بریتانیا و اتحادیه اروپا؛ از تهدید به جدایی تا نگرانی از انزوا
گزارش تحلیلی «نسیم» از تنشهای انگلیس و اتحادیه اروپا؛ لندن "بازنده بزرگ" انتخاب روسای جدید اتحادیه اروپا بود و اکنون در پس تهدیدات تکراری مبنی بر خروج، خود را بیش از پیش منزوی احساس میکند
گروه بینالملل خبرگزاری «نسیم»
دیوید کامرون در آخرین تهدید خود برای خروج انگلیس از اتحادیه اروپا، روز گذشته با اشاره به مشکلات افزایش مهاجران به کشورهای اروپایی، اعلام کرد؛ در صورتی که کشورهای عضو اتحادیه برای مقابله با این پدیده اقدام نکنند، انگلیس از اتحادیه اروپا خارج میشود.
این اظهارات در ادامه تهدیدات ساکنان خانه شماره 10 "داونینگ استریت" است؛ تهدیداتی هر روز بیشتر میشود. اخیرا "فیلیپ هاموند"، وزیر خارجه انگلیس در مصاحبه با روزنامه دیلیتلگراف گفته بود در صورت عدم دستیابی به "تغییرات واقعی و هدفمند" در سیاستهای مهاجرپذیری اتحادیه اروپا، انگلیس آمادگی خروج از اتحادیه را دارد.
موضوع جابجایی و مهاجرت داخلی بین اعضای اتحادیه اروپا یکی از اصول مورد توافق اعضا بوده و همواره کشورهای عضو خود را مقید به رعایت آن دانستهاند. در این میان، برخی کشورها خواهان اصلاح این اصل هستند. یکی از این کشورها، انگلیس است که همواره بر لزوم "تغییر و اصلاح" اصل جابجایی و مهاجرت داخلی در اتحادیه اروپا تاکید کرده است. دیوید کامرون در این باره مدعی شد: "در ده سال گذشته مهاجرت به انگلیس افزایش یافته در حالی که شمار انگلیسیهایی که برای کار به خارج رفتهاند تقریبا تغییری نکرده است. در نتیجه مازاد مهاجرت به انگلیس و فشار بر منابع این کشور به میزان قابل توجهی افزایش یافته است".
نخستوزیر انگلیس افزود: "مسلما بی توجهی و نبود رویکرد مناسب دولتهای قبلی علت این مشکل است. میخواهیم سختگیرانهترین نظام مهاجرت را در اتحادیه اروپا تنظیم کنیم تا با سوءاستفادهها از مهاجرت آزاد مقابله کنیم".
در نگاه اول به این اظهارات، آنچه به چشم میخورد تاکید مقامات لندن بر مشکلات اقتصادی حضور بیش از حد "مهاجران کار" است که البته با توجه به وضعیت کنونی اقتصادی انگلیس، مخاطبان به نوعی حق را به مقامات انگلیسی میدهند. اواسط آبان بود که روزنامه "ایندیپندنت" در گزارشی از وخامت وضعیت اقتصادی خبر داد. نتایج نظرسنجی موسسه "کامرِس" نیز نشان داد که تقریبا یک پنجم جوانان انگلیسی طی سال گذشته در "خیابانها" شب را به روز رساندهاند.
البته تنش انگلیس و اتحادیه اروپا تنها به این موضوع محدود نمیشود بلکه ابعاد داخلی و منطقهای نیز دارد. تهدید به خروج از اتحادیه اروپا، یکی از قولهای دیوید کامرون به رایدهندگان بوده است. با توجه به اینکه کامرون در انتخابات 2010 قولهایی در این باره داده بود اما تاکنون آنرا عملی نکرده و به نظر میرسد این اظهارات و نیز قول برگزاری همهپرسی در صورت پیروزی در انتخابات 2015 پارلمانی، تاکتیکی برای حفظ آرای حزب محافظهکار در انتخابات پیش رو باشد.
این موضوع زمانی حادتر میشود که در ماههای اخیر شاهد جدا شدن دو تن از نمایندگان حزب حاکم محافظهکار به رهبری دیوید کامرون از این حزب و پیوستن آنها به حزب "یوکیپ" بودیم؛ حزبی که به شدت حامی استقلال انگلیس از اتحادیه اروپا است.
از منظر منطقهای نیز تنشهای لندن و بروکسل قابل بررسی و ارزیابی است. به دنبال برگزاری انتخابات اخیر پارلمان اروپا و آغاز بحثها درباره روسای جدید اتحادیه اروپا، بار دیگر تنشها بین انگلیس و این اتحادیه شدت گرفت. با توجه به رایزنیهای گسترده میان اعضای اتحادیه اروپا برای انتخاب نامزد مورد حمایت خود در پستهایی از قبیل ریاست شورای اتحادیه اروپا، کمیسیون اروپا و مسئول سیاست خارجی این اتحادیه، باید اذعان کرد که انگلیس "بازنده بزرگ" تعیین مسئولان جدید اتحادیه بوده است.
