حوثیها با چه مشکلاتی باید کشور را اداره کنند؟
عدم وحدت ملی، توان اقتصادی پایین، کم تجربگی انقلابیون، فشارهای بینالمللی و ناامنی چالشهای اصلی دولت آینده هستند/ ناتوانی در مقابله با چالشها میتواند موفقیت کنونی را به "توفیقی از دست رفته" تبدیل کند
گروه بینالملل - نسیم: موج تحولات ناشی از بیداری اسلامی در کشورهای جنوب غرب آسیا و شمال آفریقا در سال 2010 میلادی، کشور یمن را نیز تحت تاثیر قرار داد. جریانی که عظیمترین راهپیماییها و تظاهرات ضد حکومتی مسالمتآمیز و به دور از هر گونه خشونت را در این کشور به راه انداخت.
یمن با حدود 23 میلیون جمعیت، از شمال به عربستان سعودی، از جنوب به تنگه بابالمندب، از غرب به دریای سرخ و از شرق به کشور عمان و خلیج فارس منتهی میشود.
از نظر بافت مذهبی، بین 40 تا 45 درصد مردم یمن را شیعیان و 55 تا 60 درصد را اهل سنت تشکیل میدهند. شیعیان این کشور شامل زیدیها (بیش از 30 درصد)، اسماعیلیان و شیعیان دوازده امامی هستند که عمدتا در شمال یمن سکونت دارند.
اختلافات و درگیری شیعیان با حکومت یمن تاریخی طولانی دارد و تنها به سالهای اخیر محدود نمیشود. این گروه مذهبی همواره نسبت به تبعیضهای حکومت مرکزی علیه آنها اعتراض داشته و خواستار تحقق مطالبات خود از سوی حکومت بودهاند.
از سال 2010 میلادی و با آغاز موج بیداری اسلامی، اعتراضات ضد حکومتی تنها مختص شیعیان نبود بلکه اکثریت ملت یمن خواهان سرنگونی حکومت علی عبدا.. صالح و روی کار آمدن حکومتی جدید شدند. جریانی که البته تنها به اصلاحات محدود در ساختار حکومت، تغییر عبدا... صالح و روی کار آمدن معاون وی یعنی عبد ربه منصور الهادی در سال 2012 منجر شد. وی به عنوان تنها نامزد انتخابات و بدون رقیب به مقام ریاست جمهوری رسید.
در دوره حکومت منصور الهادی که با حمایتهای همهجانبه کشورهای غربی و آمریکا و دولتهای منطقهای عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی همراه بود، مشکلات مردم یمن رفع نشد و ملت برای مطالبات خود پاسخ جدی نگرفتند که در این میان بیش از همه، شیعیان مورد ظلم و تعدی حکومت قرار داشتند.
تداوم این روند، در ماههای اخیر، موج جدید اعتراضات ضد حکومتی را در پی داشت و با تلاش حکومت برای فدرالی کردن یمن و تقسیم آن به 6 استان یا ایالت، اعتراضات شدت گرفت.
این بار هدایت اعتراضات را شیعیان و جنبش انصار ا... به رهبری سید عبدالملک بدرالدین حوثی بر عهده داشتند که در اواخر سال 2014 با پیشروی به سمت شهر صنعا پایتخت یمن، موفق شدند تا در ژانویه 2015 میلادی، کاخ ریاست جمهوری یمن را به تصرف خود درآورده و کنترل حکومت را به دست گیرند.
پس از این رویداد، منصور الهادی به عدن در جنوب یمن رفت و با تاکید به ادامه حضور در جایگاه ریاست جمهوری، فعالیت خود را در کاخ "معاشیق" وابسته به ریاست جمهوری یمن در عدن از سر گرفت. وی با صدور بیانیهای اعلام کرد که "وظایفش را به عنوان رئیسجمهور از عدن انجام میدهد"
در پی این اقدام، کشورهای حامی منصور الهادی، سفارتخانههای خود در صنعا را تعطیل و به شهر عدن منتقل کردند. استانداران شش استان جنوبی یمن و سه استان مآرب، جوف و تَعِز، احزاب سوسیالیست، ناصری، سلفی و اصلاح از منصور الهادی حمایت کردهاند.
این روند، فضای دوقطبی شیعه و سنی با محوریت حوثیها در شمال و بازماندگان دولت قبلی در جنوب را شکل داده است که البته کفه ترازو به نفع شیعیان که مسلط به پایتخت هستند، سنگینی میکند.
بسیاری از تحلیلگران، موفقیت حوثیها در بدست گرفتن قدرت را پیروزی ایران، افزایش حوزه نفوذ انقلاب اسلامی و شکست سیاستهای غرب و آلسعود در منطقه میدانند و رسانهها و صاحبنظران غربی و عربی بارها به آن پرداختهاند که بیان مجدد آنها خارج از توان این نوشتار است.
اما کمیتههای انقلابی شیعیان حوثی پس از استقرار کامل در کاخ ریاست جمهوری در صنعا با صدور بیانیهای ضمن اعلام قانون اساسی موقت یمن برای اداره مرحله انتقالی، مجلس نمایندگان را منحل و مجلس ملی انتقالی با 551 عضو را جایگزین آن کردند. این کمیتهها همچنین مسئولیت ریاست جمهوری را بر عهده شورای ریاست جمهوری متشکل از پنج عضو نهادند که اعضای این شورا توسط نمایندگان مجلس انتقالی انتخاب خواهند شد.
این سازوکار موقت، اقدامی برای آمادهسازی گام به گام و استحکام پایههای حکومت جدید در یمن است که البته خالی از حواشی و چالش در مسیر پیشرو نیست.
