اخبار آرشیوی
اندیشکده "بنیاد شورای امنیت آمریکا" نوشت: سیاستهای واشنگتن در دوره ریاست جمهوری اوباما، چهرهای ضعیف و ناتوان از آمریکا در عرصههای بینالمللی ترسیم کرد/ از سال ۲۰۰۹، مشت گرهکرده ایران در برابر آمریکا محکمتر شده است
به گزارش اشراف، "بنیاد شورای امنیت آمریکا" در مقالهای به قلم «جیمز اس. رابین» با اشاره به این دیدگاه اوباما که آمریکا هیچ دشمنی ندارد، ضمن رد چنین رویکردی، دشمنان آمریکا را حقیقی و تمایلات ضدآمریکایی را در دنیا روز به روز در حال گسترش میداند، و معتقد است سیاستهای اوباما، دوستان آمریکا را ناامید و دشمنانش را جسورتر کرده است. سایت خبری تحلیلی اشراف بدون تایید محتوا و ادعاهای مطرح شده در این گزارش، ترجمه آن را برای اطلاع نخبگان و تصمیم گیران عرصه سیاسی کشور از رویکردها و دیدگاههای اندیشکدههای غربی منتشر میکند. ■ اوباما در تقویت دیپلماسی و ایجاد فضای همکاری بینالمللی شکست خورده است ■ هنگامی که باراک اوباما جایزه صلح نوبل سال 2009 را دریافت کرد، کمیته نوبل انتظار داشت که او «با تمام توان برای تقویت دیپلماسی بینالمللی و ایجاد فضای همکاری میان مردم» بکوشد. اما با گذشت بیش از سه سال از آن زمان، به نظر میرسد که اوباما در برآورده کردن چنین انتظاراتی شکست خورده است؛ هر چند که مسبب این شکست به طور قعط «کم» کاری او نبوده است. دولت اوباما به طور مستمر در پی آن بوده که با پیشبرد هماهنگیها و اتفاق آرای بینالمللی،
علل ریشهای اختلافات جهانی را کماهمیت جلوه دهد؛ و در این مسیر او دریچهای به روی کشورهای متخاصم و جنبشهای افراطی گشوده است تا بتوانند به هزینه آمریکا، منافع خود را دنبال کنند. مشکلی که در ارزیابی سیاستهای اوباما در قبال رقبای آمریکا وجود دارد این است که دولت به دقت از اذعان به این موضوع که کشورهای متخاصم حقیقتا وجود دارند، احتراز میکند. چنین دیدگاهی را به ویژه میتوان در «راهبرد امنیت ملی» سال 2010 مشاهده کرد. در این سند، به استثنای شبکه تروریستی «القاعده» ، نام هیچ کشوری به عنوان تهدیدی در برابر منافع آمریکا عنوان نشده است. چالشهایی که کاخ سفید به آنها اشاره کرده است -مانند گروههای غیردولتی افراطی خشونتگرا، گسترش هستهای، گرمایش جهانی، اقتصاد انقباضی، و شیوع بیماریهای واگیر- همگی به منزله پدیدههای شناوری ترسیم شدهاند که از فعالیت هیچ نقشآفرین دولتی معینی تاثیر نمیپذیرند. ■ تنشهای جهانی حاصل تعارض منافع و تداخل ارزشها است ■ بنمایه فراگیر راهبرد اوباما «تعامل» بر پایه «منافع مشترک و ارزشهای مشترکی است که به امنیت متقابل و در ابعاد وسیعتر، امنیت و کامیابی جهانی خدمت کنند.» هر چالشی که در پیش
