اخبار آرشیوی
معاون پژوهشی وزیر آموزش و پرورش در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: از امسال تا شش سال آینده، باید تمام زیرساختهای نظام آموزش و پرورش مطابق با اهداف "برنامه درسی ملی" بازسازی شود/ ورقه امتحانی متولیان اجرای این برنامه، در سال ۱۴۰۴ تصحیح نهایی می شود
حجتالاسلام محیالدین بهرام محمدیان در گفتگو با «نسیم»، با اشاره به ابلاغ سند "برنامه درسی ملی" در آخرین روز سال 91 توسط رئیسجمهور، به تشریح ماهیت و کارکرد این سند و شرایط تحقق اهداف آن در زندگی دانشآموزان پرداخت. مهمترین محورهای گفتگو با معاون پژوهشی وزیر و قائم مقام ستاد تحول بنیادین نظام آموزش و پرورش، به شرح زیر است؛ - در یک تعریف کلی، میتوان "برنامه درسی ملی" را اینگونه تعریف و تبیین کرد؛ این سند، نقشه جامعی برای تولید محتوای آموزشی در نظام آموزش و پرورش کشورمان است که مشخص میکند، چه موضوعاتی در چه حوزههایی و با چه روشهایی باید تدوین شود و به چه میزان به دانشاموزان ارائه شود و در نهایت، چکونه ارزشیابی شود؟ - در واقع میتوان، برنامه درسی ملی را "قانون اساسی تولید محتوی برای دانشآموزان" نامید که برای نخستین بار پس از 100 سال اخیر که نظام آموزش و پرورش نوین مستقر شده است، به صورت یک سند رسمی و بومی تدوین و تصویب میشود. - پس از ابلاغ این سند، خطوط کلی کار تولید محتوای آموزشی برای هر بخشی که در آموزش و پرورش در این زمینه کار میکند، کاملاً روشن است. - هدف کلانی که برای این برنامه درسی در نظر گرفته
شده و منبعث از "سند تحول بنیادین آموزش و پرورش" است، "دستیابی دانشآموزان به مراتبی از حیات طبیه" با رویکرد شکوفایی فطرت است؛ اما چگونه؟! فطرت خدادای دانشآموزان باید با ارتقاء پنج عنصر، شکوفا شود؛ این عناصر عبارتند از "تفکر، ایمان، علم، عمل و اخلاق" که هرکدام تعریف خاص خود را دارند و متناسب با یکی از ویژگیهای اختصاصی انسان قابل مشاهده هستند. - نظام آموزش و پرورش باید شرایطی را فراهم کند که این عناصر پنجگانه در چهار عرصه شکوفا شود؛ در عرصه ارتباط با خود، خدا، خلق (مردم) و خلقت (جهان پیرامون). - با توجه به اینکه شکوفایی این پنج عنصر ارزشمند در وجود کودکان و نوجوانان، نیازمند یک بستر عملیاتی و اجرایی است، بنابراین در "برنامه درسی ملی" 11 حوزه یادگیری و تربیتی برای دانشآموزان تعریف شده است که عبارتند از: 1. تفکر و حکمت 2. قرآن و معارف اسلامی 3. زبان و ادبیات فارسی 4. فرهنگ و هنر 5. سلامت و تربیتبدنی 6. علوم انسانی و مطالعات اجتماعی 7. کار و فناوری 8. ریاضیات 9. علوم تجربی 10. زبانهای خارجی 11. آداب و مهارتهای زندگی و خانواده. - این 11 حوزه یادگیری متناسب با دوران سنی دانشآموزان تقسیمبندی میشود و برخی
از آنها به درس مستقل و برخی دیگر نیز، به حوزههای تلفیق شده با هم تبدیل میشوند. - ما در سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی پس از این موظفیم که برای هرکدام از این حوزههای یادگیری 11 گانه، یک "راهنمای عمل" تولید کنیم تا مشخص شود که هر دانشآموز، از کلاس اول دبستان تا 12 سال پس از آن، در هر کدام از این حوزههای یادگیری چه مطالبی را و به چه میزان باید یاد بگیرد؟ همچنین ارتباط طولی و عرضی این حوزههای یادگیری با یکدیگر نیز باید شفاف و روشن باشد. * 9 سال دوران تحصیل اجباری و 3 سال تحصیلات اختیاری و رایگان - برای شفاف شدن ارتباط حوزههای یادگیری، سه دوره تحصیلی برای دانشآموزان تعریف شده است که شامل دوره ابتدایی (دو دوره سه ساله)، دوره متوسطه اول (به مدت سه سال) و دوره متوسطه دوم (به مدت سه سال) میشود؛ دورههای ابتدایی و متوسطه اول (9 سال)، دوران تحصیلات اجباری است که همه شهروندان باید از آن بهرهمند باشند و هرکسی هم که مانع تحصیل این دوره 9 ساله شود، در واقع مرتکب جرم شده است. سه سال آخر نیز، دوره آموزش اختیاری و رایگان است. - ممکن است این سؤال برای هر کسی پیش بیاید که "مگر تا به حال این کارها در نظام آموزش و
