اخبار آرشیوی
اندیشکده آمریکایی "رند": ابزار دیپلماتیک و قدرت نرم آمریکا بواسطه سابقه تلخ روابط تهران و واشنگتن با محدودیت روبرو است، به همین دلیل ایالات متحده قادر نیست در کوتاه و میانمدت به لایههای مختلف جامعه ایرانی چندان نفوذ کند
سایت خبری تحلیلی اشراف بدون تایید محتوا و ادعاهای مطرح شده در این گزارش ترجمه آن را برای اطلاع نخبگان و تصمیم گیران عرصه سیاسی کشور از فعالیت های اندیشکده های غربی علیه برنامه صلح آمیز هسته ای کشورمان منتشر می کند. در روزهای آینده نیز شاهد انتشار ادامه این گزارش ویژه خواهید بود. *** قدرت نرم جوزف نای قدرت نرم را چنین تعریف میکند: آنچه که کشوری میتواند "از طریق نیروی جاذبه نه زور یا پول بدست آورد.... قدرت نرم از نیروی جاذبه فرهنگ، اهداف سیاسی و سیاستها نشات می گیرد." مردم ایران علاقه وافری به تعریف و تمجید مردم آمریکا دارند. به علاوه، ایرانی ها به دستاوردهای فنی، علمی و حتی نظامی احترام می گذارند. آمریکا بزرگترین قدرت جهان است، موقعیتی که زمانی ایران در اختیار داشت و همانطور که جان لمیبرت اذعان می دارد، ایرانی ها "قدرت را تکریم می دارند." اما مردم ایران از هر گرایش سیاسی و اعتقادی احساسات ضد و نقیضی در قبال ایالات متحده آمریکا دارند، نگرش مثبت در خصوص روابط با ملت آمریکا و دستاوردهای آنها میتواند با رویکرد خصمانه علیه اقدامات آمریکا تعدیل گردد. مطالعات افکارسنجی اندیشکده رند از مردم ایران نشان داده
است که ظاهراً بیشتر مردم ایران "دولت" آمریکا را پست و فرومایه دانسته و سیاستهای آن در قبال جمهوری اسلامی ایران حقیر می شمارند. واشنگتن مطمئناً برای بخشهایی از جامعه ایران، شاید حتی اعضای نخبگان سیاسی جالب توجه است. برای مثال، کسانی که پیش از وقوع انقلاب در آمریکا تحصیل کرده اند. فرهنگ عمومی آمریکا نیز در میان جمعیت جوان ایران جذابیت دارد. دموکراسی و حقوق بشر، که برخلاف ارزش های منحصراً آمریکایی به طور روزافزون جهانی میگردند، از جاذبه بالایی برخوردارند همانگونه که در ابعاد دموکراتیک قانون اساسی ترکیبی و غیرعادی ایران مشهود است. دقیقاً همین نکات فوق است که جنبش سبز قصد دارد تا آنها را برجستهتر سازد و در عین حال به محتوای دینی قانون اساسی نیز وفادار بماند. قدرت نرم آمریکا در قبال جمهوری اسلامی ایران میتواند با روش های مختلف به اجرا درآید. واشنگتن میتواند از ابزار قدرت نرم به عنوان مدل نقش برای ایران و جمعیت آن استفاده نماید و نشان دهد که چگونه یک جامعه دموکراتیک و نسبتاً آزاد میتواند به پیشرفت های اقتصادی، علمی و فنی دست یابد. ایالات متحده آمریکا میتواند رویکرد مستقیم و فعال تری در قبال ابزار قدرت نرم
اتخاذ کند. برای مثال، محیط اطلاعاتی و رسانهای ایران به شدت تحت کنترل سازمان صدا و سیما قرار دارد. این مسئله به دولت اجازه میدهد تا برداشت عمومی جامعه را در قبال هزاران موضوع مختلف از جمله کاخ سفید جهت دهد. پخش برنامه های رادیو و تلویزیون آمریکا برای ایران نیز میتواند نقش مهمی در اصلاح تفکر مردم ایران و تقویت قدرت نرم آمریکا ایفا نماید. شواهدی در دست است که نشان میدهد صدای آمریکا همراه با دیگر برنامههای