اخبار آرشیوی

حسن کریمی‌فرد/ کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس و شمال آفریقا همواره مشتریان خوبی برای سلاح‌های پر زرق و برق غربی بوده‌اند. این کشورها به دلیل داشتن ماهیت استبدادی، همواره خود را نیازمند ارتش‌هایی قدرتمند و مجهز برای حفاظت از کیان حکومتی خود می‌بینند. از همین رو کوچک‌ترین تغییر انقلابی در هر کدام از کشورهای منطقه سبب به راه افتادن موجی از خرید تسلیحات و تجهیزات نظامی از سوی این شیخ نشین‌های نفت خیز می‌شود، به گونه‌ای که برخی از این تسلیحات حتی به دلیل هزینه‌ی بالای آن‌ها در کشورهای سازنده نیز استفاده‌ی چندانی ندارد. دولت‌های غربی نیز به دلیل سودآوری فراوان این معامله‌ها، تمایلی برای رد پیشنهاد این کشورها ندارند، حتی اگر این سفارش‌ها برای سرکوبی مردمی به کار گرفته شود که برای حداقل‌های آزادی و کرامت انسانی می‌جنگند. هم‏چنین وجود چنین تجارتی یکی از عوامل مهم در تشدید بحران‌های جهانی بوده و خواهد بود؛ به علاوه آمریکایی‌ها و غربی‌ها با فروش تجهیزات مدرنی که در طول سال‌های اخیر به طور گسترده‌ای در اختیار کشورهای خاورمیانه قرار داده‌اند، این کشورها را به انبارهایی از تسلیحات و مهمات تبدیل کرده‌اند و به ایجاد کانون‌های غیر دموکراتیک یاری رسانیده‌اند. بالاترین سهم این تجارت پرسود را آمریکا به خود اختصاص داده است. بر اساس گزارش مؤسسه‌ی پژوهش صلح در استکهلم (سیپری)[1]، آمریکا در سال 2010میلادی، ٣0 درصد سهم صادرات جهانی اسلحه را در اختیار داشته است. روسیه با سهم 2٣ درصد در مقام دومین کشور صادر کننده‌ی اسلحه قرار داشته است. صنعت تسلیحاتی آلمان در این بین در مقام سوم جای گرفته است. این کشور سهم خویش را در بازار جهانی در طول 5 سال گذشته از 6 درصد به 11 درصد رسانده است. هم‌چنین به گزارش این مؤسسه، بودجه‌ی نظامی کشورهای جهان در سال 2010 م. افزایش یافته است. بر اساس مطالعات مؤسسه‌ی سیپری، آمریکا مثل همیشه قهرمان مطلق در مسابقه‌ی تسلیحاتی بوده است. بودجه‌ی نظامی این کشور در سال 2010 م. به 698 میلیارد دلار رسید؛ به عبارت دیگر، آمریکا به تنهایی 43 درصد از کل بودجه‌ی تسلیحاتی جهان را هزینه می­کند. این رقم 6 برابر بیش‌تراز بودجه‌ی نظامی چین نزدیک‌ترین رقیب آمریکا است که در مرتبه‌ی دوم قرار دارد. انگلیس، فرانسه و روسیه نیز در رده‌های بعدی کشورهای پرهزینه در زمینه‌ی نظامی هستند. حکام سرکوب‌گر و کمک‌های تسلیحاتی غرب تمام کشورهای شمال آفریقا و خاورمیانه که در طول این چند ماه درگیر قیام‌های مردمی بوده‌اند به نوعی طعم سیاست‌های دوگانه‌ی کشورهای غربی را در فروش تجهیزات نظامی و بی توجهی به آرمان‌های آزادی‌خواهانه‌های ملت‌هاچشیده‌اند. از کشورهایی که در این مدت قیام‌های مردمی را تجربه نموده‌اندمی‌توان به یمن، بحرین، عربستان، لیبی و تونس اشاره نمود که با فروش فوق العاده تسلیحات به حکومت‌های سرکوب‌گرشان روبه‌رو بوده‌اند. یمن دولت یمن در سال جاری با سلاح‌هایی که از کشورهای دیگر دریافت کرد، قیام مردم را به خاک و خون کشید. به حکومت «علی عبدالله صالح»، 11 کشور کمک‌های نظامی داشته‌اند یا به صادرات تسلیحات به آن کشور کمک کرده‌اند. این در حالی است که در طول سال 2011میلادی، 861 نفر در جریان سرکوب اعتراض‌ها در کشور یمن کشته شده‌اند، 25 هزار نفر مجروح شده‌اند و هم‌چنان موج کشتار در این کشور ادامه دارد. کشورهایی که به یمن کمک نظامی داده‌اند، عبارت‌اند از: «بریتانیا، آمریکا، بلغارستان، جمهوری چک، آلمان، ایتالیا، روسیه، ترکیه