رو قرار گیرد، «دربردارنده فرصت» ی است برای کشورها که بتوانند «ذهنیات گذشته مبتنی بر شک و بدگمانی به امکان سازندگی بر اساس منافع مشترک» را در هم بشکنند. اما متاسفانه چنین رویکرد از توجه به این نکته اساسی غافل مانده است که بیشتر اوقات، تنشهای جهانی حاصل تعارض منافع و تداخل ارزشها است. کاخ سفید ادعا میکند که «قدرت، در جهانی به هم پیوسته، دیگر یک 'بازی صفر برآیند' نیست» ، اما مساله اینجا است که هنوز باید این نکته را به بیشتر کشورها گوشزد کرد. ■ دولت اوباما کوشید تا با خروج از فضای جنگ سرد، با روسیه وارد تعامل شود ■ رویکرد روسیه به مسائل جهانی هیچگاه از زاویه «مثبت برآیند» نبوده است. مسکو برای مدتها به چشم رقیب طبیعی-راهبردی آمریکا نگریسته میشد، اما این رویه در دولت اوباما تغییر کرد. راهبرد امنیت ملی اوباما با لحنی خنثی اعلام میکند که در سالهای اخیر «روسیه بار دیگر در قامت یک نقشآفرین قدرتمند، قدم به عرصههای بینالمللی گذاشته است» ، اما در کنار آن به توضیح این مساله نمیپردازد که مسکو، چگونه میکوشد تا با استفاده از قدرت فزایندهاش در مسیر تامین منافع آمریکا در اروپا و خاورمیانه مانعتراشی کند. و
منتقدانی که نگران بیپروایی روسیه تحت رهبری ولادمیر پوتین، رئیسجمهور این کشور هستند، با این تصور که هنوز درگیر فضای ذهنی جنگ سردند، با بیاعتنایی مخاطبان خود مواجه میشوند. رویکرد پرهیاهوی «دکمه بازنشانی [در سال 2009 وزرای خارجه آمریکا و روسیه برای بهبود روابط فیمابین و کنار گذاشتن خاطرات جنگ سرد، به صورت نمادین اقدام به فشردن یک دکمه بازنشانی (Reset) کردند]» اویاما نسبت به کرملین، بر اساس این باور بنا شد که رقابت آمریکا و روسیه نتیجه سوتفاهمات گذشته و ارتباطات ضعیف میان دو حکومت بوده است و نه منافع راهبردی متعارض. متعاقبا واشنگتن کوشید تا رویکرد صادقانهای را در پیش گرفته و اطلاعات ارزشمندی را -به ویژه در خصوص مهمترین موضوعاتی که نارضایتی روسیه را سبب میشدند، مانند تسلیحات راهبردی هستهای و دفاع موشکی اروپا- در اختیار روسیه قرار دهد، با این امید که بتواند حسن نیت متقابل را از سوی مسکو دریافت کند؛ چیزی که به نظر نمیرسد حتی در آیندهای نزدیک شاهد آن باشیم. ■ پیمان استارت جدید، آمریکا را محدود کرده و روسیه را آزاد میگذارد ■ دولت اوباما پیمان «استارت» جدید در زمینه کاهش تسلیحات راهبردی هستهای که در سال
2010 با روسیه به امضا رسانید را به منزله نمونهای از توافقات بیشماری میداند که دستیابی به آنها با کنار رفتن خصومتهای قدیمی و باز شدن راه برای همکاریهای بیشتر و قویتر، امکانپذیر خواهد شد. طبق این پیمان، آمریکا و روسیه تنها مجاز به ذخیره 1، 550 کلاهک راهبردی هستهای عملیاتی خواهند بود که این رقم نسبت به میزان تعیین شده در پیمان استارت اصلی تقریبا کاهشی برابر با 60 درصد داشت. با این حال، این پیمان محدودیتی در زمینه تعداد کلاهکهای انباشته شده [غیرفعال] وضع نمیکند، و از آنجا که روسیه درست در میانه یک برنامه مدرنسازی تسلیحاتی بسیار مهم قرار دارد، کارکرد حقیقی چنین پیمانی این است که آمریکا را به کاهش ذخیره تسلیحاتی خود متعهد ساخته و در عین حال در طرف دیگر به روسیه اجازه دهد که به توسعه و تجهیز زرادخانههای خود بپردازد. این مساله در کنار نظام ضعیف موجود در زمینه تشخیص فعالیتها و ذخایر غیرمجاز تسلیحاتی، پیمان استارت جدید را به یک قرارداد بیدردسر برای مسکو بدل کرد. این پیمان برخلاف نامش، هیچ کار جدید و خارقالعادهای در زمینه بهبود تفاهمات دوجانبه انجام نداده است؛ و تنها یک معامله بسیار بد برای آمریکا بود. ■
