"آمریکا از پنج خواسته کلیدی خود در توافق با ایران کوتاه آمده است"
پایگاه اینترنتی هیل در مطلبی به قلم کریستینا وونگ نوشته که آمریکا از پنج خواسته کلیدی خود در توافق با ایران کوتاه آمده است
به گزارش نسیم، در حالیکه دولت اوباما تلاش میکند که توافق اخیر با ایران را به نمایندگان مردد کنگره آمریکا بقبولاند اما در این حال چارچوب توافق حاصل شده تحت بررسی دقیق این نمایندگان قرار دارد. بسیاری از مفاد این چارچوب توافقی حاکی از شکاف بین اهداف اعلامی اوباما در آغاز مذاکرات در هجده ماه پیش و نتایج به دست آمده است.
دمکراتها و کاخ سفید میگویند که این تغییرات نتیجه مذاکرات دشوار و در خواست زمان برای دادن اجازه به دیپلماتها برای نهایی کردن توافق است. اما منتقدان جمهوری خواه میگویند دولت عقب نشینیهای وسیعی صورت داده و در برابر نتایجی کم به دست آورده است.
در اینجا پنج حیطهای که در آنها دولت در زمان مذاکرات جریان موجود را تغییر داده است بیان میکنیم:
۱- ممنوعیت غنی سازی اورانیوم:
پیش از آنکه مذاکرات آغاز شود، دولت اوباما و شورای امنیت سازمان ملل از ایران خواستند که تمامی جریان غنی سازی اورانیوم خود را متوقف کند اما چارچوب توافقی اخیر به ایران اجازه ادامه غنی سازی اورانیوم و تولید پولوتونیم برای کاربردهای بومی را میدهد.
مایکل سینگ مدیر اندیشکده واشنگتن در این باره میگوید: غنی سازی در حد صفر از سال دو هزار و نه یک خواست کلیدی بود. ما از صفر به اعدادی رسیدیم که شمار آن همچنان افزایش پیدا میکند.
منتقدان توافق نگرانند که هرگونه غنی سازی میتواند به سرعت به کاربرد نظامی بدل شود. اما مقامات دولت آمریکا اعلام کردهاند که توقف غنی سازی هرگز یک هدف واقعی نبوده و به جای آن یک عامل کلیدی برای چانه زنی به منظور مشاهده عقب نشینیهای دیگر از طرف ایران بوده است.
یکی از مقامات ارشد دولت آمریکا در مصاحبه با نشریه وال استریت ژورنال گفت: به محض اینکه ما وارد مذاکرات واقعی با ایرانیها شدیم به این مطلب رسیدیم که هرگونه توافق نهایی شامل برخورداری از برخی قابلیتهای غنی سازی بومی میشود اما به طور روراست بگویم که ما همیشه پیش بینی این موضوع را میکردیم.
رضا مرعشی مدیر شورای ملی آمریکایی ایرانی و مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا معتقداست که آمریکا باید این باج را برای پیشرفت مذاکرات میداد و معتقد است: این موضوع به منزله یخ شکن است. این موضوع اجازه داد که مذاکرات ریشه بدواند. این موضوع سبب شد که ایران عقب نشینیهای کلیدی داشته باشد و با بازرسیهای سرزده از تاسیسات اتمی خود موافقت کند. به نظرم این مهمترین موضوعی بود که سبب شد کشتی مذاکرات به گل ننشیند. زمانی که مواضع آمریکا نرم شد این موضوع به ایرانیها این اجازه را داد که مواضع خود را نرمتر کنند.
۲- محدود کردن سقف تعداد سانتریفیوژها به هزار و پانصد دستگاه:
دولت اوباما در ابتدا خواهان شمار محدودی از سانتریفیوژهای ایران برای غنی سازی اورانیوم و به تعداد پانصد تا هزار و پانصد دستگاه بود. اما مذاکره کنندگان آمریکایی از این محدودیتها عقب نشینی کردند و اجازه دادن که ایران شش هزار و صد و چهار سانتریفیوژ داشته باشد. تنها پنج هزار و شصت دستگاه از این سانتریفیوژها اجازه غنی سازی اورانیوم به غنای کم را در تاسیسات اتمی نطنز خواهند داشت.
