اخبار آرشیوی
وزیر پیشنهادی آموزش و پرورش در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: اجرای "۶، ۳، ۳" با این شیوه، تا قیامت برای ما بس است/ "بودجهریزی سرانهای" سال آینده به طور محدود در برخی مدارس اجرا میشود/ همه ممنوعالتدریسها برنمیگردند؛ خط قرمز ما "نظام" است
گفتگو با سرپرست وزارت آموزش و پرورش که پیش از این، یک بار دیگر هم در سال 84 و در آغاز دولت نهم سرپرستی این وزارتخانه را تجربه کرده بود، پس از مدتها پیگیری در یک ظهر پائیزی و در دفتر کار وی در طبقه چهارم ساختمان شهید رجایی انجام شد. هرچند کوتاه بودن زمان تعیین شده برای این گفتگو، کار را برای انجام یک مصاحبه چالشی و پرداختن به هزارتوی مسائل نظام آموزش و پرورش سخت میکرد، اما فضای صمیمانه و پاسخهای کوتاه، صریح و در مواردی تحلیلی، باب خوبی را برای پرداختن به گلوگاههای نظام تعلیم و تربیت باز کرد. به گزارش خبرگزاری «نسیم»، دکتر علیاصغر فانی که در نخستین نشست خبری خود با اصحاب رسانه در شهریورماه امسال، معرفی خود را به عنوان وزیر پیشنهادی آموزش و پرورش در دولت یازدهم قطعی اعلام کرد، در این گفتگو به ارزیابی روند حرکت هشت سال گذشته وزارت آموزش و پرورش و برنامههای آینده این وزارتخانه عیالوار پرداخت و درباره معرفی نشدنش از سوی «محمود احمدینژاد» به مجلس در سال 84 نیز، نکات گذرا و جالبی را بیان کرد. *نسیم: آقای دکتر؛ همانطور که میدانید رهبر معظم انقلاب در ابتدای امسال تأکید کردند که دولت آینده (دولت یازدهم) باید
نقاط قوت دولت فعلی را داشته باشد و در عین حال، نقاط ضعف آن را رفع کند؛ شما چه نقاط ضعف و قوتی در وزارت آموزش و پرورش دولتهای نهم و دهم دیدهاید؟ فانی: یکی از مهمترین نقاط قوت عملکرد آموزش و پرورش در دولت گذشته، جدیت و پیگیری در تدوین و تصویب «سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» به عنوان یک سند بالادستی مهم و ارزشمند بود که انجام شد و همه ما امروز موظف به اجرای آن هستیم؛ یکی دیگر از این نقاط قوت هم، احیای مراکز تربیت معلم در قالب «دانشگاه فرهنگیان» بود؛ البته هر دوی اینها نیاز به اصلاحاتی هم دارد که کار سختی نیست و از طریق شورای عالی انقلاب فرهنگی میتوان اشکالات آنها را برطرف کرد. اما در کنار این نقاط قوت، نقاط ضعف مهمی هم در این دوره وجود داشت؛ یکی از مهمترین این نقاط ضعف، برخوردهای غیرکارشناسی و عجولانهای بود که بر وزارت آموزش و پرورش حاکم شد؛ مثل اجرای نظام جدید آموزشی در قالب «3،3،6»؛ در حالی که هدفگذاری قبلی دوره ابتدایی در پنج پایه تقسیم و توزیع شده بود و اهداف تعریف شده قبلی در پایه پنجم به اتمام میرسید، یکباره پایه ششم را با یک هدفگذاری جدید به پنج پایه قبلی اضافه کردند! خب دراینجا این سؤال پیش
