته و زخمی در حملات این هواپیماها به افغانستان و بهویژه مناطق قبایلی پاکستان در وزیرستان جنوبی و شمالی منتشر شد مربوط به گزارش اداره تحقیقات روزنامه نگاری[6] مستقر در لندن است. این اداره در ماه جولای سال جاری میلادی، گزارشی تکان دهنده از کشتهها و مجروحان غیرنظامی این حملات در پاکستان منتشر کرد. این گزارش تصویر روشن و یاسآوری را از جنگ اعلام نشده آمریکا بر فراز آسمان علیه مردم پاکستان و افغانستان، ارایه میدهد و نشان میدهد که گزارش سیا در مورد
میزان کارایی این حملات تا چه اندازه مبهم، غیرشفاف و خالی از هرگونه حقیقت و واقعیت است. گزارش اداره تحقیقات روزنامهنگاری شامل بیست و دو هزار کلمه، همراه با منابع، عکسها و نقشههاست. این گزارش مستند بر دو هزار گزارش خبری از وکلای دادگستری، سازمانهای غیردولتی، شاهدان محلی، افسران سابق اطلاعاتی، سیاستمداران، روزنامهنگاران و اسناد طبقهبندی شده اطلاعاتی آمریکا است. این دو هزار گزارش برآوردهای اطلاعاتی و حقوقی بسیار روشنی از اقدامات جنایتکارانه سیا در پاکستان ارایه میدهد. در بین مستندات گزارش اداره تحقیقات روزنامهنگاری لندن، شانزده گزارش اختصاصی و ویژه از «نیویورک تایمز»، «بی بی سی» و «رویترز» وجود دارد و ادعای سیا مبنی بر این که این گزارش بر مستندات ضعیفی استوار است، خلاف واقع میباشد. بر اساس گزارش این اداره، از یک می2010م، حملات هواپیماهای بدون سرنشین به مناطق قبایلی پاکستان افزایش چشمگیری پیدا کرد. این در پاسخ به اولین حملهای بود که توسط طالبان پاکستان ضد نیروهای ایالت متحده انجام شد. در سی حملهای که از یک می تا 23 آگوست 2010، یعنی در عرض چهارماه، در وزیرستان جنوبی و شمالی پاکستان توسط این
هواپیماها انجام شده است، بین 185 تا 225 نفر کشته شدهاند که بین 16 تا 56 نفر از آنها غیرنظامی بودهاند. این دقیقا همان مقطع زمانی است که مشاور ارشد ضدتروریسم اوباما مدعی است حتی یک غیرنظامی هم کشته نشده است. تحقیقات این اداره نشان میدهد از 116 حملهای که توسط این هواپیماها بین آگوست 2010 و 290 ژوئن 2010 یعنی زمانی سخنرانی مشاور ارشد ضدترویسم اوباما: * در 10 حمله توسط این هواپیماها دست کم 45 غیرنظامی کشته شدهاند؛ *در بین کشتهشدگان 6 کودک وجود دارد؛ * دست کم در 15 مورد از این حملات، بیشتر افراد کشته شده از مردم عادی بودهاند. یافتههای کلیدی اداره تحقیقات روزنامهنگاری: * از سال 2004 تا کنون 295 حمله اتفاق افتاده است، این آمار 8 درصد بیشتر از آنچه که قبل از این گزارش شده بوده است. *243 مورد از این حملات در زمان ریاست جمهوری اوباما بوده است که به طور متوسط هر 4 روزی حمله را شامل میشود. * بین 2880 تا 2309 نفر در حملات هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا کشته شدهاند. *در بین کشتهشدگان در این حملات کودک هستند. * 1117 نفر نیز بر اثر این حملات زخمی شدهاند. * 842 نفر در حملاتی که در دوران ریاست جمهوری اوباما
