اخبار آرشیوی
یک کارشناس مسائل خاورمیانه: اگر احمد شفیق طرفدار داشت، پس از پیروزی محمد مرسی باید در یکی از تلویزیونهای خارجی که دائماً علیه اسلامگراها فعالیت میکنند و پخش زنده دارند، حداقل یک جمعیت ۲۰ هزار نفری معترض میدیدیم
گروه بینالملل برهان؛ سرانجام رؤیای هشتاد سالهی اخوانالمسلمین به واقعیت تبدیل شد و این گروه توانست یکی از اعضای خود را به کاخ ریاستجمهوری بفرستد. محمد مرسی با بیش از 13میلیون رأی به عنوان اولین رئیسجمهور انتخابی مصر انتخاب شد. اما با متمم قانون اساسی و انحلال پارلمان که از سوی شورای نظامی تصویب شده است به نظر میرسد که مرسی راه همواری در پیش نداشته باشد و با سنگ اندازیهایی از جانب شورای نظامی در آینده مواجه خواهد شد. برای بررسی ابعاد مختلف پیروزی مرسی در انتخابات با «جعفر قنادباشی» کارشناس مسائل خاورمیانه گفتوگویی داشتهایم که مشروح آن در ادامه میآید. به نظر شما، آقای محمد مرسی میتواند در مقابل موانع احتمالی ناشی از متمم قانون اساسی به وظیفهی خود به عنوان یک رئیسجمهور انقلابی عمل کند؟ واقعیت این است که آقای مرسی از ابتدا با دشواریهای بسیاری روبهرو بوده است. یکی از این دشواریها این بود که سعی کردند یک رقیب قوی در کنار او به وجود آورند. موضوع دیگر متمم قانون اساسی و انحلال پارلمان است که مشکلات زیادی را برای او به وجود آورده است، چون پارلمان به منزلهی یک بال او برای پیشبرد برنامههایش بود و امروز
او این بال را از دست داده است. همان طور که میدانید، این انتخابات خیلی خاص بود و در واقع به منزلهی انتقال قدرت بود، نه یک انتخابات عادی. به همین دلیل، امروز آقای محمد مرسی مسئولیتهایی فراتر از یک رئیسجمهور اجرایی دارد؛ یعنی، مردم مصر انتظار دارند که از این به بعد حرکتهای انقلاب را او رهبری یا مدیریت کند. این موضوع مشکلات بیشتری را برای مرسی ایجاد میکند. مرسی حتی اگر یک رئیسجمهور عادی بود که میخواست یک سری وظایف تعیینشده را مبتنی بر برنامههای انتخاباتی اجرا کند، باز هم با مشکل روبهرو بود، چه برسد به اینکه او یک رئیسجمهور انقلابی است. البته مشکل فقط این نیست. مشکلات دیگری هم وجود دارد. ازجمله اینکه از این به بعد مرسی میخواهد با نظامیان چه کار کند؟ نظامیان اگر نخواهند حاکمیت را واگذار کنند، چه میشود؟ با این رقیب قوی که از نظام سابق در مقابل او قرار دادهاند و نبود پارلمان چه میخواهد بکند؟ ما دو نوع شرایط برای رئیسجمهور میتوانیم تصور کنیم: شرایط عادی و انقلابی. آقای مرسی در هر دو وضعیت مشکل دارد. در شرایط عادی رئیسجمهور باید وزرایش را انتخاب کند و آنها در برابر پارلمان سوگند یاد کنند، از
پارلمان رأی اعتماد بگیرند و در نهایت برنامههایشان را ارائه دهند و پارلمان به برنامههایشان رأی بدهد. در شرایط عادی هم رئیسجمهور در همهی این موارد با مشکل روبهرو میشود. اگر واقعاً آقای شفیق طرفدار داشت، بعد از پیروزی مرسی باید در یکی از تلویزیونهای خارجی که دائماً علیه اسلامگراها فعالیت میکنند و پخش زنده دارند حداقل یک جمعیت 20 هزار نفری میدیدیم. در حال حاضر، مسئلهی آقای مرسی این است که چه نهادی باید وزرایش را تأیید کند تا او بتواند مشروعیت لازم برای امور اجرایی را به دست آورد. این مسئله در مورد برنامههای او هم وجود دارد. هر اقدامی از جانب او طبیعتاً طبق قانون اساسی جدید با مشکل مواجه میشود. برای رئیسجمهوری که در وضعیت فوقالعاده در رأس امور قرار گرفته شرایط به مراتب سختتر است. اگر قانون اساسی جدید که وظایف و حدود اختیارات او را معین کند وجود نداشته باشد، طبیعتاً او با مشکل مواجه خواهد شد. در شرایط حاضر هنوز قانون اساسی برای مصر نوشته نشده است. مرسی باید یک نظام جدید را برپا کند و قدرت و حاکمیت را از نظامیانی بگیرد که مایل به واگذاری قدرت نیستند. طبیعتاً این موضوع مشکلات زیادی برای یک رئیسجمهور