میآید که ایجاد پایه ششم در دوره ابتدایی با چه هدفی است و چه تناسبی با اهداف نظام پنج پایه قبلی دارد؟ با چه هدفگذاری علمی و تربیتی کتابهای آن نوشته شده؟ نیروی انسانی متخصص برای این پایه با چه هدفی و چگونه تربیت شده است؟ همان زمان ما در شورای عالی انقلاب فرهنگی این سؤالات از مسئولان نظام آموزش و پرورش مطرح کردیم، اما پاسخی نداشتند! گفتم تغییر نظام آموزشی را از پایه اول دبستان شروع کنید و به پایه دوازدهم برسید؛ گفتند «اینطوری، 12 سال طول میکشد»!؛ ما هم گفتیم خب 12 سال طول بکشد؛ نظام آموزشی چیزی نیست که در عرض چند سال قابل تغییر باشد. همین شتابزدگی و کار غیرکارشناسی، در تأمین فضای آموزشی لازم برای نظام جدید آموزشی نیز وجود داشته و دارد؛ در حالی که دبستانهای ما پنج پایه تعریف شده بود، پایه ششم را اضافه کردند و در برخی مدارس وسط کتابخانه یا نمازخانه را تیغه کردند و از آن به عنوان کلاس درس استفاده کردند یا انباری را کلاس کردهاند! از همه مهمتر، نیروی انسانی متخصص و آموزش دیده است؛ یک پایه را بدون درنظر گرفتن معلم متخصص برای آن، به دوره ابتدایی اضافه کردند؛ به گونهای که ما هنوز برای تأمین معلم برای پایه ششم
مشکل داریم. در یک کلام اگر بخواهم به نقاط ضعف آموزش و پرورش در دولت گذشته اشاره کنم، میتوانم بگویم که روح تحقیق و پژوهش بر برنامهها کمتر حاکم بود. *در تدوین سند تحول بنیادین چقدر نقش داشتید؟ چقدر از شما نظرخواهی میشد؟ بخش «نیروی انسانی» سند تحول را به عنوان یکی از زیرنظامهای شش گانه آن خودم کار کردم؛ تقریباً از روز اول شروع تدوین سند تحول در زمان وزارت آقای مرتضی حاجی که آن روزها «سند ملی آموزش و پرورش» نامیده میشد، در شورای اولیه این کار و فرایند شکلگیری سند حضور داشتم؛ البته سند ملی در افق ایران 1404 تعریف شده بود، اما الان سند تحول بنیادین فراتر از آن افق تعریف شده و در واقع یک سند راهبردی برای هدایت فعالیتهای آینده نظام آموزش و پرورش کشورمان در افقهای بالاتر از 1404 است. *خب با توجه به نقشی که در تدوین زیرنظام نیروی انسانی داشتهاید، الان وضعیت نیروی انسانی آموزش و پرورش را چطور میبینید؟ آیا «نظام رتبهبندی معلمان» میتواند مشکلات نیروی انسانی را حل کند؟ قبل از اینکه به نظام رتبهبندی بپردازیم، باید این نکته را یادآوری کنم که آموزش و پرورش شش رکن دارد که شامل «معلم»، «مدیریت»، «محتوای آموزشی»،
«مقررات آموزشی»، «بودجه و تجهیزات» و «فضای آموزشی» است؛ در بین این شش رکن، معلم دارای یک نقش برجسته و ممتاز است. معتقدم اگر به دنبال تحول در نظام آموزشی هستیم که هستیم، باید وقت و انرژی بسیاری را بر روی این رکن بگذاریم. واقعیت موجود نظام آموزش و پرورش ما این است که معلمان ما از جهت کمیت (و کیفیت) خوب توزیع نشدهاند و مشکل «کمبود و مازاد نیرو» هم از همین جا به وجود میآید؛ حتی این نابسامانی در توزیع به حدی بوده که در یک سال اخیر، افرادی را از دوره متوسطه بدون آموزش تخصصی و انگیزه کافی به پایههای پنجم و ششم آوردهاند! *نیروی انسانی فقط خوب توزیع نشده یا کمبود هم داریم؟ نه؛ خوب توزیع نشده است، وگرنه معلم کم که نداریم، حتی قدری اضافه هم داریم. الان یک میلیون و 30 هزار معلم و کارمند و 12 میلیون و 300 هزار دانشآموز داریم؛ اگر یک میلیون دانشآموز مدارس غیردولتی را کنار بگذاریم، 11 میلیون و 300 هزار دانشآموز در مدارس دولتی باقی میماند؛ یعنی به ازای هر 11 دانشآموز یک نیروی انسانی داریم که زیاد است. به همین دلیل مطالعاتی را درباره ساماندهی نیروی انسانی از 5 مهرماه شروع کردهایم که کار بسیار تخصصی و عظیمی است؛
