اخبار آرشیوی
نشست نیازهای آموزش عالی دولت یازدهم در «نسیم»// قدیمی: در پنج سال آینده، باید "نهضت تولید متن" در آموزش عالی دنبال شود/ فیاض: در این سالها تنها به "تولید سند" در آموزش عالی توجه شده است/ صابری: وزیر علوم آینده، کرسیهای آزاداندیشی را به دور از شعارزدگی توسعه دهد
به گزارش خبرنگار «نسیم»، در آستانه آغاز به کار دولت جدید، نشست «بررسی نیازها و چالشهای نظام آموزش عالی در دولت یازدهم» با حضور "دکتر سعید قدیمی" مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی، "دکتر ایراندخت فیاض" کارشناس مسائل آموزشی و پژوهشی و عضو مرکز پژوهشهای مجلس و "دکتر رضا صابری" دبیر کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی در خبرگزاری «نسیم» برگزار شد؛ در این نشست، کارشناسان ضمن ارائه دیدگاههای خود در خصوص مهمترین اولویتها و نیازهای نظام آموزش عالی در دولت آینده، به برخی اشکالات موجود در این زمینه نیز اشاره کردند؛ خلاصه و محورهای مهم مباحث مطرح شده در این نشست به شرح زیر است؛ ** ارزیابی شما از آنچه در نظام آموزش عالی دولت دهم گذشت، چیست و فکر میکنید این اقدامات تا میزان در راستای تحول در نظام آموزش عالی کشور بوده است؟ *دکتر سعید قدیمی: -به نظر میرسد در بررسی عملکرد دولت فعلی در زمینه آموزش عالی، باید به اسناد بالادستی این حوزه به ویژه برنامه پنجم توسعه توجه شود؛ تاکنون حدود دو سال و نیم از ابلاغ قانون برنامه پنجم توسعه گذشته است و باید از فرصت باقی مانده در این سند استفاده کرد؛ حتی اجرای "نقشه جامع علمی کشور"
نیز بدون توجه به سند برنامه پنجم توسعه امکانپذیر نیست. - واقعیت موجود این است که تاکنون نتوانستهایم از ظرفیتهای فوقالعاده برنامه پنجم توسعه در این عرصه استفاده کنیم. -برنامههای ارائه شده وزیر علوم به مجلس در زمان رأی اعتماد، تناسب و انطباق 100 درصدی با قانون برنامه پنجم توسعه داشت. -اولین تکلیف برنامه پنجم توسعه، بازنگری بیش از 20 هزار سرفصل برنامه درسی بود که در این مسیر باید توجه ویژه به حوزه علوم انسانی صورت میگرفت؛ البته وزارت علوم از تاریخ هفتم مهرماه سال 89 یعنی حدود شش ماه زودتر از ابلاغ برنامه پنجم، ضرورتها و اصول بازنگری سرفصلهای دروس دانشگاهی را ابلاغ کرده بود. -طی 2.5 سال گذشته بیش از هفت هزار سرفصل دروس دانشگاهی مورد بازنگری قرار گرفته است، اما همچنان به میزان سه هزار سرفصل از تکلیف برنامه در زمینه بازنگری عقبتر هستیم؛ زیرا طبق این سند بالادستی، باید سالانه به صورت متوسط چهار هزار سرفصل دروس دانشگاهی مورد بازنگری قرار میگرفت. -بر این اساس، بازنگری 13 هزار سرفصل از برنامههای درسی باقی مانده است؛ این سرفصلها، در نظام آموزش عالی ما عمری بیش از 20 سال دارند و تاکنون به روز نشدهاند. -در
بازنگری برنامههای درسی، وفاق ملی در کشور وجود دارد؛ بازنگری سرفصلهای دانشگاهی، بهترین نقطه شروع برای تحول در نظام آموزش عالی طی سالیان گذشته تاکنون بوده است. -بر اساس آنچه انجام شده و باید انجام شود، معتقدم در پنج سال آینده باید در آموزش عالی "نهضت تولید متن" مورد توجه قرار گیرد. *دکتر ایراندخت فیاض؛ -اگر بخواهیم ارزیابی دقیقی از آنچه در نظام آموزش عالی گذشته است، داشته باشیم، باید بگویم که دراین سالها در حوزه آموزش عالی کشور، ما تنها به "تولید سند" محدود شدهایم، اما آثاری از این سندها در فعالیتها