سینگ کارشناس مسائل سیاسی در این باره میگوید: شمار سانتریفیوژها از صدها به هزاران دستگاه افزایش یافت و سرانجام در پایان به شش هزار و یکصد و چهار دستگاه رسید.
منتقدان توافق معتقدند که اوباما حتی امیدوار است که به ایران اجازه داشتن چهار برابر تعداد سانتریفیوژهای کنونی را بدهد. اما طرفداران توافق معتقدند که این توافق سبب شده است که دو سوم نوزده هزار دستگاه سانتریفیوژ ی که غنی سازی اورانیوم را انجام میدهند، کاهش یابد. اورانیومی که قابل استفاده در بمب نیست.
آنها همچنین معتقدند که معیار مهم شمار سانتریفیوژها نیست بلکه زمان موسوم به گریز هستهای مواد لازم برای تولید بمب را از ایران میگیرد که این زمان در توافق یکسال ذکر شده است.
در این حال مرعشی کارشناس سیاسی معتقد است: شمار سانتریفیوژها اطلاعات لازم درباره زمان گریز هستهای را مشخص میکند. این موضوع مهمی است زیرا حالا ما میدانیم که زیر ساخت دقیق چیست. ما میدانیم که شما دقیق سانتریفیوژها چیست و هیچ موضوع پنهانی وجود ندارد.
۳- بستن تاسیسات اتمی مخفی:
در حالی که ارتش آمریکا از ایران خواسته است که تاسیسات اتمی زیر زمینی غنی سازی در فوردو و راکتور آب سنگین اراک را تعطیل کند اما رئیس جمهور اوباما در ماه دسامبر گفت که ایران نیازی به این موضوع ندارد و گفت: آنها نیازی به تاسیسات مقاوم زیر زمینی از جمله فوردو برای برنامه صلح آمیز هستهای خود ندارند. آنها مطمئنا نیازی به راکتور آب سنگین اراک برای داشتن برنامهای صلح آمیز ندارند.
اما با این وجود بر اساس چارچوب اعلامی هم اراک و هم فوردو فعال باقی میمانند. فوردو با هزار سانتریفیوژ به مرکز تحقیقاتی بدل میشود و در این حال اراک به تولید پولوتونیم و البته در غنای کم بدون قابلیت استفاده در بمب ادامه میدهد. در این حال امری کارن کارشناس سیاسی در این رابطه میگوید: ماهمیشه گفتهایم که فوردو باید بسته باشد. این همیشه در برنامه بوده است اما ما این کار را انجام ندادیم.
مقامات آمریکایی با این وجود میگویند که این تاسیسات نقشی در برنامه تسلیحاتی نخواهند داشت. فوردو اورانیوم را غنی سازی نخواهد کرد و مواد شکاف پذیر برای پانزده سال در آنجا نگهداری خواهند شد و دو سوم سانتریفیوژها و زیرساختهای آن برچیده خواهد شد و تحت نظارت آژانس بین المللی اتمی خواهد بود.
در این حال حسین مرعشی کارشناس سیاسی میگوید: ایران موافقت کرده که پروتکل الحاقی آژانس بین المللی انرژی اتمی را که به بازرسان اجازه افزایش بازرسیهای منظم به تاسیسات و زنجیره ذخایر اتمی آنرا میدهد، اجرایی کند. اجازه باز ماندن فوردو و اراک برای آمریکا موضوعی دردناک بود اما این تاسیسات برای مقاصد صلح آمیز از نو شکل ریزی شدهاند.
افراد شکاک با این وجود میگویند که ایران میتواند به کار پنهان خود بر روی بمب ادامه دهد و این موضوع را یادآوری میکنند که تاسیسات زیر زمینی فوردو به خوبی تقویت شدهاند.