و اوکراین». با وجود ادامه‌ی سرکوب خشونت‌بار معترضان، جامعه‌ی بین‌الملل هنوز در مورد قطع و کنترل صادرات تسلیحات به یمن اقدام جدی انجام نداده است. لیبی در زمان قذافی، از سال 2003 م. به این سو،10 کشور از جمله بلژیک، فرانسه، آلمان، ایتالیا، روسیه، اسپانیا و بریتانیا با لیبی وارد معامله‌های نظامی شده بودند. در جریان درگیری‌های ماه‌های اخیر در لیبی نیروهای تحت فرمان معمر قذافی مرتکب جنایات جنگی شده و از بمب‌های خوشه‌ای و خمپاره‌های بزرگ ساخت اسپانیا استفاده نمودند که در سال 2007 م. به دولت لیبی فروخته شده است. فروش این نوع تسلیحات اکنون طبق معاهده‌ی بین‌المللی «منع صدور بمب‌های خوشه‌ای» ممنوع شده است. بخش اعظم سلاح‌های سنگینی که توسط عفو بین‌الملل در لیبی شناسایی شده محصول کارخانه‌های تسلیحاتی روسیه، چین، بلغارستان یا ایتالیا بوده است. به نظر می‌رسد جنگ لیبی که کشورهای غربی با عملکرد مبهم خود در بحرانی‌تر شدن آن نقش پررنگی داشتند، از سوی شرکت‌های جنگ افزارسازی غربی به عنوان فرصتی برای آزمایش سلاح‌های جدید و بازاریابی برای فروش آن‌ها نگریسته می‌شود. بازاریابی وسیع کشورهای درگیر در جنگ لیبی برای سلاح‌های به کار گرفته شده نشان می‌دهد که این کشور به نمایشگاهی برای فروش شرکت‌های جنگ افزارسازی تبدیل شده است. جنگنده‌ی «تایفون»[2] انگلیس و جنگنده‌ی «رافایل»[3] فرانسه که در عملیات نظامی لیبی نیز حضور دارند، برای عقد قرارداد با کشورهای دیگر، به عنوان مثال هندوستان، در رقابت با یک‌دیگرمی‌باشند. مصر در زمان «حسنی مبارک»، حداقل 20 کشور به دولت مصر تجهیزات سرکوب مثل گلوله، اسلحه‌های سبک و گاز اشک‌آور فروخته‌اند. آمریکا بزرگ‌ترین صادر کننده‌ی تجهیزات نظامی به مصر بوده و رقم صادرات آن سالانه یک میلیارد و 300 میلیون دلار بوده است. سایر کشور‌ها عبارت بودند از: «اتریش، بلژیک، بلغارستان، ایتالیا و سوییس» چندی قبل نیز مشخص شد گازهای اشک آوری که توسط نظامیان حسنی مبارک بر ضد تظاهرات ‌کنندگان مصری استفاده می‌شد، تولید کشور آمریکا بود. عربستان سعودی جمعیت شیعه‌ی تقریباً دو میلیونی عربستان سعودی حدود 10 تا 15 درصد از کل جمعیت کشور را تشکیل می‌دهد. اکثر این جمعیت در منطقه‌ی الشرقیه زندگی کرده و در همانجا نیز مشغول به کار هستند؛ استانی که شیعیان به لحاظ جمعیتی اکثریت غالب را تشکیل داده و نیز بزرگ‌ترین منطقه‌ی نفتی با گسترده‌ترین تأسیسات پالایش نفت به شمار می‌رود. اما این جمعیت اندک با انواع تبعیض‌های اعمال شده از سوی آل‌سعود دست و پنجه نرم می‌کند. خاندان آل‌سعود با تسلیحات و ادوات نظامی خریداری شده درصدد کنترل شدید و اعمال فعالیت‌های پلیسی و ایجاد جو خفقان در این منطقه می‌باشد. همچنین ارتش عربستان سابقه‌ی بدی در مقابله با قیام‌های دیگر کشورهای منطقه دارد. ارتش عربستان در سال 2010 م. با استفاده از سلاح‎های غربی به «مبارزان حوثی» در استان «صعده» در شمال یمن حمله کرد. این کشور به همراه امارات متحده‌ی عربی در اواسط ماه مارس به منظور کمک به رژیم آل‌خلیفه در سرکوب معترضان بحرینی، نیروهای نظامی و پلیسی خود را در این کشور کوچک حاشیه‌ی خلیج فارس مستقر کردند. بحرین در جریان سرکوب اعتراض‌های مردمی در کشور بحرین با حمایت عربستان سعودی، عده‌ای کشته و هم‌چنین تعداد زیادی نیز زخمی شدند. کشورهای غربی با تحویل سلاح به عربستان سعودی به ثبات این کشور کمک نمودند، قدرت مانور و مداخله را به عربستان در دیگر کشورها دادند تا به نیابت از آمریکا منافع راهبردیش را که منافع غرب هم هستند به کرسی بنشاند. جالب این جاست که اسراییل نیز هیچ‌گونه مخالفتی با تحویل انواع جنگ افزارها و تسلیحات به آل‌سعود نداشته است. در واقع اسراییل، عربستانی‌ها را بیش‌تر متحد خود می‌داند و هر دو کشور در محدود نمودن و تحت فشار قرار دادن ایران نیز هم‌سو هستند و بر حفظ دیکتاتوری‌هایی چون مبارک و بن علی نیز توافق داشتند. 