دیده نشده و یک نظام فکری و عملیاتی سازی در اسناد تهیه شده وجود ندارد و این اسناد تنها تبدیل به کاغذ باطله شده است. -در آموزش عالی کشور، علم باید تبدیل به فناوری میشد تا از این طریق به رفاه اجتماعی دست یابیم؛ در حال حاضر این سؤال مطرح است که تولید علم، چه میزان در کشور رفاه اجتماعی تولید کرده است؟! -ما در سالهای گذشته در راه علم و فناوری شهید داشتهایم؛ دولت آینده برای ورود به عرصه مدیریت علم باید به حلقه مفقوده "تولید علم، تبدیل آن به فناوری، تبدیل فناوری به ثروت و تبدیل ثروت به رفاه اجتماعی" توجه کند. -در
نظام آموزش عالی کشور "رویه گزینش استاد و دانشجو" به صورت ویژه مختل شده است؛ دانشجو به صورت فلهای در دانشگاه ها جذب میشود و این روند جذب، تنها پاسخ به فشارهای اجتماعی است و در واقع جوانان جویای کار به علت سرگرم شدن و نبود شغل وارد دانشگاهها شدهاند. -در دوره دکتری برخی از دانشگاهها 12 دانشجو جذب شده است، در حالی که در این رشتهها تنها دو استاد فعالیت میکنند. -در حال حاضر، من به عنوان استاد موظف به تدریس 28 ساعت در طول هفته هستم که این امر رسالت فرهنگی، تربیتی و پژوهشی استادان را به مخاطره میاندازد؛ این روند غلط به دلیل پذیرش بیش از حد دانشجوی شبانه، روزانه و غیره در دانشگاهها است. -من مخالف جدی سبک فعلی اسلامیسازی دانشگاهها هستم؛ به نظر من "تفکیک جنسیتی" به معنی اسلامیسازی دانشگاهها نیست و این روند نیز غلط است. با این روش غلط، لباس دین بر تن واژههای خنثی میکنیم و بعد نگاه کارشناسی را از آن سلب میکنیم. -اگر مفهوم اسلامیسازی دانشگاهها را کالبدشکافی کنیم، به موضوع تفکیک جنسیتی نمیرسیم؛ در آموزش عالی، توسعه تفکر دینی و خروجی رفتار مؤمنانه مطرح بود، اما آنچه نتیجه بوده است، تنها قرار گرفتن
دانشجویان مقابل اسلام و نظام بوده است. - واقعیت این است که روشهای غلطی را در اسلامیسازی دانشگاهها پیاده کردهاند؛ البته، "دانشگاه تک جنسیتی" به معنای رفاه اجتماعی با رویکرد دینی است و این اقدام بسیار خوب بوده است. -طی سالهای گذشته افراد در دانشگاهها از ارائه دیدگاه کارشناسی حذف شدهاند و همین مسئله، چالش جدی این دوره آموزش عالی بوده است؛ در واقع، وزارت علوم طی سالهای گذشته از ظرفیت نخبگی دانشگاهها استفاده نکرده است. *دکتر رضا صابری؛ -به نظر من، مهمترین سندی که میتوان بر اساس آن عملکرد نظام آموزش عالی را ارزیابی کرد، "نقشه جامع علمی کشور" است که برای اجرای آن ضرورتها و الزامات قانونی وجود دارد؛ یکی از زیرنظامهای مربوط به اجرای این نقشه نیز، "سند آمایش آموزش عالی" است، اما هنوز این سند به صورت یک سیاست به دست ما نرسیده است. -نظام آموزش عالی کشور بدون سند آمایش آموزش عالی، حرکتهای محکمی نخواهد داشت؛ در حال حاضر، به دلیل نبودن این سند، آموزش عالی کشور همچنان بیبرنامه حرکت میکند. -معتقدم روند فعلی جذب اعضای هیأت علمی در دانشگاهها کاملاً کارشناسانه است و موجب شده تا تمام دانشگاهها و استانهای مختلف