البته نمیتوانم برای سال تحصیلی آینده 100 درصد قول حل مشکل این بخش را بدهم، اما به هر حال آغاز این کار مطالعاتی، مبارک است. اما در رابطه با اینکه «نظام رتبهبندی معلمان» چه نقشی در این زمینه دارد، یکی از بندهای سند تحول بنیادین نظام آموزش و پرورش در راستای منزلتبخشی به معلمان، به موضوع اجرای نظام رتبهبندی حرفهای اشاره دارد که به عنوان یکی از احکام سند تحول، باید اجرا شود. اما نکتهای را که باید یادآوری کنم این است که سند تحول بنیادین را باید قبلا از اجرا، «اجرایی» کرد، یکی از انتقادهای مهم ما به تیم مدیریتی قبلی - با اینکه مشی من، بد گفتن از دوستان قبلی نیست و خیلی هم با اکراه نسبت به گذشتگان حرف میزنم - این است که فکر میکردند هرچیزی را میتوان اجرا کرد. من معتقدم هر چیزی را قبل از اجرا، ابتدا باید اجرایی کرد؛ یعنی مقدمات، اولویتها و تقدمها و تأخرهای آن را در نظر گرفت و امکانسنجی اجرای برنامهها را نیز لحاظ کرد. بر همین اساس، الان هر بخشی در وزارتخانه مشغول بررسی احکام مرتبط با خود در سند تحول بنیادین و بررسی راهها و امکانات و روشهای اجرای آن احکام هستند تا در نهایت، با تلفیق نتایج بررسیها نقشه
راه اجرای سند تدوین شود. در رابطه با نظام رتبهبندی معلمان به عنوان یکی از احکام سند نیز، ابتدا باید دستورالعملهای اجرای این نظام را تهیه کرد که متأسفانه انجام ندادهاند و آنچیزی هم که تحت عنوان نسخه غیرقابل استناد این نظام منتشر شده، ضعفها و ابهامات بسیاری دارد؛ نمیشود رتبهای را به معلم داد و سپس آن را پس گرفت! باید توجه داشته باشیم که ما آنقدر فرصت نداریم که با آزمون و خطا پیش برویم؛ همین اجرای «6، 3، 3» به این شیوه، تا قیامت برای ما بس است. *واقعاً فکر میکنید چرا با وجود تأکید همه مدیران بر ضرورت پژوهش در کارها، باز هم چنین کارهای بزرگ و حساسی از طرف همان مدیران به صورت شتابزده انجام میشود؟ ریشه مشکل کجاست؟! بلایی که دامن خیلی از مدیران ما را گرفته این است که دوست دارند، حتماً کار در زمان خودشان انجام و به نام خودشان ثبت شود! در حالی که چه اشکالی دارد، ایده را بدهیم تا بررسی و مقدمهسازی شود و در موقع مناسب ولو در دولت دیگر اجرا شود؟! خب همه دولتها که برای جمهوری اسلامی هستند، چه فرقی میکند؟ مثال بارز این مسأله، مصوبه چهار هزار میلیارد دلاری مجلس هفتم برای نوسازی و مقاومسازی مدارس فرسوده بود که
ایده و پیگیری آن در زمان دولت هشتم که من معاون وزیر بودم، شروع شد و در دولت نهم به نتیجه رسید و اجرا شد؛ یعنی زمانی اجرا شد که ما سر کار نبودیم؛ بنابراین، نباید نگران باشیم که کار در زمان ما به این نتیجه نمیرسد، مهم این است که کار به خوبی انجام شود و به نام نظام جمهوری اسلامی هم ثبت شود. *اشاره کردید که ایجاد دانشگاه فرهنگیان، یکی از نقاط قوت دولت قبل بود؛ برای آینده این دانشگاه چه برنامهای دارید؟ برای پاسخ به این سؤال، ابتدا باید یک مقدمه را عرض کنم؛ برای سال تحصیلی آینده خیلی فکر کردهام که اولویتهای آموزش و پرورش کجاست؟ طی چند سال درس دو واحدی «مسائل آموزش و پرورش ایران» را دردانشگاه تدریس کردهام و با کمک دانشجویانم، بیش از هزار مسأله را در ارتباط با نظام آموزش و پرورش ایران شناسایی و احصا کردهایم. این هزار مسأله در اقیانوس آموزش و پرورش شناور شدهاند و هر وزیری هم که آمده تور خودش را انداخته و یکی از این مسائل را بیرون کشیده؛ در حالی که ما فرصت زیادی نداریم و باید تور خودمان را آگاهانه به این دریا بیندازیم. بر اساس این قاعده، من سه مسأله اصلی را برای سال تحصیلی آینده پیدا کردهام که اگر حل شود،