اتفاق افتاده است، کشته شدهاند. * حداقل تعداد کشتهشدگان 40 درصد بیشتر از گزارشات رسمی منتشر شده است. *در دورای که سیا مدعی است هیچ غیرنظامی کشته نشده، حداقل 45 نفر از مردم عادی کشته شدهاند. معمولا در گزارشهایی که از آمار تلفات این هواپیماها منتشر میشود؛ هیچ اشارهای به 1117نفری که در این حملات زخمی شدهاند، نمیشود. اکثر کسانی که در این حملات دچار نقص عضو میشوند دیگر قادر نیستند به زندگی عادی خود برگردند چرا که هیچ نوع امکاناتی برای آنها در وزیرستان پاکستان و افغانستان وجود ندارد. بر طبق گزارشات سازمانهای بهداشتی محلی، کسانی که خانوادههای خود را در این گونه حملات از دست میدهند و یا خود دچار نقص عضو میشوند، بعدها مبتلابه بیماریهای روانی میشوند. طبق اظهار نظر پزشکان محلی، آمار استفاده از قرصهای آرامش بخش در این مناطق رو به افزایش است. سیا راهبردهای مختلفی را برای مقابله با این گزاشات دنبال میکند. مقامات آمریکایی در اولین واکنش به گزارش اداره تحقیقات روزنامهنگاری اعلام کردند که چنین اعداد و ارقامی اشتباه و به دور از حقیقت هستند. بعد از تکذیب کل گزارش، نوبت به تضعیف مستندات رسید و سیا اعلام کرد
که این گزارش از منابع موثقی تهیه نشده است و استنادات آن ضعیف و غیرشفاف است. در حالی که گزارش دیگری نیز وجود دارد و توسط خود سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا تهیه شده است که تعداد کشتهشدگان را 2050 نفر ذکر میکند و تنها در میان آنها 50 شبهنظامی مسلح وجود دارد. بقیه کشتهشدگان همگی از مردم عادی بودهاند. یک جنگ اعلام نشده از فرار آسمان آمریکا در این چند سال اخیر به سمت پنهان کاری هرچه بیشتر در انجام عملیاتهای خود پیش رفته است. نیروهای ویژه این کشور در زمین و هواپیماهای بدون سرنشین آن در آسمان ابزارهای کلیدی آمریکا در بعد نظامی برای پیشبرد منافع این کشور در منطقه خاورمیانه محسوب میشوند. در ده سال اول مبارزه آمریکا با تروریسم، رسانهها و روزنامهنگاران زوایای پنهان جنایتهای ارتش آمریکا را در «گوانتانامو»، «ابوغوریب» و سایر زندانهای مخفی و رسواییهای مالی بر ملا کردند ولی در دههی جدید، آمریکا با درس گرفتن از تجارب گذشته به دنبال پنهانکاری هرچه بیشتر و پیشبرد عملیاتهای خود بدون برملا کردن آنهاست. تا این لحظه، کوششها برای پاسخگو کردن دولت آمریکا برای انجام این حملات و کشته شدن غیرنظامیان بینتیجه مانده
است. اخیرا سازمان آزادیهای مدنی آمریکا [7] به دنبال انتشار گزارشهای متعدد در مورد کشتار غیرنظامیان در این حملات، خواستار توضیحات دولت آمریکا در این زمینه شده است. سازمان عفو بینالملل نیز بعد از انتشار گزارش اداره تحقیقات روزنامهنگاری، از آمریکا و پاکستان خواست مبانی حقوقی این حملات را توضیح دهد. اگرچه دولت اسلام اباد و مقامات پاکستان به صورت رسمی انکار میکنند که اجازهای برای انجام حملات توسط هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا در قلمرو خود صادر کردهاند؛ اما اسنادی که اخیرا توسط ویکی لیکس منتشر شده است، شکاف عمیقی را بین اظهارات رسمی و خصوصی رهبران پاکستان نشان میدهد. اظهارات رسمی: «زرداری»، رییسجمهور پاکستان، ژوئن 2009 