اخبار آرشیوی
سعید قدیمی، مدیرکل دفتر پشتیبانی و حمایت آموزش عالی وزارت علوم در بازدید از «نسیم»، به تشریح وضعیت آموزش عالی کشور در حوزههای بازنگری متون و سرفصلهای دروس دانشگاهی، تولید علم نافع، تعداد و وضعیت جمعیت دانشجویی و سند آمایش سرزمینی آموزش عالی پرداخت
محورهای گفتگوی «نسیم» با سعید قدیمی، مدیرکل دفتر پشتیبانی و حمایت آموزش عالی وزارت علوم: - اگرچه اولویت آموزش عالی در سالهای پس از انقلاب توسعه کمی بود، اما در کنار این امر به کیفیت نیز توجه شده است که این امر موجب شده زمانی که به جایجای کشور مراجعه میکنی بخش قابل توجهی از اصلیترین و تاثیرگذارترین افراد در تمام حوزهها دانشجویان و فارغالتحصیلان دانشگاهی بودهاند. - آموزش عالی برای ارتقا کیفیت در این حوزه دو شاخص کلان ارتقا و تقویت فرهنگ و هویت اسلامی-ایرانی در دانشآموختگان در سطح عمومی جامعه و به طور کلی تمامی مخاطبان و کاربرانی که با آموزش عالی در ارتباط هستند و افزایش درآمد سرانه ملی را مدنظر قرار داده است. - عمده فعالیتهایی که در سال 91 در دستور کار آموزش عالی است ادامه انجام تکالیف برنامه پنجم توسعه به خصوص بند الف، ب و ج ماده 15 این برنامه است که به موضوع بازنگری سرفصلها و محتوای متون درسی باز میگردد. - مدلی که آموزش عالی برای ارتقا فرهنگ و هویت دنبال میکند مدلی است که تحت عنوان تثبیت، تقویت و ارتقا نظام جمهوری اسلامی بوده که در تراز و استانداردهایی اسناد بالا دستی نظام مشخص میشود. - با توجه
به اینکه رهبر کبیر انقلاب حفظ نظام را از اوجب واجبات دانستهاند برهمین اساس وزارت علوم به دنبال مصداقهای حفظ نظام است که بر این اساس مصداق حفظ نظام در آموزش عالی منجر به تقویت و ارتقا مدنیت در کشور خواهد شد. - در حوزههای مختلف مانند انرژی، رسانه، علوم شهری، معماری و غیره در صورتی که نیاز به ارتقا وجود داشته باشد وزارت علوم خود را مکلف میداند که براین حوزهها وارد شده و برای آنها نقشه راه ملیایجاد کند. - 80 کمیته تخصصی در وزارت علوم تشکیل شده است که برای حوزههایی کهاین وزارتخانه به صورت مستقیم و غیرمستقیم با آنها ارتباط دارد تعیین مصداق کرده و براین اساس نقشه راه آنان ترسیم شود که ازاین طریق بتوان به وضعیت مطلوب رسید. - ما اعتقاد داریم اگر مدنیت در تراز جمهوری اسلامی ایران ایجاد شود به طور حتم نتیجه این مدنیت تمدن خواهد بود البته درحال حاضر با تمدنی که مورد انتظار حضرت امام بود فاصله داریم. - افزایش درآمد سرانه ملی از طریق تولید علم نافع امکانپذیر است که برای این افزایش درآمد وزارت علوم مدنظر دارد ابتدا به سراغ مسیرهای که نتیجه آن تولید علم نافع است برود که براین اساس پایاننامهها، پژوهشها، منابع
درسی، سرفصلها، محتوای متون درسی باید به سمت علم نافع حرکت کند. - علم نافع بازه بسیار گستردهای دارد که برای آن باید به صورت انتخابی و موثر عمل کرد. علم نافعی که منجر به فناوری میشود باید جزء اولویتهای کاری وزارت علوم باشد. - علم هستهای جزء اولویتهای ملی است که بر همین اساس علم نافع دراین حوزهایجاد شد که با توجه بهاین نتیجه در تمام رشتهها باید هدفگذاری تمام اعضای هیأت علمی، مدیران گروهها، روسای دانشگاهها به سمت تولید علم نافعی که منجر به فناوریهای با اولویت کشور شود. - درصورتی که حوزه رسانه بخواهد رونقی در جامعه ایجاد کند باید به سراغ تولید محصولاتی برود که موجب رونق بازار کسب و کار شود که دراین مرحله هر نوع رونقی مدنظر نیست زیرا دلالی نیز میتواند کسب و کار باشد بلکه باید موضوع کسب و کار دقیق و هدفمند دنبال شود. - نمیتوان موضوع درآمد سرانه ملی را بدون توجه به مسأله فرهنگ و هویت نگاه کرد بلکهاین دو موضوع از اولویتهای اساسی آموزش عالی است که باید بایکدیگر دنبال شوند. - از حدود 600 نفر المپیاد علمیطلای جهانی انگیزه رفتن آنها به خارج از کشور پرسیده شد که اولین موضوع مطرح شده از سویاین افراد
