اخبار آرشیوی
موسسه "سیاست خاور نزدیک" واشنگتن: ایران همواره در تلاش است خود را با تحریمهای شدید سازگار کند/ اگر غرب اقدامات شدیدی را در دستورکار خود قرار دهد، ایران در نهایت برای دور زدن آنها راه گریزی مییابد
اشراف نوشت: نگرانی های اغراق آمیز افراد بدبین برای درک چالش های موجود، بیائید از پشت عینک افراد بدبین نگاه اجمالی به آنها داشته باشیم. افراد بدبین معتقدند که جامعه بین المللی در حال پذیرفتن و کنار آمدن با این واقعیت تلخ است زیرا که دنیا برای بازداشتن ایران از توسعه قابلیت تسلیحات هسته ای یا حتی خود سلاح هسته ای قادر به انجام هیچ کاری نیست. به تصور آنها، نیروهای خارجی نمی توانند کار خاصی انجام دهند زیرا ابزارهای بالقوه برای تاثیرگذاری بر اراده آهنین دولت مردان ایران کارآیی لازم را ندارند. از نگاه افراد بدبین: • تحریم ها فشار زیادی را بر اقتصاد ایران تحمیل می نمایند اما بعید است که بتوانند دولت مردان ایران را به تغییر سیاست هسته ای وادار سازند. جمهوری اسلامی ایران همواره در تلاش است تا خود را با تحریم های شدید سازگار نماید. حتی اگر غرب اقدامات شدیدی را در دستورکار بین المللی قرار دهد- مثلاً، تعلیق خرید نفت ایران و بلوکه کردن دارایی بانک مرکزی که نیکولاس سارکوزی رئیس جمهور فرانسه در نوامبر 2011 پیشنهاد داد- ایران در نهایت برای دور زدن آنها راه گریزی می یابد. روند همکاری روسیه و چین برای اعمال تحریم
های شدیدتر به کندی پیش می رود و به طور کامل نیز اجرا نمی گردد. به علاوه، حتی اگر جامعه بین المللی برای فلج ساختن اقتصاد ایران تدابیر مناسبی را اتخاذ می کرد، رهبران ایران آن را به مثابه هزینه های جانبی برنامه هسته ای تلقی می کردند که صد البته ارزش بسیار زیادی برای آن قائلند. • بعید است که در مذاکرات دیپلماتیک غرب با ایران توافق نهایی حاصل گردد زیرا اقلیت ایران نمی پذیرد خود را با اکثریت همراه سازد که غرب می تواند به راحتی با آنها به توافق برسد. در زبان مذاکرات هسته ای، "هیچ حوزه توافق احتمالی" وجود ندارد. ایران همچنان بر حفظ برنامه هسته ای اصرار می ورزد اما غرب بر این مسئله تاکید دارد که ایران باید یک برنامه غنی سازی کاملاً محدود داشته باشد. بدیهی است هیچ یک از طرفین تمایل چندانی به آشتی و سازش با یکدیگر ندارند. مذاکرات دسامبر سال 2010 در ژنو و ژانویه سال 2011 در استانبول بین ایران و گروه 1+5 (پنج عضو دائمی شورای امنیت به علاوه آلمان) کاملاً ناموفق بودند. هیچ یک از طرفین تصور نمی کردند که طرف دیگر در موضع خود جدی باشد زیرا هر یک انتظارات کاملاً متفاوتی در خصوص محورهای اساسی مذاکرات دارد و در