خطاب به روسای قبایل: اگر آنها حملات هواپیماهای بدون سرنشین خود را متوقف نکنند، موضوع را به سازمان ملل گزارش خواهیم کرد. اظهارات خصوصی: «زرداری»، 12 نوامبر 2008، خطاب به مقامات آمریکایی: رهبران ارشد القاعده را بکشید، افرادی که در حاشیه این حملات صدمه میبینند ممکن است برای شما آمریکاییها نگران کننده باشد ولی آنها من را نگران نمیکنند. اظهارت رسمی: «گیلانی»، نوامبر 2008، خطاب به CNN: من و
دولتم نگرانی عمیق خود را نسبت به این حملات ابراز میکنیم، ما هیچ توافقی با طرف آمریکایی برای تداوم این حملات هوایی به خاک پاکستان نداشتهایم. اظهارات خصوصی: «گیلانی»، 23 آگوست 2008،: اگر آنها حملات را ادامه دهند من هیچ نگرانی و دغدغهای ندارم، ما به صورت عمومی اعتراض خواهیم کرد و سپس آن را نادیده خواهیم گرفت. اظهارات عمومی: ژنرال «کیانی»، فرمانده ارتش پاکستان، 200 نوامبر 2008: ما مصرانه از ناتو میخواهیم حملات هواپیماهای بدون سرنشین را به قلمرو پاکستان متوقف کند. اظهارات خصوصی: ژنرال «کیانی»، در اشاره به وضعیت وزیرستان پاکستان از دریاسالار «فالون» میخواهد که حملات هواپیماهای بدون سرنشین به منطقه ادامه پیدا کند. در زمانی که این اظهارات منتاقض رسمی و غیررسمی ادامه دارد؛ به دلیل تداوم این حملات و ادامه کشتار غیرنظامیان احزاب، رسانهها و افکار عمومی مردم پاکستان به شدت نسبت به این حملات خشمگین هستند. منتقدان بر این باورند این حملات کمکی به مبارزه با تروریسم نمیکند و بیشتر احساسات ضدآمریکایی و ضدغربی را در بین مردم پاکستان تشدید مینماید. نظرسنجی بنیاد «نیو آمریکا» درباره حملات هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا
به پاکستان، نشان میدهد که اکثر پاکستانیها بر این باور هستند که در حملات موشکی آمریکا غیرنظامیان بسیاری کشته شدهاند و 60 درصد مردم این کشور معتقدند که اقدامات تلافیجویانه علیه ارتش آمریکا قابل توجیه است. از زمان انجام اولین حملات توسط هواپیماهای بدون سرنشین و حجم بالای تلفات غیرنظامیان و افراد عادی، مجادلات مفصلی بین حقوقدانان دربارهی مبانی حقوقی این حملات انجام شده است. منتقدان معتقدند حملات هواپیماهای بدون سرنشین سیا در داخل خاک پاکستان قوانین بینالمللی جنگ را نقض میکند، زیرا آمریکا در وضعیت جنگی با پاکستان قرار ندارد و هواپیماهای به کار گرفته شده در این حملات به عنوان بخشی از عملیات نظامی در دستور کار نیروهای مسلح پاکستان به حساب نمیآیند و هدایت این هواپیماها به صورت مخفیانه و از سوی نیرهایی که دور از منطقه قرار دارند صورت میپذیرد. علاوه بر آن حقوقدانان معتقدند ایالات متحده با انجام این حملات عملا در یک جنگ اعلام نشده و غیرقانونی از فراز آسمان برضد حاکمیت و تمامیت ارضی یک کشور وارد شده است که جدای از کشتار غیرنظامیان که خود در دادگاههای بینالمللی قابل پیگیری است؛ نقض منشور سازمان ملل و قواعد