پرورش کشورمان انجام نمیشده است؟ و اگر انجام نمیشده، پس کتابهای درسی چگونه تولید میشده است؟!" پاسخ این است که این روند تاکنون نیز انجام میشده، اما "نقشه جامع" و مکتوب و رسمی نداشته و امکان انتقال این تجربهها به نسل بعدی کارشناسان وجود نداشته است. - مهمترین وجه تمایز سند "برنامه درسی ملی" نسبت به دستورالعملهای پراکنده قبلی، عملیاتی شدن موضوع "حوزههای یادگیری" است که بر این اساس، ماهیت رسانههای آموزشی، اصول و روشخای یاددهی و یادگیری، روشهای ارزشیابی و روش کار معلمان و مربیان را ترسیم کرده است. - در دو سال اخیر و قبل از تصویب و ابلاغ رسمی برنامه درسی ملی، تدوین کتب اول، دوم و ششم ابتدایی بر اساس "مسلمات" برنامه درسی ملی انجام شده است که از جمله آنها میتوان به گنجاندن موضوع "تنوع رسانههای آموزشی" در برنامههای درسی این پایهها اشاره کرد. * شرط و شروط ثمربخش بودن "برنامه درسی ملی" - برنامه درسی ملی به شرطی برای دانشآموزان ثمربخش خواهد بود که؛ 1. بستههای متنوع آموزشی شامل کتاب، فیلم و نرمافزار متناسب با رویکرد این برنامه تولید شود 2. فضاهای آموزشی و تربیتی متناسب با دیدگاههای این سند طراحی شود 3.
نظام تربیت معلم مطابق با اهداف سند تحول بنیادین و برنامه درسی ملی، طراحی و اجرا شود 4. نظام ارزشیابی تحصیلی از وضعیت کمی و نمرهگرا به کیفی و مهارتی تغییر کند و 5. حافظهمحوری در مدارس، به اندیشهورزی و خلاقیت تغییر یابد. - به عنوان مثال، یکی از اقدامات اساسی برای زمینهسازی تحقق این برنامه درسی این است که رشتههای مورد پذیرش در دانشگاه فرهنگیان باید متناسب با حوزههای یادگیری تعریف شده در این برنامه باشد. - از الان که در سال تحصیلی 92 - 91 هستیم، باید شش سال بگذرد تا در طی این مدت، تمام مؤلفهها و زیرساختهای آموزش و پرورش در حوزه نیروی انسانی، فضاهای آموزشی و تجهیزات، متناسب با اهداف این برنامه بازسازی شود. - در نهایت، در سال 1404 باید خروجیهای نظام آموزش و پرورش را که با این برنامه درسی تربیت شدهاند، ارزشیابی کرد تا معلوم شود که آیا به اهداف پیشبینی شده رسیدهایم یا خیر؟ - از همین الان، از افکار عمومی، بخشهای مختلف آموزش و پرورش به ویژه مرکز سنجش و شورای عالی و دستگاههای نظارتی بیرونی مثل شورای عالی انقلاب فرهنگی و کمیسیون آموزش مجلس میخواهیم که وضعیت فعلی (سال 92) تمام مؤلفههای اصلی و اساسی آموزش
و پرورش را نشانهگذاری و سنجش کنند و 12 سال بعد در سال 1404 که ورودیهای امسال آموزش و پرورش از مدرسه خارج میشوند، همه آنها را مجدداً ارزشیابی کنند تا معلوم شود که چقدر تحول ایجاد شده است؛ این کار، نیازمند تعریف یک سامانه منسجم ارزشیابی است. - البته این دوره 12 ساله هدفگذاری شده، باید به چهار دوره سه ساله تقسیم شود تا در طی این مدت، معلوم شود که انحراف از مسیر چقدر است و تطابق با آن چقدر است؟ - به طور کلی، وضعیت فعلی نظام آموزش و پروش ما با وضعیت 1404 باید تفاوت معناداری داشته باشد؛ این تفاوت معنادار باید در تمام مؤلفهها از قبیل خلاقیت، دینمداری، اندیشهورزی، انقلابیگری و اجتماعگرایی دیده شود؛ به طور عینیتر و مشخصتر، این تفاوت باید در مواردی مثل "طول ماندگاری دانشآموزان در مدرسه و جذابیت نظام آموزش و پرورش، میزان ورود فارغالتحصیلان آموزش و پرورش به بازار کار، میزان قانونگرایی نوجوانان و جوانان و تعهد آنها به ارزشها و میزان رضایت نظام اداری و سیاسی کشور از خروجیهای آموزش و پرورش" دیده شود. - خلاصه حرف ما این است که تمام برنامههای آموزش و پرورش باید متناسب با "برنامه درسی ملی" تعریف و اجرا شود؛ در
غیر اینصورت، اگر کمکاری شود، در سال 1404 همه متهمها ردیف میایستند. - در نهایت، ورقه امتحانی تمام کسانی که در عرصه برنامه های اموزشی و تربیتی آموزش و پرورش وارد شدهاند، در سال 1404 تصحیح نهایی میشود.