بحث اغنا فردی بود. - این افراد معتقد بودند دانشگاههای بزرگ دنیا امکانات، تجهیزات، ساختار و سازمانهای مناسب تری میتواند برای آنها فراهم کند و موضوع مالی برای آنها از چهار اولویت در رده سوم قرار داشت. - در صورتی که تحصیل دانشجویان در دیگر کشور با ساز و کار مناسبایجاد شود شکی نیست که این افراد پس از کسب اطلاعات روز دنیا دوباره به کشور باز میگردد. - برای اینکه دو هدف کلان ارتقا و هویت فرهنگ و افزایش درآمد سرانه ملی محقق شود حداقل 60 چالش پیش روی وزارت علوم قرار دارد که از میان این چالشها قانون برنامه پنجم توسعه موضوع بازنگری سرفصلها و محتوای متون را به عنوان نقطه شروع قرار داده است. - بازنگری سرفصلها و محتوای متون درسی دانشگاهی تنها موضوعی است که حداکثر وفاق ملی را در جامعه دانشگاهی به خود اختصاص داده است که در این موضوع میتوان حداکثر همافزایی و همگرایی ملی را ایجاد کرد. - بر روی هریک از 60 چالش پیش روی آموزش عالی دست گذاشته شود اختلاف نظر در میان جامعه دانشگاهی دارد در صورتی که بازنگری سرفصلها و متون درسیاین گونه نیست. - در حال حاضر 63 هزار عضو هیأت علمیاز مرتبه مربی تا استاد تمامیدر تمامی
زیرنظامهای آموزش عالی مشغول به فعالیت هستند که تمامیاین افراد در خصوص بازنگری سرفصلها و محتوای متون درسی که حدود 20 تا 30 سال است که مورد بازنگری قرار نگرفتهاند، اتفاق نظر دارند. - سرفصلها و متون درسی دانشگاهی ما به روز نیست، با شرایط بومی و اجتماعی سازگار نبوده، کارآمد و پاسخگوی نیازهای جامعه به خصوص در حوزه علوم انسانی نیست و همچنین با ارزشهای اسلامیو فرهنگی کشور نیز در تعارض است. - اگر در طول برنامه پنجم توسعه تکلیف بازنگری متون و سرفصلهای دانشگاهی با موفقیت انجام شود. این تکلیف موجب همگرایی، همافزایی ملی و تقویت کار ملی در سطح دانشگاهها میشود. - اگر از نظر اهمیت 60 چالش را بشماریم، موضوع بازنگری بشماریم این موضوع نمیتواند اولین اولویت باشد اما تمامی اعضای هیأت علمیدانشگاهها بر انجام بازنگری نظر مساعد دارند. - پیشبینی شده است در طول برنامه پنجم توسعه، 20 هزار برنامه درسی بازنگری کنیم که به طور متوسط تا پایان این برنامه باید سالانه چهار هزار سر فصل مورد بازنگری قرار گیرد. - قانون برنامه پنجم توسعه، 28 اسفندماه سال 89 به وزارت علوم ابلاغ شد که بودجه 3 ماه قبل از ابلاغ این برنامه تصویب
شد که بر این اساس وزارت علوم نتوانست از ظرفیت بودجه سال 90 برای بازنگری سرفصلها و متون درسی استفاده کند. - حدود دو هزار سرفصل باید در سال 90 نهایی میشد که اگر در سال جاری بیش از چهار هزار سرفصل مورد بازنگری قرار گیرد میتوان عقب افتادگی سال گذشته را جبران کنیم. - من اگر عملکرد شخصی خود را در خصوص موضوع بازنگری متون و سرفصلهای درسی ارزیابی کنم به صراحت اعتراف میکنم از عملکرد بازنگری سرفصلها راضی نبوده و به خودم نمره قابل قبول نمیدهم. - طرح