اخبار آرشیوی
یک کارشناس مسائل استراتژیک طی یادداشتی در پایگاه "برهان" نوشت؛ ساختار سیاسی عربستان شکنندهتر از آن است که تاب مقاومت در برابر تحولات شدید این کشور را داشته باشد و نایف بن عبدالعزیز بتواند پادشاهی خود را جشن بگیرد
سعدالله زارعی/ پس از مرگ شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز، ولیعهد 85 ساله عربستان، شورای بیعت شاهزاده نایف بن عبدالعزیز 78 ساله را به عنوان ولیعهد جدید معرفی کرده است. نایف یکی از بیست پسر باقیمانده از عبدالعزیز است که همگی شان بالای 65 سال سن دارند و قرار است قبل از 600 تا 900 نوه عبدالعزیز به قدرت برسند. نایف بن عبدالعزیز دارای گرایشات سلفی است و به نظر می رسد که این یکی از ملاحظات شورای بیعت برای انتصاب او به عنوان ولیعهد بوده باشد تا از این طریق بتواند به نوعی عربستان را هم جهت با امواج اسلام خواهی در منطقه معرفی کند. اما بعید است که ساختار سیاسی عربستان با مشخصات زیر بتواند تاب مقاومت در برابر این امواج را داشته باشد. 1. رژیم آل سعود یکی از متفاوتترین رژیمهای سیاسی در سطح بینالمللی است؛ به گونهای که میتوان گفت رژیم حاکم بر این کشور نسخه منحصربه فردی است که در سطح بین المللی مشاهده میشود. براساس وصیت ملک عبدالعزیز پادشاه اسبق عربستان، تا زمانی که فرزندان وی در قید حیات هستند پادشاهی عربستان به فرزندان میرسد و کس دیگری حق تصدی این سمت را نخواهد داشت. خود این قاعده که تا کنون رعایت شده و بر اساس آن
فرزندان مختلف و فرتوت ملک عبدالعزیز یکی پس از دیگری به قدرت می رسند نشان میدهد که تا چه حد پایههای اصولی این رژیم سست و غیرمنطقی است. در هیچ کجای دنیا چنین فرمول مطلقی برای افراد یک خانواده وجود ندارد و سرنوشت یک ملت را اینچنین به دست افراد یک خانواده نمیسپارند. 2. عربستان تنها کشوری است که طی دهههای گذشته نام آن، از نام اصلی خود به نام یک خانواده تغییر یافته است یعنی عربستان به عربستان سعودی تغییر نام داد. خود این مساله نشان میدهد که آل سعود، این کشور را به صورت ملک شخصی و خانوادگی خود اداره کرده و مصالح ملت در گرو میل و سلیقهی این خاندان است. 3. ثبات ساختار سیاسی و اداری عربستان سعودی طی 150 سال گذشته بیتغییر و دستنخورده باقی مانده است و این در حالی است که طی این مدت تحولات عظیمی در سطح منطقهای و بین المللی به وقوع پیوسته است. به عبارت دیگر عربستان هنوز تابع ساختارهای کهنه و سنتی است! 4. تا به حال در عربستان تفاوتهای قومی، مذهبی و قبیلهای به هیچ وجه به رسمیت شناخته نشده است. در عربستان حکومت و حاکمیت در دست شاهزادگان نجدی است یعنی محدود به منطقه الوسطای عربستان که شامل سه استان واعل، قسیم و
ریاض میشود. منطقه حجاز، منطقه الشرقیه، منطقه جنوب و منطقه شمال هیچ سهمی در حاکمیت عربستان سعودی ندارند. 5.در عربستان یک اقلیت که از نظر مذهب، جمعیت و وسعت سرزمینی در رده سوم قرار دارد حکمفرمایی میکند و این در حالی است که مردم عربستان از مذاهب گوناگونی پیروی میکنند: الف) منطقه الشرقیه و سه استان جنوبی جیزان، عصیر و نجران پیرو مذهب تشیع هستند که حداقل 35% از جمعیت و خاک این کشور را در برمیگیرند. ب) منطقه حجاز، که شامل سه استان مدینه و مکه و تبوک میشود حدود 23% درصد خاک و 25% جمعیت را شامل میشوند که پیروان مذهب مالکی و شافعی هستند. پ) منطقه نجد یا الوسطی است که شامل سه استان ریاض، واعل و قسیم است که پیروان مذهب حنبلی در این منطقه حضور داشته و نزدیک 20% از جمعیت و 23% از خاک عربستان را شامل میشوند. ت) منطقهی شمالی عربستان که شامل دو استان میشود و در مجاورت مرزهای اردن و عراق قرار دارد. در واقع این بخش، کوچکترین منطقه عربستان به حساب می آید که پیروان مذهب حنفیه هستند. 6. مساله دیگری که در عربستان قابل تامل است شکاف میان مذهب و حکومت است؛ اگرچه به نظر میرسد حکومت عربستان یک حکومت مذهبی است ولی در
واقعیت، حکومت عربستان دوپارچه است؛ یک پارچه سیاسی و یک پارچه مذهبی. بخش سیاسی که همان خاندان آل سعود میباشند چندان مذهبی نبوده بلکه سکولارند و حکومت را به روشهای سکولار اداره میکنند. نمونه بارز این است که خاندان سعودی در ظواهر هم پایبندی به شریعت ندارند؛ مشروبخواری پادشاهان و شاهزادگان سعودی در مقابل دوربینهای تلویزیونی و فساد اخلاقی شدیدی که در این خاندان حاکم است بیانگر غیرمذهبی بودن آل سعود است. در کنار آنها وهابیت وجود دارد که جریان مذهبیای است که از یک مذهب خرافی سلفی پیروی میکند و پیروان سایر مذاهب اسلامی را مشرک و کافر و مهمورالدم به حساب می آورد. 7. مساله دیگر در عربستان فاصله طبقاتی است؛ کل ثروت عربستان در اختیار خاندان آل سعود قرار دارد و این خاندان، برای خود یک طبقه ممتاز اقتصادی شکل داده است در حالی که فقر و بیکاری در مناطق دیگر عربستان به خصوص در منطقه الشرقیه که غنیترین منطقه اقتصادی عربستان به حساب میآید بیداد میکند. 8. مساله دیگر شکاف میان مردم و حکومت است؛ وابستگی عربستان به قدرتهای خارجی و پشت پا زدن به ارزشهای مذهبی، نادیده گرفتن مشکلات اقتصادی مردم، و بیاعتنایی به طبقه روشنفکر
میان مردم و حکومت جدایی انداخته است. همچنین اتحاد با آمریکا در عرصه سیاسی، در فضایی که مردم عربستان به شدت ضد آمریکایی هستند این فاصله را تشدید کرده است. تمامی این شواهد حاکی از آن است که ساختار سیاسی عربستان شکنندهتر از آن است که تاب مقاومت در برابر تحولات شدید و پرشتاب این کشور را داشته باشد و در نهایت نایف بن عبدالعزیز بتواند پادشاهی خود را جشن بگیرد.(*) * سعدالله زارعی؛ کارشناس مسایل بین الملل/ انتهای متن/