70درصد از جامعه‌ی بحرین را شیعیان تشکیل می‌دهند که به شدت با پادشاه غرب‌گرای اینکشور مخالف‌اند. سازمان عفو بین‌الملل در 26 اسفند سال قبل از دولت‌های اروپایی و آمریکا خواست تا ارسال اسلحه به کشور بحران‌ زده‌ی بحرین را متوقف ساخته و در سیاست‌های فروش تسلیحات خود تجدید نظر کنند، زیرا فروش تسلیحات به بحرین تهدیدی آشکار برای حقوق بشر به حساب می‌آید. بر اساس این گزارش، پس از سرکوب شدید تظاهرات ضد دولتی به دست نیروهای رژیم بحرین در 17 و 18 فوریه، کپسول‌های گاز اشک‌آور و فشنگ‌های مشقی آمریکایی و فرانسوی در شهر «منامه» یافت شده است. یکی از مقام‌های سازمان عفو بین‌الملل در این باره می‌گوید: «انگلیس با صادرات گاز اشک‌آور، اسلحه و مسلسل به بحرین موافقت کرده و به احتمال زیاد برخی از این تجهیزات نظامی نیز در جریان سرکوب‌های اخیر مردم بحرین به دست نیروهای امنیتی، مورد استفاده قرار گرفته است.» برخی از اعضای شورای همکاری خلیج فارس از قبیل عربستان سعودی، کویت، امارات متحده‌ی عربی، عمان و قطر در تاریخ 14 مارس، شماری از نیروهای نظامی خود را به منظور سرکوب تظاهر کنندگان ضد دولتی، به بحرین اعزام کرده‌اند که این امر مصداق بارز تهاجم به خاک این کشور محسوب می‎شود. این در حالی است که آمریکا قرارداد جدید فروش تسلیحات نظامی به ارزش 53 میلیون دلار با حکومت بحرین منعقد کرده است، در حالی که موج بازداشت و شکنجه در بحرین هم‌چنان ادامه دارد. (*) پی‏نوشت‏ها: [1] - Stockholm International Peace Research Institute) SIPRI) [2] -Typhon Fighter [3]- Rafael Fighter A منابع: 1. وب سایت خبری تحلیلی عصر امروز (1390). «عفو بین الملل فاش کرد: حمایت اتحادیه‌ی اروپا از دیکتاتورهای عرب»، کد مطلب : 11398، دسترسی در: http://www.asremrooz.ir/vdcbwfb8.rhb89piuur.html 2. پایگاه خبری تحلیلی افق (1390). «فروش سلاح به رژیم سرکوب‌گر سعودی غیراخلاقی و غیر انسانی»، کد خبر6788، دسترسی در: http://ofoghnews.ir/?p=6788 3. خبرگزاری مهر(1390). «ادامه‌ی حمایت غرب از دیکتاتورها / عربستان تحت لیسانس آلمان سلاح می‌سازد»، دسترسی در: http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=1382577 4. پایگاه اطلاع رسانی جام نیوز (1390). «دویچه وله منعکس کرد: اعتراض عفو بین الملل به فروشندگان سلاح به دولت‌های سرکوب‌گر»، دسترسی در: http://www.jamnews.ir/NSite/FullStory/News/?Id=21462&Serv=26 5. The Local Switzerland News In English(2011). "Swiss 'sold weapons' during Arab Spring", 19 Oct, Available at: http://www.thelocal.ch/1518/20111019/# 6. Neglected War(2011). "Report: US, Euro arms used against Arab Spring", October 18, Available at: http://neglectedwar.com/blog/archives/8174 7. On Islam(2011). " West Arms Stifled Arab Spring: Amnesty", 19 October, Available at: http://www.onislam.net/english/news/global/454360-west-arms-stifled-arab-spring-amnesty.html * حسن کریمی فرد؛ دانشجوی دکترای سیاست‏گذاری عمومی دانشگاه تهران/ انتهای متن/