آمریکا اعلام کرده است که کلاهکهای هستهای خود را به 1000 کاهش میدهد ■ خلع سلاح هستهایِ یکطرفه این تصور که آمریکا هیچ دشمن دایمی و ثابتی ندارد، در میان دولتمردان آمریکا، تردیدهایی را در خصوص نیاز به اقدامات بازدارنده دایمی و ثابت ایجاد کرده است. در سال 2009، اوباما طرح «صفر جهانی» برای رسیدن به دنیایی عاری از سلاحهای هستهای را امضا کرد. در ژوئن 2012، دولت اوباما اعلام کرد که در پی آن است که کلاهکهای هستهای عملیاتی آمریکا را به 1000 عدد -یک سوم سقف لحاظ شده در پیمان استارت جدید- کاهش دهد. راهبرد کاخ سفید «کاهش نقش تسلیحات هستهای در رویکرد امنیت ملی ما [آمریکا]» است، اما کاری که در واقع دارد انجام میدهد، خلع سلاحی یکطرفه با ریتم کند است. ■ کاهش ذخایر کلاهکهای هستهای، اعتبار قدرت بازدارندگی آمریکا را زیر سوال برده است ■ دولت ادعا میکند که توان هستهای آمریکا، به زیر سطح مورد نیاز برای بازدارندگی موثر کاهش نخواهد یافت، در حالی که هیچگاه نمیتوان تخمین دقیقی از «سطح مورد نیاز» داشت. ایراد چشمگیر دیگری که میتوان به تفکرات راهبردی دولت در این خصوص وارد دانست، در ارتباط با جمهوری خلق چین مطرح میشود که
نه تنها عضو و متعهد به هیچ پیمان تحدیدکنندهای در زمینه تسلیحات هستهای نیست که هرگز نیز اطلاعاتی در مورد ذخیره کلاهکهای هستهای خود افشا نکرده است. چین نیز مانند روسیه در حال مدرنسازی نیروهای هستهای خود بوده و راهبردهایی تهاجمی را در میادین دریایی و فضایی دنبال میکند که تهدیدگر مستقیم منافع آمریکا محسوب میشوند. به علاوه دولت اوباما در کنار اعلام تصمیم خود برای کاهش ابعاد نیروهای هستهای آمریکا، به کشورهایی که دچار دغدغه تکثیر تسلیحات اتمی در منطقه هستند، وعدههایی در مورد گسترش چتر هستهای خود داده است. چنین رویکرد آشفتهای ضمن ایجاد اختلال در توازن راهبردی آمریکا، اعتبار باقیمانده قوای بازدارنده واشنگتن را نیز کاهش خواهد داد. در جهانبینی اوباما، حتی با کشورهای سرکشی که درگیر برنامههایی برای گسترش تسلیحات هستهای هستند نیز با ملایمت و مدارا برخورد میشود. راهبرد 2010 نسبت به «پیگیری برنامه خلع هستهای شبه جزیره کره و تلاش برای ممانعت از ایران در مسیر توسعه یک سلاح هستهای» اعلام تعهد میکند. اما بعد از آن به سرعت هشدار میدهد که «در حال اشاره به کشور خاصی نیست -بلکه به مسئولیت تمام کشورها و موفقیت
نظام منع گسترش اشاره میکند.» در حالی که بدون اشاره و برخورد با کشورهایی خاص، عملا راهی برای متوقف کردن روند گسترش تسلیحات هستهای وجود ندارد. رفتار غریزی دولت برای احتراز از رنجاندن دیگران -حتی کشورهایی که درگیر بدترین نوع از اقداماتی هستند که میتواند مخل ثبات و امنیت بینالمللی شود- نشانهای از ضعف آمریکا محسوب خواهد شد و این موضوع حل مسئله گسترش را بسیار دشوارتر میسازد. ■ از سال 2009، مشت گره کرده ایران در برابر آمریکا محکمتر شد ■ در حال حاضر