به وجود میآورد. از جملهی این مشکلات این است که نحوهی انتقال قدرت چگونه باشد و در برقراری نظم داخلی و جلوگیری از جنگ او چگونه باید تصمیمگیری کند. میتوان گفت سنگینترین نوع مسئولیت، در بین تمام کشورهای جهان، امروز بر دوش رئیسجمهور مصر است. شاید نظیر آقای مرسی در هیچ کجای جهان وجود نداشته باشد. برای مثال، در تونس رئیسجمهور، نخستوزیر و مجلس مؤسسان از بین گروههای مختلف انتخاب شد و از نظام سابق کسی در صحنهی سیاسی باقی نماند. در هیچ کجای جهان شاید مسئولیتهای یک رئیسجمهور به سنگینی مسئولیتهای آقای مرسی نباشد، چرا که او امروز باید یک کشور 82 میلیونی را که در نیمهی راه انقلاب قرار دارد به سمت شعارها و اهداف اولیهی انقلاب رهبری کند. در حال حاضر چشم امید همه، از جمله خود مرسی، به تشکیلات قوی اخوان المسلمین و تواناییهای کارشناسی آنهاست. اخوان المسلمین دو ویژگی بسیار مهم دارد که شاید در جهان سوم کمتر نمونهی مشابهی برای آن وجود داشته باشد: یکی تشکیلات بسیار قوی و خوبی که حتی از مرزهای مصر فراتر میرود و دیگری بالا بودن میزان تخصص در این تشکل. این تشکل بالاترین تخصص را در مصر دارد. درست است که حدود 50
درصد از مردم مصر بیسواد هستند، ولی همهی اعضای اصلی اخوان المسلمین دانشگاههای مصر را در اختیار دارند یا تحصیلکردههای دانشگاههای خارج از کشور هستند و طبیعتاً در شرایط امروز نسبت به اقشار دیگر آمادگی بیشتری برای در دست گرفتن امور اجرایی دارند. با توجه به این 2 ویژگی، آقای مرسی تواناتر از هر کس دیگری برای حل مشکلات امروز مصر به نظر میرسد. البته مسائل پیشبینینشده یا مانعتراشیهای بسیار بزرگ و مستمر غرب هم مشکلات دیگری هستند که باید به فکر راهحلی برای آنها بود. به نظر شما، آیا اطرافیان احمد شفیق در دولت محمد مرسی جایی خواهند داشت؟ به عبارت دیگر، آیا کابینهی مرسی کابینهای ائتلافی خواهد بود؟ یک نقطهضعف آقای احمد شفیق این است که ایشان تشکیلات زیادی ندارد و تشکیلات خاصی از او حمایت نمیکند. در مقابل، آقای مرسی هم تشکیلات دارد و هم یک جریان به اسم اخوان از او حمایت میکند. البته جریانی که از آقای شفیق حمایت میکند جریان سابقهداری است که در آن نظامیان، سیاستمداران سابق، سکولارها و وابستگان به غرب وجود دارند. این جریان دارای تشکیلات نیست. تشکیلات نظامیان نمیتواند از آقای شفیق در روند سیاسی حمایت کند.
نبود تشکیلات طبیعتاً آقای شفیق را در مشارکت با دولت و حکومت جدید با مشکل روبهرو میکند. در صورتی شفیق میتوانست در حکومت جدید مشارکت کند که وابسته به حزب خاصی باشد و افرادی را در پارلمان داشته باشد، اما ایشان به صورت یک نفر در صحنهی سیاسی حضور یافته و جریانی از او حمایت نکرده است. البته دستهایی در حکومت نظامی، رژیم سابق و منطقه سعی میکنند از آقای شفیق حمایت کنند و حتی برای حضور وی در کابینه فشار وارد میکنند، اما در عرف سیاسی کسانی میتوانند در کابینه حضور پیدا کنند که دارای حزب باشند. در هیچ کجای جهان شاید مسئولیتهای یک رئیسجمهور به سنگینی مسئولیتهای آقای مرسی نباشد، چرا که او امروز باید یک کشور 82 میلیونی را که در نیمهی راه انقلاب قرار دارد به سمت شعارها و اهداف اولیهی انقلاب رهبری کند. به نظر شما، با پیروزی محمد مرسی در انتخابات ریاست جمهوری میتوانیم بگوییم که انقلاب مصر به اهداف خودش نزدیکتر شده است؟ قطعاً همین طور است. چون از هر طریقی میخواستند کاری کنند که پیروزی اسلامگراها رسمیت پیدا نکند. اینکه نظام سابق مصر اعتراف میکند اکثریت آرا به اسلامگرایان تعلق گرفته خودش یک موفقیت است. باید