رادیو و تلویزیون در بین مردم ایران محبوبیت دارد و از زمان انتخابات ریاست جمهوری 2009 ایران نقش مهمی در برداشت عمومی جامعه ایفا نموده است. به علاوه، رسانه های اجتماعی نظیر وبلاگ ها، فیسبوک و توئیتر در تهییج افکار عمومی پس از برگزاری انتخابات سال 2009 نقش مهمی را بازی کرد و به عنوان منبع اصلی انتشار بیانیه های جنبش سبز باقی مانده است. دولت ایران با افزایش کنترل اینترنت و استفاده از رسانههای اجتماعی در جهت تامین اهداف سیاسی خویش واکنش نشان داده است. رسانه های اجتماعی و سیاستهای آمریکا که در جهت کاهش محدودیت شدید اینترنت در ایران تبیین شده است، نه تنها اپوزیسیون ایران را توانمند میسازند بلکه این
امکان را دارند تا درک عمومی از آمریکا را نیز بهبود بخشند. تعامل فزاینده بین مردم ایران و آمریکا همچنین میتواند قدرت نرم آمریکا را افزایش دهد. تهران و واشنگتن هیچ روابط سیاسی رسمی ندارند که این مسئله نیز تعامل دیپلماتهای آمریکا را با همتایان ایرانی دشوار میسازد. ارتباط مستقیم بین دیپلمات های ایران و آمریکا میتواند دیپلماسی عمومی آمریکا در قبال ایران را تقویت نماید، ضمن اینکه پنجره واشنگتن را به روی افرادی در ایران میگشاید که دسترسی اندکی به منابع خارجی اطلاعات دارند. مبادلات فرهنگی، علمی و ورزشی بین دو کشور نیز میتواند در خدمت اهداف مشابه موثر واقع گردد. آمریکا در بین مردم ایران نفوذ فرهنگی و اجتماعی بسیاری دارد. بخشی از این قدرت نرم با رویکردهای خصمانه در قبال ایالات متحده آمریکا مقابله به مثل می گردد. بهعلاوه، واشنگتن میتواند در تعریف سطح قدرت نرم در ایران یا در تبیین سیاست های خاص برای استفاده از قدرت نرم با مشکلاتی مواجه گردد. صرفنظر از این مسئله؛ محدودیتهای قدرت سخت آمریکا (نظامی و اقتصادی) و ابزار محدود سیاسی به طور اجتناب ناپذیری توجه بیشتر به قدرت نرم آمریکا در قبال ایران را ضروری می سازد.
قدرت نرم آمریکا به احتمال زیاد در بین اقشار خاصی از جامعه ایران جذابیت دارد تا در داخل حکومت. ظرف دو دهه گذشته، هنجارهای فرهنگی و سیاسی غرب به درون جامعه ایران نفوذ کرده است. برای مثال مفاهیم ملی گرایی، دموکراسی و حقوق فردی نیروهای قدرتمندی در شکل گیری انقلاب مشروطه 1905 و تلاش نخست وزیر مصدق برای ملی کردن صنعت نفت ایران در دهه 1950 بودند. جمهوری اسلامی، اگرچه یک حکومت دینی است، در مقابل نفوذ غرب مصون نبوده است. تقسیم رژیم به نهادهای انتصابی و انتخابی بیانگر پایبندی به نظام جمهوری دولت است. هرچند نقش سیاسی ایران بسیار محدودتر از همتایان غربی آنها بوده اما انتخابات جمهوری اسلامی نقش مهمی در شکل گیری سیاست ها و خط مشی ها ایفا نموده است. با اینحال، مقامات بلند پایه ایران در برابر فشار ناشی از اعمال تحریم آسیب پذیرتر هستند تا از طریق دیپلماسی مستقیم یا نفوذ فرهنگی یا اجتماعی. منافع جنبش سبز با منافع آمریکا بیشتر هم خوانی دارد. اما جنبش سبز قدرت رسمی ندارد و هدف اصلاح نظام سیاسی موجود- که تحقق آنها می تواند سال ها، نه چندین دهه، به طول انجامد- ممکن است منافع آمریکا را در آینده نزدیک تامین نگرداند. از