سینگ کارشناس سیاسی در این باره میگوید: مطمئنا این احساس وجود داشت که ما به دنبال بستن و برچیدن برنامه اتمی ایران به روشهای قابل توجه بودیم. بر اساس این توافق مطمئنا شاهد برچیده شدن به هیچ نحوی نخواهیم بود.
۴- پایان دادن به برنامه موشکی بالستیک ایران:
کارشناسان معتقدند که مذاکره کنندگان آمریکایی از بررسی این موضوع که توسعه محدود برنامه موشکهای بالستیک ایران میتواند به انتقال کلاهکهای جنگی منجر شود، کوتاه آمدهاند.
کرن کارشناس مسائل سیاسی در این رابطه میگوید: چارچوب کنونی تنها میگوید: یک قطعنامه جدید سازمان ملل بایستی محدودیتهای مهمی برنامه تسلیحات متعارف و موشکهای بالستیک ایران وضع کند تا آنها به طور کامل از برنامه موشکی خود دست بردارند.
دولت اوباما اعلام کرده است که موضوع موشکها و دیگر تسلیحات متعارف باید به طور جدا از توافق هستهای بررسی شوند.
ماری هارف سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در این رابطه گفت است: همانطور که ما بارها اعلام کردهایم نگرانیها درباره تسلیحات متعارف و برنامه موشکی باید جدا از برنامه اتمی بررسی شوند واین موضوعی بدیهی است. نگرانیهای ما با توافق اتمی در این رابطه از بین نمیرود.
مرعشی کارشناس سیاسی در این رابطه میگوید: برنامه موشکهای بالستیک موضوعی بود که مخالفان دیپلماسی تلاش کردند، وارد مذاکرات شود.
سینگ کارشناس سیاسی در این رابطه میگوید: باید با این موضوع به عنوان یک موضوع جداگانه رفتار کرد اما حقیقتا نباید با این موضوع به عنوان موضوعی جداگانه رفتار کرد زیرا بدیهی است که موضوع موشکهای بالستیک با برد بلند موضوعی ضروری برای یک برنامه اتمی تسلیحاتی محسوب میشوند.
۵- نهایی کرد یک توافق بیست ساله :
در ابتدا آمریکا برای توافقی با زمان بیش از بیست سال تلاش کرد. به هرحال چارچوب توافقی به افقی ده تا پانزده سال مینگرد.
این توافق به طور ویژه شمار سانتریفیوژهای غنی سازی ایران را برای مدت ده سال محدود میکند. به علاوه اینکه سطح غنی سازی در حد غنای کم باشد و میزان ذخایر برای مدت پانزده سال محدود شود. علاوه بر این محدودیتها بر فوردو و اراک پانزده سال به طول خواهد انجامید.
کرن کارشنا س سیاسی در این رابطه میگوید: اگر چه ایران از نظر قانونی حق ساخت بمب را ندارد اما تمامی محدودیتها بر ظرفیت اتمی این کشور بایستی پس از پانزده سال رفع شوند. برای ماهها ما اعلام کردیم که خواهان افقی بیست و پنج ساله هستیم اما سپس این میزان به بیست سال و سپس به ده سال کاهش پیدا کرد.
مقامات دولت از هرگونه عقب نشینی در رابطه با ایده افقهای توافق خودداری کردهاند. مونیز وزیر انرژی آمریکا از لفظ توافق همیشگی استفاده کرده است که ایران را مجبور میکند که درباره برنامهاش شفاف باشد و بازرسی بین المللی از برنامهاش را تضمین کند.
مرعشی کارشناس سیاسی پیش بینی میکند که توافق نهایی از معیارهای شفاف دائمی و ماورای آن با توجه به نیازهای آژانس بین المللی انرژی اتمی برخوردار باشد.
مرعشی میگوید: بله برخی از محدودیتهایی که ایران با آنها موافقت خواهد کرد پس از ده تا پانزده سال رفع خواهند شد اما حتی اگر آن محدودیتها رفع شوند ایران همچنان برنامهای تحت سنگینترین نظارتها در تاریخ را دارا خواهد بود.