محیط سیاسی ایران، هر جناحی که پیشنهاد سازش و مصالحه دهد، با بی رحمی مورد حملات انتقادآمیز سایر رقبا قرار می گیرد. • جامعه مدنی ایران در آینده نزدیک قصد به چالش کشیدن حکوکت را ندارد. برخلاف معترضان کشورهای عربی از لیبی گرفته تا سوریه و یمن، نیروهای طرفدار دموکراسی در ایران فاقد سازمان دهی بوده، از نظام رهبری ضعیف برخوردارند و انگیزه لازم برای مقابله با حکومت حاکم را ندارند. ضمناً، نیروهای طرفدار دموکراسی در ایران از تکنیک های موثر جوامع عربی برای تغییر رفتار رژیم حاکم اطلاعات کافی ندارند. ملی گرایان برنامه هسته ای را از لحاظ ملی غرورآفرین دانسته و احتمالاً تغییر چندانی در وضعیت هسته ای ایران نخواهند داد و البته انتظار دارند که غرب نیز در حمایت از آنها سر تعظیم فرود آورد. • گزینه نظامی احتمال ضعیفی را برای به تاخیر انداختن طولانی مدت برنامه هستهای ایران قائل است. مراکز هسته ای اعلام شده ایران پراکنده و دور از یکدیگر بوده، اغلب سایت ها نیز تحت تدابیر شدید امنیتی قرار دارند که البته در این میان شاید چند سایت مخفی دیگر نیز وجود داشته باشند. حتی اگر بخش اعظم برنامه هسته ای ایران غیرفعال گردد، جمهوری
اسلامی دانش موردنیاز برای بازسازی آن را در اختیار دارد و می تواند با عزم جدی برنامه را از سر بگیرد. پس از حمله نظامی تهران آشکارا تصمیم می گیرد تا برنامه هسته ای را دنبال نماید، اجماع بین المللی برای مهار برنامه هسته ای ایران از بین خواهد رفت و در واقع، برخی از کشورها شاید به این نتیجه برسند که تنها راه محافظت از خود در برابر حمله احتمالی آمریکا دست یافتن به تسلیحات هسته ای است. حمله نظامی ملت ایران را در حمایت از رژیم با یکدیگر متحد می سازد. ایران ممکن است با توسل به عملیات های تروریستی، پرتاب راکت و موشک به اسرائیل از طریق متحدان خود در حزبالله لبنان یا حمله به کشتی های عبوری در خلیج فارس و تنگه هرمز دست به اقدامات تلافی جویانه بزند. • جدول زمانی اسرائیل برای حمله به ایران بسیار کوتاه تر از ایالات متحده آمریکاست، بدین معنا که احتمالاً تل آویو به این نتیجه خواهد رسید بسیار زودتر از زمانی که واشنگتن در نظر دارد باید گزینه نظامی علیه برنامه هسته ای ایران را انتخاب نماید. احتمال دارد که اسرائیل بدون اطلاع رسانی به مقامات کاخ سفید و برپایه این اصل که درخواست بخشش به مراتب ساده تر از کسب اجازه
است، تصمیم بگیرد حمله نظامی را در دستورکار قرار دهد. حمله گسترده اسرائیل صرفنظر از پیامدهای آن مشکلات عدیده ای را برای ایالات متحده آمریکا به همراه دارد- اگر حمله بدون بروز واکنش منفی خسارت سنگینی را بر ایران تحمیل نماید، واشنگتن به دلیل مخالفت قبلی، در موضع ضعف، تردید و بی اطلاعی قرار می گیرد. اما اگر حمله نظامی خسارت محدودی را برجای گذارد و به خشونت و هرج و مرج گسترده منجر گردد، ایالات متحده آمریکا باید هزینه گزافی را تقبل نماید. • بحران بازار انرژی جهان همچنان باقی می ماند. قطع به یقین نفت خام همچون شرایط کنونی با نرخ بالایی خرید و فروش خواهد شد، بدین معنی که جمهوری اسلامی ایران ارز خارجی بسیاری را به جیب می زند که می تواند به پشتوانه آنها هزینه های ناشی از اعمال تحریم های جامعه بین المللی را جبران نماید. چنانچه ایالات متحده آمریکا و متحدانش تصمیم بگیرند صادرات نفت ایران را متوقف نمایند، این سیاست می تواند قیمت نفت خام و در نتیجه درآمد نفتی ایران را افزایش دهد حال آنکه اقتصاد غرب همچنان با بحران مالی دست به گریبان است. تاثیر معکوس احتمالی این گزینه اعتبار واقعی تهدیدات غرب برای قطع صادارت ایران