اینرو، قدرت نرم آمریکا احتمالاً در قبال مردم ایران موثرتر خواهد بود تا حاکمان ایران. گزینه نظامی اگرچه سناریوی مطرح برای اقدام نظامی علیه ایران متضمن حملات هوایی متعارف علیه تاسیسات هستهای ایران است اما گزینه های دیگری نیز در راستای عملیات های نظامی از جمله مانور نظامی در خلیج فارس، جنگ سایبری و عملیات هوایی گسترده علیه اهداف سیاسی و نظامی وجود دارد. استفاده از این گزینه ها نیازمند تحلیل آنها از پشت عینک اهداف اصلی آمریکاست: یعنی، توقف برنامه تسلیحات هستهای ایران، تعدیل رفتار خارجی ایران و اصلاح نظام سیاسی داخل ایران. توقف برنامه هستهای ایران به نظر می رسد که در بین مقامات کاخ سفید این اجماع نظر وجود دارد که با توجه به ماهیت پراکنده و محافظت شده تاسیسات مهم و اطلاعات ناقص درباره ابعاد کامل زیرساخت هستهای ایران، حملات هوایی آمریکا فقط میتواند برنامه هستهای ایران را به تاخیر اندازد نه اینکه آن را کاملاً نابود سازد. به علاوه، ایران ممکن است به این نتیجه برسد که حملات هوایی محدود به تاسیسات هستهای، در واقع، تلاش همهجانبهای برای تغییر رژیم است. این تصور می تواند واکنش های تند و شدیداللحنی را
برانگیزد و این مسئله فراتر از آنست که برنامهریزان آمریکا بتوانند پیشبینی نمایند؛ برای مثال بستن تنگه هرمز، حملات نامتقارن علیه تاسیسات آمریکا و متحدانش در خلیج فارس و سراسر جهان، پرتاب موشک بالستیک به سوی اهداف نظامی و غیرنظامی در خلیجفارس. حملات سایبری علیه تاسیسات هستهای ایران شاید صدمه کمتری وارد سازد اما واکنش نه چندان خشونتآمیزی را به دنبال خواهد داشت. مسئله حانز اهمیت برای هر دو گزینه اینجاست که هرچند آنها بر ابعاد فیزیکی برنامه هستهای ایران تاثیر میگذارند اما معلوم نیست بتوانند اراده سیاسی رژیم و محاسبات مربوط به ضرورت وجودی برنامه هستهای را تغییر دهند. در واقع، چنین اقداماتی ممکن است اراده رژیم را دوچندان نماید هم به دلایل بازدارنده و هم سیاست داخلی تا بدین ترتیب خلاء موجود بین احزاب رقیب را پر نموده و توده مردم را متحد سازد. تعدیل رفتار خارجی ایران نفوذ منطقهای ایران اغلب در سطوح ایدئولوژیکی، سیاسی و قدرت نرم است. قدرت نظامی فقط یک ابزار- و نه مهمترین آن- در مهار این نفوذ است. با اینحال، گزینه های نظامی وجود دارند که در افزایش مقاومت محلی از اهمیت بسزایی برخوردارند که شامل تقویت
سامانههای پدافندی متحدان آمریکا در خلیجفارس با هدف تضمین امنیت و بازدارندگی (تمرکز بر سامانه پدافند هوایی و ساحلی، ضدهوایی و سیستم هشدار اولیه) و کمک به نیروهای امنیتی کشورهای دوست در مناطق جنگی است جائیکه نیروی قدس ایران از بازیگران غیردولتی حمایت میکند. چنین کمکی شامل حال تشکیلات خودگردان فلسطین، نیروهای امنیتی عراق و نیروهای مسلح لبنان خواهد شد. علاوه بر کمک نظامی، ارتباطات راهبردی آمریکا میتواند با برجسته سازی اقدامات مجرمانه ایران و اثرات شدید حمایت مرگبار تهران از گروه های مسلح در جهت دهی درک محلی از نفوذ ایران موثر واقع شود. تاثیرگذاری بر تحولات داخلی ایران بعید است که حمله نظامی متعارف علیه جمهوری اسلامی تحولات سیاسی داخل ایران را به گونهای پیش ببرد که به مصلحت منافع آمریکا باشد. حمله آمریکا احتمالاً آنها را قادر می سازد تا کنترل خود را افزایش داده و روابط نزدیک با احزاب رقیب را تحکیم بخشند و در عین حال صدای احزاب عمل گرا و سازش پذیر را در نطفه خاموش کنند. ضمناً، مردم ایران در نمایش احساسات ملی گرایی حمایت بیشتری از حکومت را ابراز میدارند. اما زمانیکه این سیاست در بلندمدت به عنوان بخشی از