بحرانیترین تهدید موجود از جانب جمهوری اسلامی ایران احساس میشود. اوباما در نخستین هفته کاری خود در مقام رئیسجمهور، شاخه زیتونی در دست گرفت و خطاب به تهران اعلام کرد که آمریکا «دست خود را [به سوی ایران] دراز خواهد کرد اگر شما راغب باشید که مشت گره کرده خود را باز کنید.» در این زمان پیشبینیهای عجولانهای در مورد یک «معامله بزرگ» با ایران و دیگر قدرتهای منطقهای مطرح شد که انتظار میرفت بتواند تمام مشکلات اساسی را در منطقه خاورمیانه مرتفع سازد. اما این رویکرد بسیار غیرواقعگرایانه بود و به سرعت نیز با شکست مواجه شد. خیزش قیامهای مردمی در تابستان سال 2009 در
ایران، دولت [آمریکا] را شگفتزده کرد؛ و پس از مدتی در حالی که اوباما همچنان مات و مبهوت به تماشا ایستاده بود، این شورشها فرو نشانده شد؛ و پس از آن گره مشت ایران بیش از هر زمان دیگری سفت و سخت شد. ■ پیشینه اقدامات واشنگتن، تهدیدات آمریکا را برای ایران بیارزش کرده است ■ از آن زمان به بعد، دولت اوباما به طور مرتب درخواست خود را برای شکستن یخهای جنگ سرد با ایران، تجدید و در عین حال روند فشار بر برنامه هستهای رو به گسترش تهران را نیز حفظ کرده است. با این وجود کاخ سفید تا کنون در انجام اقدامات لازم برای منصرف کردن ایران از ادامه برنامه هستهای خود ناموفق بوده است. ساخت تسلیحات اتمی برای جمهوری اسلامی یک امتیاز ملی حیاتی به شمار میآید و سران ایران تا کنون متقاعد نشدهاند که خواسته اوباما برای متوقف کردن برنامه هستهای این کشور کاملا جدی است. الگوی ایران، کره شمالی است؛ یکی از فقیرترین و منزویترین کشورهای دنیا به لحاظ اقتصادی و دیپلماتیک که هرگز به یک قدرت هستهای بدل نشد. پیونگیانگ از سوی دولت قبلی آمریکا درست با همان تهدیداتی مواجه شد که اینک تهران با آنها مواجه است. زمانی که نظام کمونیست کره شمالی نخستین
ابزار هستهای خود را در سال 2006 آزمایش کرد، دولت جورج دبلیو. بوش فقط ایستاد و تماشا کرد، و واشنگتن متن خطابههای خود را از «نباید به کره شمالی اجازه داد تا به سلاح اتمی دست یابد» ، به «نباید به کره شمالی اجازه داد تا به سلاحهای اتمی بیشتری دست یابد» تغییر داد. چنین پیشینهای در کنار این تصور کلی که اوباما حتی نسبت به بوش هم اشتیاق کمتری برای دست بردن به اقدامی ضروری در جهت پشتیبانی از سیاستهای آمریکا دارد، چنان آسیبی به اعتبار تهدیدات واشنگتن وارد آورده که به ایران اجازه داده است که فعالیتهای هستهای خود را ادامه دهد. ■ برخی از گزینهها، عملا روی میز قرار ندارند ■ شکست تلاشها در شاخههای دیپلماتیک، اقتصادی، و اطلاعاتیِ قدرت ملی برای باز داشتن ایران از ادامه برنامه هستهای خود نشان میدهد که باید با شدت و حدت بیشتری از نیروی نظامی استفاده کرد. اما دولت اوباما رفتار چندگانهای از خود بروز داده است. تکرار ماشینی شعار رنگ و رو رفته «همه گزینهها روی میز قرار دارند» به تنهایی کافی نیست، آنهم زمانی که اقدامات دولت ثابت میکند که برخی از این گزینهها عملا از دستور کار خارج شدهاند. اختلافات علنی و فزاینده میان