را زیر سوال می برد. این مسائل جملگی واقعیت دارند. بن بست هسته ای ایران مسئله سادهای نیست که بتوان به سهولت آن را حل نمود. اما در مقایسه با افراد بدبین، دولت اوباما نظرات به مراتب معقولانه تری دارد زیرا معتقد است در سال 2012 فضای لازم برای حرکت در کلیه مسیرها وجود دارد. بعید است که معضل هسته ای ایران به این زودی ها حل گردد اما واقعیت اینست که در این جریان می توان به پیشرفت هایی نیز دست یافت. شاید بتوان گفت که مهمترین پیشرفت در پی تحولات ژئوپلیتیکی قابل حصول است. اگرچه چند سالی است که به نظر می رسد ستاره بخت ایران در حال طلوع و ستاره اقبال آمریکا در حال افول است اما دیگر شاهد چنین صحنه ای نخواهیم بود. تلاش آمریکا در عراق از لحاظ منطقی موفقیت آمیز بوده است و طالبان نیز دیگر در افغانستان قدرتی ندارد. در لیبی؛ ائتلاف دول غربی نشان داد که تحت شرایط خاص می توان به نحو موفقیت آمیزی از نیروی نظامی قدرتمند علیه رژیم های سرکوب گر بهره جست. مهمتر اینکه، نزدیک ترین- و به احتمال زیاد، تنها- متحد منطقه ای ایران کاملاً به دردسر افتاده است. با توجه به اینکه اسلام رادیکال موج جدیدی در تاریخ است و از جانب مردم
منطقه نیز مورد حمایت قرار می گیرد، مشکلات بشار اسد رئیس جمهور سوریه چندان تناسبی با "تفسیر دولت مردان ایران از واژه مقاومت" ندارد. این در حالی است که آمریکا و متحدانش- اسرائیل و دولت های میانه رو عربی- رو به زوال بوده و از حمایت عمومی نیز بی بهره هستند. سقوط رژیم اسد ضربه سهمگینی برای تندروها خواهد بود که مشکلات رئیس جمهور سوریه را حاصل توطئه غرب و مشابه با اعتراضات مردم ایران پس از انتخابات مشکوک ریاست جمهوری در سال 2009 تفسیر کردهاند. نفوذ منطقه ای ایران به دلیل تاثیر مشکلات رژیم اسد بر جنبش حزبالله لبنان با چالش روبرو است که رژیم تهران آن را نزدیکترین شریک بین المللی و ابزار مهم بازدارندگی علیه حمله نظامی اسرائیل می داند. مشکل بعدی ایران اینست که موضع تهران در قبال سوریه نوع نگاه دولت ترکیه را تغییر داده است با این مضمون که ایران و ترکیه می توانند از لحاظ راهبردی با یکدیگر همکاری نمایند. به دنبال اعتراضات عمومی در سوریه، آنکارا همکاری نزدیکی را با واشنگتن از سر گرفته و در این میان نیز شک و تردید آنکارا نسبت به رژیم تهران بیشتر شده است. گروه بحران بین المللی تاثیر سقوط رژیم بشار اسد بر جمهوری
اسلامی ایران را بررسی نموده است و پیش بینی می کند که "احتمالاً تغییرات فاحشی در توازن قدرت راهبردی منطقه به وقوع خواهد پیوست- تحولی مهم تر از سیاست تحریم یا اعمال فشار بر تهران که احتمالاً می تواند موثر واقع افتد." دورنمای ژئوپلیتیکی امیدوارکننده در منطقه فضای بهتری را برای اقداماتی فراهم می سازد که دولت های غربی می توانند در جهت افزایش فشار بر برنامه هسته ای ایران از آن بهره گیرند. این اقدامات را می توان در چهار گروه بزرگتر: یعنی تحریم ها، دیپلماسی، قدرت نرم و اقدامات شدیدتر طبقه بندی کرد.