در واقع، تحولات اخیر یمن و کنش و واکنشهای داخلی و خارجی پس از پیروزی حوثیها، حکایت از آن دارد که رهبران شیعی و مقامات آینده یمن برای اداره کشور روزهای سختی در پیش خواهند داشت که اگر توان مقابله با مشکلات و چالشها را نداشته باشند، ممکن است موفقیت کنونی آنها به "توفیقی از دست رفته" تبدیل شود.
در همین ارتباط، مهمترین چالشهای آینده انقلابیون اداره کننده یمن را میتوان به شرح زیر نام برد:
1- عدم وحدت ملی و وجود تفرقه میان گروههای یمنی: یمن امروز، کشوری از هم گسیخته در بافت جمعیتی و مذهبی است. گروهی در جنوب با دولت سنی مذهب مغلوب قبلی، همراه شدهاند و گروهی با جمعیتی بیشتر حامی انقلابیون پیروز شیعه مذهب هستند. فضای دوقطبی و تفرقه مشهود است و در این چارچوب تلاش گروههای مخالف هر دو جریان از قبیل گروههای تروریستی فعال در یمن را نباید نادیده گرفت. گروههای انقلابی پیروز باید در راس اقدامات خود، وحدت ملی را مدنظر داشته باشند و به دنبال همراه کردن ملت یمن از مذاهب مختلف باشند. نباید شیعه بودن انقلابیون پیروز، تبدیل به عاملی برای دور ماندن اهل سنت از قدرت باشد . اهل سنت، جمعیت بیش از 50 درصدی یمن را شامل میشود و حوثیها در اداره کشور باید با نگاهی یکسان به ملت، بر پایه مردم سالاری دینی فضایی آزاد و اعتمادی عمومی به حکومت را در بین مردم شکل دهند و در این چارچوب غافل از اقدامات تفرقه افکنانه عوامل غربی و عربی خارجی نباشند.
2- فقر و پایین بودن توان اقتصادی دولت: یمن علیرغم موقعیت ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی مناسب در دسترسی به آبهای آزاد دنیا و برخورداری از منابع زیرزمینی، کشوری فقیر محسوب میشود. بدون شک یکی از دلایل اعترضات ضد حکومتی مردم یمن، مشکلات اقتصادی و فقر بود. در این راستا اداره کنندگان آینده یمن باید با شناسایی پتانسیلهای داخلی از قبیل منابع معدنی، انرژی، جاذبههای توریستی، جذب سرمایهگذاریهای خارجی برای ایجاد و استحکام زیرساختهای اقتصادی، استفاده از ظرفیت دسترسی به آبهای آزاد و... اقتصاد خود را استحکام بخشیده و در جهت بهبود رفاه ملت گام بردارند .
3 - کم تجربگی انقلابیون در حکومتداری: هر چند حکومتهای قبلی یمن از توان اجرایی بالایی برای اداره کشور برخوردار نبودهاند و سیاستگذاریهای اشتباه همواره با حکومتداری آنها مانوس بوده است اما جریان پیروز در یمن نیز از نوعی کم تجربگی در مدیریت و اداره کشور رنج میبرد و اغلب اعضای آن تاکنون در مناصب بالای حکومتی نقش ایفا نکردهاند. لذا به نظر میرسد این جریان باید با استفاده از تجربیات حکومتداری کشورهای دوست از قبیل ایران، کارها را پیش ببرد و مشاورههای لازم در زمینههای مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، علمی و فرهنگی را از این کشور بگیرد و با نگاهی مساوات طلبانه، ضمن کادرسازی برای حکومت از نیروهای وفادار با هر نوع مذهبی در راه پیشرفت یمن بهره گیرد.
4- فشارهای خارجی و بینالمللی: پیروزی حوثیها و انقلابیون یمنی برای بسیاری از کشورها از جمله کشورهای عربی منطقه مانند عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی یمن و... و همچنین کشورهای اروپایی و آمریکا خوشایند نیست. این کشورها با سقوط حکومت منصور الهادی یکی دیگر از یاران منطقهای خود را از دست دادند. لذا بدون شک با نفوذی که در سازمانهای بینالمللی مختلف از جمله سازمان ملل متحد دارند، اجماعی از دوستان خود را علیه جریان حکومتی جدید در یمن ایجاد میکنند و فشارها و تحریمها را بر این کشور افزایش خواهند داد تا بتوانند از این طریق، جریان پیروز را از قدرت خارج کنند. در همین چارچوب راه حل پیشنهادی مقاومت در برابر فشارها و افزایش روحیه امید به آینده در میان ملت است تا از این گردنه چالشی عبور شود.
5- ناامنی و فعالیت گروههای تروریستی: امنیت عنصری بسیار کلیدی و تاثیرگذار در راه پیشرفت یک کشور و ملت است و در سایه آن توسعه در ابعاد مختلف محقق خواهد شد. عدم ثبات سیاسی در یمن در سالها و ماههای گذشته سبب شده است تا گروههای تروریستی مجال و فرصتی را برای فعالیت در بخشهای مختلف خصوصا در جنوب این کشور داشته باشند و تاکنون صدها کشته و زخمی حاصل اقدامات آنها بوده است. این روند ناامنی و فعالیتهای تروریستی در شرایط فعلی و آینده نزدیک متوقف نخواهد شد و حوثیها باید در این زمینه با تشکیل ارتش قدرتمند و استفاده از نیروهای بسیج مردمی در این زمینه گام بردارد و از تجربیات ایران استفاده کند.