دولت آمریکا و اسرائیل در خصوص اقدامات پیشبینی شده برای برخوردهای آینده [با برنامه هستهای ایران] ، با القای حس آشفتگی، تهران را به پیشروی جسورانهتر تشویق کرده است. عدم تمایل اوباما به تعیین زمان مشخصی برای اقدام نظامی، به عکس باعث میشود که احتمال حملهای پیشدستانه و ناگهانی از جانب اسرائیل پررنگتر شود. ■ خیزش اسلام سیاسی، منافع آمریکا را به خطر میاندازد ■ پشتیبانی از اسلام سیاسی جدیترین ایراد تفکرات راهبردی اوباما را میتوان در پرتو چالشهای ایجاد شده توسط قدرت سیاسی فزاینده اسلامگرایان افراطی مشاهده کرد. دولت [آمریکا] با افتخار از راهبرد فراگیر ضدتروریسم خود در برابر شبکه القاعده و حمله سال 2011 که منجر به مرگ اسامه بن لادن شد، سخن میگوید. اما این تلاشها تنها به مقابله با تهدید ناشی از «افراطگرایی خشونتآمیز» محدود میشود و کاری با افراطگرایی صرف ندارد. در حقیقت کاخ سفید حتی این موضوع را قبول ندارد که خیزش اسلام سیاسی منشا چالشهایی اساسی در برابر منافع آمریکا خواهد بود. ■ پیروزی انتخاباتی اسلامگرایان، جذابیت روشهای خشونتآمیز القاعده را از بین میبرد ■ این غفلت را به وضوح میتوان در پس
خیزشهای عربی نیز مشاهده کرد. وزارت خارجه پیروزی اخوان المسلمین و حزب سیاسی سلفیها را در سال 2012 در مصر تبریک گفت، و افزود که قدرت گرفتن این گروههای تندرو اتفاق مثبتی است زیرا «افرادی که ممکن است جذب القاعده شوند، فرصتی را برای فعالیتهای قانونی اسلامگرایانه در برابر خود خواهند دید.» کاخ سفید حتی فاتحانه اعلام کرد که پیروزی انتخاباتی اسلامگرایان، جذابیت روشها خشونتآمیز القاعده را برای ایجاد تغییرات سیاسی از بین برد. اما بحث هدف و وسیله، صحت چنین ادعایی را زیر سوال میبرد. «ایمن ظواهری» ، رهبر القاعده، خیلی زود این موضوع را ثابت کرد: وی اعلام کرد که گروهش از مشاهده سقوط حکومت سابق مصر، صرف نظر از عامل آن خوشحال است. ظواهری تایید کرد که گروهش در پی اجرای قانون شریعت است و دیگر مهم نیست که این هدف با انتخابات عملی شود یا جهاد. ■ دولت اوباما از پذیرش مفهوم برخورد تمدنها گریزان است ■ به نظر میرسد اوباما نمیتواند میان اعتقادات دینی مسلمانان و ایدئولوژی سیاسی اسلامگرایان تمایزی قائل شود. احترام، یا حرمت وی برای دینی که در فضای آن رشد کرده و بزرگ شده، حالا به مانعی بدل شده است در مسیر فهم هوشیارانه
چالشهای راهبردی ناشی از قدرت گرفتن اسلام سیاسی در برابر منافع آمریکا. سیاستگذاران آمریکا از اشاره به پیامد خیزش حکومتهایی سر باز میزنند که ظاهرا آن دسته از ارزشهای بینالمللی را زیر سوال میبرند که اوباما خود تعاملات راهبردیاش را بر پایه آنها بنا کرده است. در کاخ سفید هیچ نشانهای دال بر وجود برنامهریزی برای آیندهای که در آن مساله برخورد تمدنها به سوال راهبردی اصلی در منطقه بدل میشود، وجود ندارد. در واقع آنها حتی از پذیرش چنین برخوردی سرسختانه امتناع میکنند. ■ اعتراضات مسلمانان، بیانگر نارضایتی عمومی نسبت به سیاستهای آمریکا و شخص اوباما بود ■ این میل به انکار به ویژه در جریان