راهبرد جامع مهار مورد استفاده قرار میگیرد، شاید قدرت نظامی بتواند اختلافات و مجادلاتی را بین نخبگان حاکم در خصوص هزینه های ناشی از انزوای بینالمللی بوجود آورد که این مسئله احتمالاً بازیگران عملگراتر را توانمند می سازد. نتیجه گیری ایالات متحده آمریکا قادر نیست در کوتاه و میانمدت به لایههای مختلف جامعه ایران چندان نفوذ نماید. ابزار دیپلماتیک آمریکا بواسطه سابقه تلخ و ناخوشایند روابط تهران و واشنگتن با محدودیت روبرو است. انتخابات ریاست جمهوری سال 2009 ایران و بروز اختلاف در میان نخبگان سیاسی و به طور کلی جامعه ایران، جمهوری اسلامی را حتی نفوذناپذیرتر از قبل نموده است اما در عین حال تهران را در برابر فشار اقتصادی و قدرت نرم آمریکا آسیب پذیرتر خواهد ساخت. تصمیم سازان محافظهکار و اصول گرای ایران، که پس از انتخابات قدرت را در دست داشتند، بعید است تحتتاثیر تلاشهای آمریکا برای تعامل با جمهوری اسلامی ایران قرار گیرند. اما واشنگتن اعمال فشار اقتصادی قابل توجه و شاید فزاینده بر ایران را ظرف چند سال آینده همچنان در دستورکار دارد. تحریمهای آمریکا و جامعه بینالمللی علیه ایران بویژه قطعنامه 1929 شورای
امنیت سازمان ملل متحد و قانون جامع تحریم ها، مسئولیت پذیری و منع سرمایه گذاری در ایران (CISADA) اقتصاد ایران را تا حد زیادی تضعیف نموده است. حتی اگر این تحریم ها تاثیر اندکی بر سیاست ایران داشته باشند، اما تا حد زیادی توان اقتصادی و نظامی ایران را تحلیل برده است. اختلال در برنامه هسته ای، من جمله حمله ویروس رایانه ای استاکسنت به تاسیسات نطنز و ترور دانشمندان هستهای احتمالاً برنامه هستهای ایران را به تاخیر انداخته و مقامات تهران را در سال 2011-2010 پای میز مذاکره با غرب کشانده است. اما جمهوری اسلامی از این اقدامات مخفی با هدف توجیه سرکوب بیشتر استفاده می نماید و عزم آنها را برای پیشبرد برنامه هسته ای جزم می سازد. در مقایسه با رویکرد سیاست خارجی و امنیتی واشنگتن، توده مردم ایران در برابر نفوذ فرهنگی و اجتماعی آمریکا آسیبپذیرتر خواهند بود. پیشرفت ایران در راستای خودکفایی اقتصادی، فنی و نظامی هرگونه اعمال فشار اقتصادی و سیاسی آمریکا بر برنامه هستهای این کشور را خنثی مینماید. جمهوری اسلامی به عنوان یک دولت انقلابی مایل است تا در جهت رسیدن به یک قدرت "مستقل" منطقهای و کسب اعتبار با روی گشاده از
مشکلات پیشرو و حتی انزوای بینالمللی استقبال کند. اما آنها این قدرت را ندارند که خواست عمومی برای یک نظام سیاسی دموکراتیک، مسئولیتپذیر و آزادتر را به طور کامل در نطفه خفه نمایند. حمایت دائمی آمریکا از این ارزش ها، که در سراسر منطقه نیز مصداق دارد و فقط شامل جمهوری اسلامی ایران نخواهد بود، بارقه های امید برای تحقق هر سه هدف اصلی ایالات متحده را زنده نگاه میدارد.