آمره بینالمللی در مورد احترام به حق حاکمیت کشورها، محسوب میشود. مقامات دولتی آمریکا مدعی هستند که این حملات با استناد به قوانین مربوط به حق دفاع از خود، قوانین بینالمللی در خصوص درگیرهای مسلحانه و قانون اجازه استفاده از نیروی نظامی- که به عنوان قانون 11 سپتامبر شناخته شده و پس از حملات 11 سپتامبر توسط کنگره تصویب شد- انجام میگیرد. ولی چنان که گفته شد، استناد به یک قانون داخلی برای توجیه حمله به یک سرزمین دارای دولت و حاکمیت مورد تایید جامعه بینالمللی، از منظر حقوق بینالمللی هیچ توجیه عقلانی و منطقی ندارد. متاسفانه سیاست بینالملل مبتنی بر هنجارها و حقوق بینالملل اداره نمیشود و این دو با هم منطبق نیستند، حقوق بینالملل از ضمانت اجرا در عرصهی بینالمللی برای مجازات خاطیان برخوردار نیست و درست به همین علت است که کشورهایی که از اهرمهای قدرت بیشتری نسبت به سایر دولتها برخوردارند به فرد این اجازه را میدهند که بدون کوچکترین نگرانی از عواقب اقدامات غیرقانونی و جنایتآمیزشان به این عملکردهای نامشروع ادامه دهند. ایالات متحده در نقص آشکار حقوق و قواعد آمره بینالمللی مبنی بر احترام به جان غیرنظامیان و حق
حاکمیت دولتها، بهصورت مکرر از هواپیماهای بدون سرنشین، برای حمله به اهداف مورد نظر خود استفاده کرده و خواهد کرد. چنان که گفته شد هم اکنون بیش از هفت هزار فروند از این هواپیماها در منطقه خاورمیانه حضور دارند و در راستای اهداف نامشروع آمریکا در شناسایی، جاسوسی، عکسبرداری و انجام حملات نظامی مشغول هستند. از آنجایی که تکنولوژی ساخت این هواپیماها به دست بازیگران غیردولتی احیانا مخالف آمریکا نیز افتاده است؛ مدت زمان زیادی طول نخواهد کشید که خاک این کشور نیز جولانگاه تاختوتاز هواپیماهای بدون سرنشین ناشناس بیگانه قرار خواهد گرفت. (*) پینوشتها: [1] Aerial target [2]Drone [3] Tonkin [4]Gen David D makier nan [5] New American foundation [6]bureau of investigative journalism [7] AcLu منابع: 1- در مورد نقشه راه ایالات متحده در مورد گسترش استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین نگاه کنید به : u.s army road map for unmanned Aircraft systems: 2010-2030 Www. Fas. Org/irp/program/ collect/ uas- army-pdf 2- گزارش کامل اداره تحقیقات روزنامهنگاری در آدرس زیر قابل دسترسی است: http:// www. The bareauinvestigates. Com/ 2011/08/10
3- مقالهی روزنامه گاردین در مورد کشتار غیرنظامیان در حملات این هواپیماها در آدرس زیر قابل دسترسی است. The civilian victimis of the cias drone war. Availlble at: http:// www. Guardian. Co. uk 11 agust 2011 4- در مورد توجیههای پنتاگون در مورد افزایش حملات هواپیماهای بدون سرنیشن به افغانستان و پاکستان به منبع زیر رجوع شود. www. Airforce. Com. 2011/8/29 5- آمریکا از 7 هزار هواپیمای بدون سرنشین در جنگ افغانستان و عراق استفاده کرده است و سالانه بیش از 3 میلیارد دلار در زمینه خرید، تجهیز، طراحی و آموزش خدمه این هواپیماها استفاده میکند. Los angeles times 24 feb 2010 www. Azcentral. Com/ news/ articles 2011/8/2 * محمد امین آبادی؛ کارشناس ارشد روابط بینالملل/انتهای متن/