خشونتها و تظاهراتهایی که در یازدهمین سالگرد حملات تروریستی 11 سپتامبر، سرتاسر جهان اسلام را درنوردید، قابل مشاهده بود. دولت [آمریکا] رفتار معترضان به یک ویدئوی منتشر شده در سایت یوتیوب را که حاوی مضامین توهینآمیزی نسبت به دین اسلام بود، مورد مذمت قرار داد. اما از پرداختن به مسائل عمیقتری مانند نارضایتی عمومی نسبت به سیاستهای آمریکا و افول آرای مثبت، به طور خاص، نسبت به اوباما خودداری کرد. اوباما در تاریخ 25 سپتامبر و در
سخنرانی پیش از دستور خود در سازمان ملل متحد، درخواستهای همیشگی خود را در خصوص تفاهم و همکاری تکرار کرد. اما تکرار شعارهای کلیشهای هیچگاه صلح و پایداری را به ارمغان نخواهد آورد. رئیسجمهور هیچگاه تمایلی به اتخاذ مواضع سفت و سخت برای جلوگیری از فرو غلتیدن خاورمیانه به اسلامگرایی ارتدکس سرکوبگر نشان نداده است. در همین حین تمایلات ضدآمریکایی روز به روز بیشتر قوت میگیرد و شرایط زندگی برای اقلیتهای دینی غیرمسلمان به تدریج سختتر و بدتر میشود؛ و از مهمتر، پیمان صلح میان مصر و اسرائیل که برای سه دهه محور ثبات در منطقه محسوب میشد ممکن است به زودی به تاریخ بپیوندد. ■ سران کشورهای جهان هیچ ابایی از نه گفتن به اوباما نخواهند داشت ■ دکترین اوباما در برخورد با حقایق عدم موفقیت دولت اوباما در مقابله با دشمنان آمریکا، ریشه در این باور غلط دارد که تمام کشورهای دنیا از دیدگاه مشابهی در خصوص صلح و توازن جهانی برخوردارند. چنین دیدگاهی بر پایه نگرشی آرمانگرایانه به دنیایی بنا شده است که در آن رقابت بر سر دستیابی به منافع عامل اصلی وقوع رخدادها و برخوردها نیست. این دیدگاه، آمریکا را منفعل و گریزان از برخورد نشان داد. در
پس چنین رویکردی خیال باطلی نهفته است که اوباما را از جذبه لازم برای مدیریت این دنیای جدید برخوردار میداند. متاسفانه -برای کسانی که چنین رویکردی را برگزیدهاند- سران کشورهای جهان، هر گاه که منافعشان ایجاب کند، هیچ ابایی از «نه» گفتن به اوباما نخواهند داشت. ■ ما یک رئیسجمهور بسیار فتنهانگیز در کاخ سفید داریم ■ نتیجه دکترین اوباما، بیثباتی گسترده بینالمللی و آشوبی جهانشمول خواهد بود. در حال حاضر منافع آمریکا در هیچ نقطهای از دنیا در حال پیشرفت نیست. دوستان آمریکا در حال از دست دادن اعتمادشان هستند، و دشمنانش به تدریج جسورتر میشوند. ظاهرا اوباما بر این باور بوده است که اگر آمریکا پیگیری مجدانه منافع ملی خود را در دیگر نقاط دنیا متوقف کند، دیگر کشورها نیز از این روش تبعیت خواهند کرد. اما تنها کاری که او انجام داد ایجاد یک خلا قدرت فزاینده بود که دیگر کشورها و نقشآفرینان غیردولتی برای پر کردن آن هجوم آوردند؛ نیروهایی که به جرات میتوان گفت هیچ علاقهای به آمریکا ندارند. همانطور که «جان آر. بولتون» ، نماینده پیشین [آمریکا] در سازمان ملل متحد گفته بود «ضعف آمریکا، فتنهانگیز است، و ما یک رئیسجمهور بسیار
فتنهانگیز در کاخ سفید داریم.» اوباما تصور میکند که آمریکا دشمنی ندارد؛ اما مشخص نیست که دشمنان آمریکا تا چه اندازه با او موافقند.