انگلیس در دوره قبلی با داشتن "کاترین اشتون" نماینده سابق مجلس لردها و نیز حضور "خوزه مانوئل باروسو" رئیس قبلی کمیسیون اروپا، از وزن بالایی در تصمیمگیریهای اتحادیه اروپا برخوردار بود؛ باروسوی پرتغالی روابط خوب و نزدیکی با انگلیس و شخص دیوید کامرون داشت. اما در تعیین روسای جدید اتحادیه، انگلیس با وجود تلاشهای بسیار دیوید کامرون، نتوانست نامزدهای مورد حمایت خود را به کرسیهای اتحادیه برساند. این موضوع در انتخاب رئیس کمیسیون اروپا بیشتر به چشم خورد. علیرغم لابیهای انگلیس درباره رئیس این کمیسیون، نامزد مورد آلمان و فرانسه به این سمت برگزیده شد. کامرون کار را به جایی رساند که تهدید کرد در صورت انتخاب "ژان کلود یونکر"، انگلیس از اتحادیه اروپا خارج میشود؛ تهدیدی که موثر واقع نشد و یونکر کار خود را به عنوان جانشین باروسو آغاز کرد.
اصرار بر تهدید تکراری خروج انگلیس از اتحادیه اروپا از منظر دیگری نیز قابل بحث است. از زمان شکل گیری این اتحادیه و امضای معاهده "ماستریخت"، به تدریج اعضا حرکت به سمت ادغام در حوزههای اقتصادی، دفاعی، نظامی و سیاسی را آغاز کردند. در حالی که این حرکت با فراز و نشیبهای زیادی مواجه بوده است اما دو کشور اصلی حامی ادغام یعنی فرانسه و آلمان همواره سردمدار این حرکت بودهاند.
با نگاهی به مواضع انگلیس در اتحادیه اروپا باید گفت که این کشور همواره موضعی مستقل در مسائل گوناگون اقتصادی، سیاسی و دفاعی اتخاذ کرده و راه خود را رفته است. لندن به واحد پولی مشترک اروپایی(یورو) نپیوسته و در سیاست نظامی و استراتژیک هم هرچند همکاریهای محدودی با سیاستهای اتحادیه داشته اما در موارد حساسی چون قضیه جنگ سال 2003 عراق، جانب آمریکا و جورج بوش را گرفت.
به عقیده بسیاری از تحلیلگران "انگلیس، اسب تروای آمریکا در اتحادیه اروپا" است و برخی نیز لندن را "وصله ناجور" اتحادیه میدانند.
نارضایتی از سیاستها و اقدامات انگلیس خصوصا با روی کار آمدن دیوید کامرون به تدریج در محافل سیاسی تصمیمگیر و تاثیرگذار اروپا نیز نمایان شده است. در انتخاب روسای اتحادیه اروپا در سال 2009 و 2014 این موضوع نمایان بود. در حالی که در سال 2009 موضوع انتخاب "تونی بلر" به عنوان رئیس شورای اتحادیه اروپا مطرح بود و لندن نیز به شدت برای تحقق این امر لابی و تلاش کرده بود، اما با مخالفت آلمان و فرانسه "هرمان ون رومپوی" رئیس شورا شد. البته در آن سال "کاترین اشتون" انگلیسی به عنوان جانشین خاویر سولانا تعیین شد. در سال جاری میلادی نیز اوضاع برای انگلیس بدتر شد چون ضمن رد مخالفت لندن با نامزدی رئیس کنونی کمیسیون اروپا، با کنار رفتن اشتون، "فدریکا موگرینی" ایتالیایی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا شد.
به نظر میرسد انگلیس و شخص دیوید کامرون خود را در اتحادیه اروپا به نحو نگرانکننده در انزوا میبینند. انزوایی که در نتیجه سیاستهای سالیان اخیر لندن در قبال مسائل مختلف اروپایی به بار آمده است.
در پایان این سوال پیش میآید که چرا باید کشوری که عضو ابتداییترین معاهدات اعضای اتحادیه اروپا نشده(مانند واحد پولی یورو) و در مواقع حساس و بزنگاههای تاریخی از قبیل "جنگ عراق" موضعی در تقابل با اکثریت کشوهای اروپایی گرفته، انتظار و حق تعیین نامزد برای ریاست کمیسیون اروپا داشته باشد؟ و سوال اساسیتر آن است که آیا انزوای انگلیس در اتحادیه اروپا ادامه مییابد؟
گذشت زمان پاسخ این سوالات را روشن میکند اما باید گفت که ادامه سیاستهای کنونی انگلیس در قبال اتحادیه اروپا انزوای بیشتر لندن در اروپا را هموار میکند.
* مهدی عباس زاده، کارشناس مسائل اروپا