شکست طرف مقابل را به منزلهی پیروزی طرف دیگر قلمداد کنیم. کما اینکه میدانیم اهداف آنها واقعاً این بود که از پیروزی اسلامگراها جلوگیری کنند، ولی نتوانستند. همهی شگردهای لازم را هم به کار بردند تا اینکه اسلامگراها را شکست دهند و حتی اخوان المسلمین را ناگزیر کنند که به دلیل انحلال پارلمان عصبانی شود و از دور انتخابات ریاست جمهوری خارج شود، ولی آنها بازی را نباختند. با وجود اینکه شورای نظامی کاندیدای اول آنها را حذف کرد و پارلمانی را که اخوانیها در آن اکثریت بودند منحل کرد، جریان آقای مرسی توانست پیروز شود. این اتفاق مثل یک بازی فوتبال بود که در آن داور سعی میکرد افراد تیم را یکی پس از دیگری اخراج کند یا با داوریهای غلطش تیم را عصبانی کند تا از بازی دست بکشند، ولی این تیم به بازی خود ادامه داد و در نهایت پیروز شد. طرف مقابل به هیچ وجه تمایل نداشت پیروزی اسلامگراها رسماً در مجلس اعلام شود، اما شکست سختی خوردند. اسلامگراها خواهان حل مشکلاتشان از طریق اسلام هستند. البته پیروزی مرسی یک پیروزی نهایی نیست، بلکه ورود از یک مرحله به مرحلهی دیگر است. در واقع نسبت به آن چیزهایی که میخواهند به دست بیاورند
یک گذرگاه است و باید برای دستیابی به اهداف بزرگتر از این مسیر عبور کنند. واکنش احتمالی شفیق و طرفدارانش نسبت به برنده شدن مرسی به چه صورت خواهد بود؟ من فکر میکنم که شفیق طرفدارانی ندارد. حتی تصاویری که از رسانههای خارجی پخش میشدند تصویری از طرفداران شفیق به صورت انبوه نشان نمیدادند. آقای شفیق طرفدارانی ندارد که بتوانند تحرکاتی نشان بدهند.این آرا ساختگی است و من به یقین عرض میکنم به هیچ وجه این 12 میلیون دقیق و درست نیست. آقای شفیق نه تشکیلاتی داشته، نه جذابیتی داشته و نه شعار مناسبی داده است. بنابراین این آرا قطعاً نادرست است. شما به هیچ عنوان نمیتوانید طرفداران آقای شفیق را در بین مردم ببینید. البته امکان دارد برخی از افراد پولی گرفته باشند تا به شفیق رأی بدهند، ولی این طرفدارها لحظهای هستند. برخی دیگر از طرفداران او عدهای از نظامیان و مسیحیان و کشورهای قطر، عربستان، انگلیس و آمریکا بودند. آنها سعی میکنند مهرههای سابق را تطهیر کنند و به عنوان مهرههای شفیق جا بزنند. در مجموع آنها پایان راه هستند. ایدئولوژی آنها به هم پیوند نمیخورد و هیچ خواست مشترکی ندارند. طبیعتاً کار خاصی نمیتوانند بکنند.
آنچه بیشتر امکان دارد اتفاق بیفتد این است که نظامیان و غربیها مشکلتراشی کنند و فضای رسانهای به وجود آورند. به هر حال اگر واقعاً آقای شفیق طرفدار داشت، بعد از پیروزی مرسی باید در یکی از تلویزیونهای خارجی که دائماً علیه اسلامگراها فعالیت میکنند و پخش زنده دارند حداقل یک جمعیت 20 هزار نفری میدیدیم. به نظر شما، در صورتی که فشار شورای نظامی بر محمد مرسی به گونهای باشد که او نتواند به وظایف خودش عمل کند، واکنش مردم چگونه خواهد بود؟ آنها سعی میکنند مردم را خسته کنند. به همین دلیل در امور اجرایی و پاسخگویی به مطالبات اقتصادی مردم شرایطی ایجاد میکنند تا مردم علیه اسلامگراها سازماندهی شوند. کما اینکه در تونس اسلامگراها دچار یک اشتباه شدند و آن اشتباه این بود که نخستوزیری و امور اجرایی را در دست گرفتند و ریاست مجلس مؤسسان و ریاست جمهوری را به گروههای دیگر سپردند. طبیعی است که با شرایط امروز جهان و بالا رفتن قیمت انرژی و مواد غذایی دستگاههای اجرایی نمیتوانند به سرعت همهی مطالبات مردم را محقق کنند. به این ترتیب نارضایتی از دستگاه اجرایی افزایش پیدا میکند. امروز در مصر اقلاً یک برنامهی پنجساله لازم
است تا مشکل مسکن در این کشور برطرف شود. در مورد مواد غذایی هم این مشکلات وجود دارد. بنابراین پاسخگویی به مطالبات اقتصادی مردم مصر با دشواریهای فراوانی روبهروست. البته در تشکیلات اخوان کارشناسان فراوانی وجود دارند. ضمن اینکه این حزب سرمایهگذاریهای فراوانی در خارج و داخل مصر انجام داده است و این موضوع میتواند اهرم خوبی برای پاسخگویی بهتر به مطالبات مردم باشد. در مجموع، امید دشمنان این است که با ناکارآمد نشان دادن دولت در امور اقتصادی چهرهی اسلامگراها را مخدوش کنند. این مشابه همان کاری است که سعی میکنند در مقابل جمهوری اسلامی انجام دهند.