بتوانند، نیازهای خود را برای جذب هیأت علمی اعلام کنند. -در آموزش عالی دولتهای نهم و دهم، نقاط قوتی دیده میشود که دولت آینده لازم است این نقاط قوت را در دستور کار خود قرار دهد، اما نقاط ضعفی نیز دیده میشود که دولت آینده باید آنها را برطرف کند. -طی سالهای گذشته، کشور به افتخارات علمی دست یافته که لازم است این روند توسط دولت آینده حفظ شود و سرعت آن نیز افزایش یابد. -ایجاد "دانشگاههای تک جنسیتی مختص دختران" یکی از حرکتهای بسیار خوب دولت دهم بوده است که البته این موضوع با "تفکیک جنسیتی" متفاوت است و نباید با آن اشتباه گرفته شود. ** مهمترین اقدام تحولی در حوزه آموزش عالی که باید در دولت آینده نیز پیگیری شود، از نظر شما چیست؟ *دکتر سعید قدیمی: -در بازنگری برنامههای درسی، وفاق ملی در کشور وجود دارد؛ بازنگری سرفصلهای دانشگاهی، بهترین نقطه شروع برای تحول در نظام آموزش عالی طی سالیان گذشته تاکنون بوده است. -بر اساس آنچه انجام شده و باید انجام شود، معتقدم در پنج سال آینده باید در آموزش عالی "نهضت تولید متن" مورد توجه قرار گیرد. *دکتر ایراندخت فیاض؛ - معتقدم هرچند سرفصلهای درسی در آموزش بسیار مهم است، اما اگر
تنها به سرفصلها و بازنگری آنها توجه شود، دچار خلل علمی در کشور خواهیم شد. - واقعیت این است که نقش اساتید و همدلی و همراهی آنها در تحول نظام آموزشی نیز بسیار مهم است که به نظر می رسد از این موضوع غفلت شده است. *دکتر رضا صابری؛ - به نظر من، مهمترین سندی که میتوان بر اساس آن عملکرد نظام آموزش عالی را ارزیابی کرد، "نقشه جامع علمی کشور" است که برای اجرای آن ضرورتها و الزامات قانونی وجود دارد؛ یکی از زیرنظامهای مربوط به اجرای این نقشه نیز، "سند آمایش آموزش عالی" است، اما هنوز این سند به صورت یک سیاست به دست ما نرسیده است. -نظام آموزش عالی کشور بدون سند آمایش آموزش عالی، حرکتهای محکمی نخواهد داشت؛ در حال حاضر، به دلیل نبودن این سند، آموزش عالی کشور همچنان بیبرنامه حرکت میکند. **به نظر شما مهمترین مسائلی که دولت آینده در حوزه آموزش عالی باید مورد توجه قرار دهد، چیست؟ *دکتر سعید قدیمی: -برای پاسخگویی به نیازهای آموزش عالی، "سند آمایش آموزش عالی" تدوین شده تا بر اساس این سند، ساختار وزارت علوم ایجاد شود؛ این سند در کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس مورد بررسی قرار گرفت و باتوجه به بررسی و تصویب آن در کمیسیون تخصصی
شورای عالی انقلاب فرهنگی، این سند به زودی در صحن این شورا نیز مورد بررسی قرار میگیرد. - دومین گردش مالی کشور مربوط به حوزه "مهندسی و تجهیزات پزشکی" است، اما قبل از تدوین سند آمایش آموزش عالی، برنامهای برای این حوزه در دانشگاهها وجود نداشت، در حالی که الان سند این حوزه تدوین شده و بر اساس این سند برنامههای درسی نیز ارائه شده است. -در طرح و سند آمایش آمایش آموزش عالی مشخص شده است که از 4.5 میلیون جمعیت دانشجویی کشور تنها 24 درصد در مقطع کاردانی تحصیل میکنند؛ بر این اساس، برنامههایی برای توسعه دانشجویان در این مقطع طراحی شده است که لازم است در سیاستگذاریهای آموزشی به سهم این دوره آموزشی نیز توجه شود. -در حال حاضر، حوزه علوم پایه با 8 درصد جمعیت دانشجویی کشور 47 درصد تولیدات علمی کشور را به خود اختصاص داده است، اما این تولیدات علمی به شدت به دور از نیازهای داخلی در این حوزه است که بر اساس سند آمایش آموزش عالی، باید در این حوزه کیفیت و کمیت تولیدات مورد توجه قرار گیرد. -تولیدات علمی و مقالات حوزه علوم پایه، باید به حوزههای فناوری، رونق بازار و کسب و کار توجه کند. -در طول 60 سال گذشته، نظام آموزش عالی