آمایش آموزش عالی از دو سال گذشته در وزارت علوم آغاز شد که در این طرح بیش از 80 هزار نفر ساعت کار انجام شده است کهاین طرح مراحل نهایی خود را طی میکند که براساس نتایج این طرح مشخص شده است 4.2 میلیون دانشجو در کشور مشغول به تحصیل هستند که چگونگی پراکندگی، مقاطع تحصیلی و رشتههای دانشجویان در آن مشخص شده است. - عمدهترین عامل توسعه در آموزش عالی تقاضای اجتماعی یا موضوع انتخاب رشته توسط دانشجویان بوده است. - درحال حاضر 80 درصد جمعیت دانشجویی در 20 درصد رشتهها مانند مدیریت، حسابداری، حقوق، برق، مکانیک و عمران مشغول به تحصیل هستند که این امر نشان میدهد ما در آموزش
عالی توسعه ناهمگون وجود دارد در صورتی که این امر موجب شده به رشتههای اولویت دار توجه لازم نشود. - به طور مثال در حوزه انرژی بهرهوری و ممیزی انرژی باید مورد توجه جدی در برنامهریزی درسی دانشجویان قرار گیرد. - در حوزه حقوق نیز بحث حقوق دریا و حقوق انرژی نیز توجه لازم را نداشته است. - آموزش عالی در دوران توسعه کمیبه نقطهای رسیده است که از حدود 100 هزار نفر دانشجوی مشغول به تحصیل در رشتههای زبانهای خارجی تعداد 90 هزار نفر ازاین دانشجویان در رشته زبان انگلیسی مشغول به تحصیل هستند در صورتی که ایران با کل کشورهای انگلیسی زبان حدود 20 میلیارد دلار هم مبادله ندارد. - با توجه به اینکه میزان مبادله ایران با کشور چین حدود 40 میلیارد دلار است و این رقم در برنامه پنجم توسعه نیزافزایش مییابد اما تنها 36 دانشجوی زبانهای خارجی کشور در رشته زبان چینی مشغول به تحصیل هستند. - با اشاره به اهمیت حوزه رسانه درحال حاضر تعداد دانشجویان در این رشته بسیار اندک است که در این حوزه هم از نظر تعداد دانشجو و هم از نظر مقطع تحصیلی عقب افتادگی وجود دارد. - بیشتر دانشجویان مشغول به تحصیل در رشتههای مرتبط با حوزه رسانه در
مقاطع کاردانی و کارشناسی تحصیل میکنند که بر این اساس راهاندازی رشتههای مرتبط با رسانه در مقاطع ارشد باید مورد توجه آموزش عالی قرار گیرد. - 80 کمیته تخصصی در وزارت علوم شکل گرفته است که با استفاده از طرح آمایش سرزمینی آموزش عالی بتواند وضع موجود، پراکندگی، تعداد دانشجو، تعداد اساتید، مرتبه اساتید، منابع درسی و سرفصلهای حوزههای تخصصی با بررسی مطالعه تطبیقی کشورهای پیشرفته و کشورهای در سطح و اندازه کشور خودمان و براساس اسناد بالادستی نقشه راه توسعه تخصصی برای پنج سال آینده ترسیم کنند. - اواخر سال گذشته سند و برنامه راهبردی توسعه علوم پایه رونمایی شد که این برنامه به دنبالاین است که در پنج سال آینده همه ظرفیت کشور را مطابق با نقشه راه به صورت همگرا و همافزا توسعه یابد. - امروز بیش از 13 برابر متوسط رشد جهانی را در کشور داریم که نزدیک 50 درصد این ظرفیت به علم پایه بر میگردد در حالی که این علم تنها هشت درصد جمعیت دانشجویی کشور را به خود اختصاص داده است. - هماکنون بسیاری از منابع در علوم پایه کشور ترجمهای است و براین اساس باید نهظت تولید متن در این حوزه ایجاد شود این درحالی است که دنبال کردن