اولویتهای خود را مبتنی بر "تقاضای اجتماعی" تعیین کرده؛ بنابراین، همواره ظرفیت دانشگاهها از تقاضای افراد جامعه کمتر بوده است. -چالش آینده نظام آموزش عالی "توسعه تحصیلات تکمیلی" است، اما همچنان کمتر از یک درصد جمعیت دانشجویی کشور در مقطع دکتری تحصیل میکنند؛ درصورتی که تنها نظریه مطلق "کیفیسازی" را مدنظر قرار دهیم، تنها 600 هزار دانشجوی دکتری خواهیم داشت. -طی 15 سال آینده جمعیت 18 تا 24 سال کشور، رشد نزولی خواهد داشت که باید از این فرصت استفاده کرده و برای نظام آموزش عالی کشور برنامهریزی انجام داد. -"نیازسنجی آموزش عالی" در اسناد بالادستی کشور مطرح شده، اما وزارت علوم تاکنون نتوانسته در این حوزه فعالیتی انجام دهد؛ در آینده باید اصلاح ساختار وزارت علوم مربوط به حوزه "استعدادهای درخشان" انجام شود تا بر این اساس، نحوه به کارگیری این افراد در جامعه مورد توجه قرار گیرد. -وزیر علوم آینده باید شناخت دقیقی از وضع موجود وزارت علوم با تمام پیچیدگیهای آن داشته باشد. -بازنگری برنامههای درسی دانشگاهی از نظر کمی و کیفی، باید جزء اولویتهای مورد توجه مسئولان آینده وزارت علوم باشد. *دکتر ایراندخت فیاض؛ -بسیاری از
وزارتخانهها وظایف خود را برعهده وزارت علوم انداختهاند و این وزارتخانه نیز، گردنش را زیر تمام این مسائل خم کرده است؛ معتقدم این روند باید بازنگری و اصلاح شود. -در آینده باید فرایند گزینش و جذب اساتید اصلاح شود، چراکه در فرایند فعلی، گروههای آموزشی و اساتید هیچگونه دخالتی در روند جذب اعضای هیأت علمی ندارند. -تحول و بازنگری در نظام آموزشی و سرفصلهای درسی دانشگاهها، یک اولویت است؛ زیرا با این اقدام میتوان به نگاه آیندهنگر دست یافت و دولت آینده نیز باید روند تحول و بازنگری برنامههای درسی را پیگیری کند. *دکتر رضا صابری، -با روند فعلی که تصویب سند آمایش آموزش عالی طی میکند، اجرای این سند به دولت آینده خواهد رسید؛ بنابراین، یکی از مطالبات از دولت آینده نیز، پایبندی به این نوع اسناد است؛ این سند یکی از بایدها و نبایدهای اصلی در دولت آینده است. -جذب دانشجو، تکلیف قانون به دولت بوده است و اگر دولت فعلی اقدام به جذب دانشجو کرده به معنای توجه به تکلیف قانون بوده است؛ در مسیر جذب دانشجو، از تکلیف قانون نیز عقبتر هستیم. - ظرفیت پذیرش دانشجو در مقطع دکتری باید افزایش یابد تا بر این اساس، جذب اعضای هیأت علمی نیز در
دانشگاهها افزایش یافته و موضوع کمبود استاد در دانشگاهها برطرف شود. -در راستای "اسلامی کردن دانشگاهها" دو مقوله مهم "عمل اسلامی و علم اسلامی" میتواند مورد توجه قرار گیرد که هر دو نیز مهم هستند؛ در حال حاضر نیز، "علم اسلامی" مهمترین موضوعی است که باید در این جریان مورد توجه قرار گیرد. -بازنگری دروس دانشگاهی یک فعالیت اساسی بوده است و باید به جایگاه "علم اسلامی" در آموزش عالی توجه بیشتری شود. -در سال جاری، مجلس نسبت به بودجه آموزش عالی اهتمام ویژهای داشته و برای جذب اعضای هیأت علمی دانشگاهها نیز اعتباری را تعیین کرده است؛ در حالی که این اعتبار، از سوی دولت مشخص نشده بود. -وزیر علوم آینده باید کرسیهای آزاداندیشی را در دانشگاهها به دور از شعارزدگی توسعه دهد، اما اگر در آینده در فضای دانشگاهها سیاسیکاری و سیاسیبازی شود، به آینده جامعه ضربهای وارد میشود که این ضربه قابل جبران نخواهد بود. -تذکر این نکته هم ضروری است که مجلس همچنان از گزینه احتمالی وزارت علوم بیاطلاع است و این وضعیت نمیتواند برای بررسی صلاحیت فرد پیشنهادی چندان مناسب باشد