نظریات غربی از ضعفهایاین حوزه است که با توجه به پیشرفتهای پژوهشگران میتوان نظریههای بومی ارائه کرد. - از دیگر اشکالات جدی در این حوزه ایجاد نکردن اشتغال لازم برای دانشآموختگان رشتههای علوم پایه است و بر این اساس کمتوجهی به حوزه کاربرد ایجاد شده است. - در سند راهبردی علوم پایه اشکالات این حوزه بررسی شده است و تدابیری برای رفع این اشکالات از طریق انجام پایاننامهها مبتنی بر نیازهای جامعه دیده شده است. - در این سند توسعه کمیو ارتقا کیفیت علوم پایه از سیاستهای آموزش عالی است در صورتی که در رشتهای مانند حقوق توسعه کمی نخواهیم داشت. - تا پایان برنامه پنجم توسعه تعداد دانشجویان حوزه علوم پایه از هشت درصد کل جمعیت دانشجویی کشور به 10 درصد افزایش مییابد. - از 4.2 میلیون جمیعت دانشجویی کشور حدود 64 درصد در مقطع کارشناسی، 24 درصد در مقطع کاردانی، 11 تا 12 درصد در مقطع کارشناسی ارشد و کمتر از یک درصد در مقطع دکتری مشغول به تحصیل هستند. - حدود یک میلیون و 100 هزار نفر متقاضی ورود به مقطع کارشناسی ارشد در کشور وجود دارد و این درحالی است که در بهترین شرایط ممکن است حدود 70 هزار صندلی برای این مقطع
تحصیلی در دانشگاهها وجود دارد. - در مقطع دکتری نیز حدود 173 هزار نفر متقاضی وجود دارد که در خوشبینانهترین شرایط حدود شش هزار صندلی در دانشگاهها وجود دارد کهاین آمار نشان میدهد نمیتوان توسعه تحصیلات تکمیلی را در کشور نادیده گرفت. - توسعه کمیو کیفی در داخل کشور به مراتب بهتر از تحصیل دانشجویان در کشورهایی مانند مالزی است که بعضا استاد این نوع دانشگاهها با مرتبه مربی 16 دانشجوی دکتری را راهنمایی میکند. - وزارت علوم به دنبال نقطه بهینه است زیرا اگر توسعه آموزش عالی در مقطع تحصیلات تکمیلی هدفمند و هوشمند نباشد در این حوزه نیز همان توسعه کمیسالهای گذشته دنبال میشود. - یکی از چالشهای 60 گانه آموزش عالی توسعه تحصیلات تکمیلی است که این امر باید هوشمندانه و با هدف قوی دنبال شود زیرا در غیر این صورت این نوع توسعه تبدیل به تهدید خواهد شد. - کشور برای دانشجویان کارشناسی ارشد سالانه 10 میلیون تومان هزینه میشود و در صورتی که برای این افراد بازار کار لازم دیده نشود این افراد بزرگترین چالش برای جامه میشوند. - متوسط مدت تحصیل در کارشناسی ارشد 1.5 تا 2 سال است، این در حالی است که کاهش ماندگاری دانشجویان
در مقطع در تمام آییننامهها مورد توجه قرار گرفته است. - پیشنهاد ما برای میزان ماندگاری دانشجویان کارشناسیاین است که از 14 نیمسال تحصیلی به 12 نیمسال و در نهایت به 10 نیمسال کاهش یابد. - در 15 سال آینده با توجه به اینکه جمعیت 15 تا 24 سال کشور کاهش مییابد در صورتی که جمعیت کل دانشجویی کشور 4.2 میلیون نفر باشد درصد پوشش جمعیت دانشجویی نسبت به جمعیت کل کشور افزایش مییابد که در سال 1404 پوشش 30 درصدی دانشجویی باید به 60 درصد افزایش یابد. - براساس برنامهریزیهای انجام شده و برای نزدیک شدن به وضع مطلوب جمعیت دانشجویی کشور در مقطع کاردانی و ارشد افزایش مییابد و جمعیت دانشجویی در مقطع کارشناسی کاهش خواهد داشت. - در مقطع دکتری باید نیاز جامعه تعیین شود و بر اساس آن جمعیت دانشجویی دکتری نیز تعیین شود. - پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قرار بود 54 منبع درسی را تا پایان سال 90 بازنگری کرده و به وزارت علوم ارائه کند که این پژوهشگاه در این خصوص به پیشرفتهای خوبی رسیده است و تا اوایل اسفندماه سال گذشته 25 منبع را نهایی و به وزارت علوم ارائه کرده است. - بازنگری آییننامه آموزشی، آییننامه استعدادهای درخشان مبنی بر
تحصیل این افراد از مقطع کاردانی به دکتری نهایی شده است و بازنگری آییننامه جذب برگزیدگان علمی نیز در دستور کار وزارت علوم قرار دارد.