بسیاری از مشکلات فعلی آموزش و پرورش حل میشود؛ اول، "عدم تناسب در توزیع نیروی انسانی" است که توضیح دادم. دوم، "توسعه مشارکت در آموزش و پرورش" است که به درستی نهادینه نشده است؛ تجربه بیش از 40 ساله من در نظام آموزش و پرورش نشان میدهد که دولت به تنهایی قادر به مدیریت هزینههای آموزش و پرورش نیست؛ بنابراین، باید دقیق بررسی کنیم که چطور میتوانیم بخش غیردولتی را در آموزش و پرورش مشارکت دهیم و سومین مسأله هم "لزوم تجدیدنظر در نظام بودجهریزی آموزش و پرورش" است که در این زمینه، در سال آینده ولو در سطح محدود، «بودجهریزی سرانهای» را اجرا میکنیم. در این روش در هر مدرسه به ازای هر دانشآموز، مبلغی مثلاً معادل یک میلیون و 200 هزار تومان به مدیر مدرسه داده میشود؛ بعد از آن، تمام هزینهها از جمله حقوق و مزایای معلمان آن مدرسه برعهده مدیر خواهد بود؛ با این روش، مدیر نسبت به هزینههای داخل مدرسه حساستر میشود؛ در حالی که الان اینطور نیست و مدیر مدرسه حساسیتی نسبت به هزینهها ندارد؛ چون خیالش راحت است که دولت پول را میدهد. *بسیار خوب؛ حالا جایگاه فرهنگیان در میان این سه محور اصلی که برای سال آینده درنظر گرفتهاید، در
کجاست؟! مسائل قابل بررسی دانشگاه فرهنگیان، با اولین محوری که اشاره کردم یعنی "عدم تناسب در توزیع نیروی انسانی" مرتبط است؛ شما دقت کنید که امسال برای بهمنماه 23 هزار نفر را در دانشگاه فرهنگیان پذیرش خواهند کرد؛ با این روش که از یک استان برای همان استان دانشجو گرفتهاند؛ اما مشکل اینجاست که مثلاً دانشجویی از شهر زاهدان برای آموزش و پرورش ایرانشهر که هر دو شهر نیز برای استان سیستان و بلوچستان هستند، تربیت و ساماندهی میشود و بعد از چند سال کار کردن و ازدواج و این مسائل، تازه به فکر نقل و انتقال و مصیبتهای آن میافتد و هم خودش اذیت میشود و هم ادارات آموزش و پرورش. به خاطر همین روش غلط در توزیع نیرو است که الان میانگین سابقه خدمت معلمان شاغل درمناطق محرومو کمتر توسعه یافته زیر پنج سال است! یعنی از یک شهرستان برای یک شهرستان دیگر در همان استان نیرو استخدام کردهایم که مشکل آفرین شده است. بنابراین، مهمترین کاری که برای سال آینده دانشگاه فرهنگیان باید انجام دهیم، تعریف «بوم» است؛ یعنی "موقعیت جغرافیای مشخصی که از آن برای همان، دانشجو انتخاب و به عنوان معلم تربیت میشود"؛ به عبارت دیگر، یعنی انتخاب داوطلبان از بوم
برای بوم. با این روش، مشکل گزینش بومی نیز حل میشود. *آقای دکتر؛ با بودن دانشگاه فرهنگیان، نظام آموزش و پرورش در آینده باز هم مجبور به تأمین نیرو از بیرون میشود یا تمام نگاهش به دانشگاه فرهنگیان و دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی خواهد بود؟ پیشبینی کارشناسی خودم این است که در آینده به خصوص در دورههای متوسطه فنی و حرفهای و کاردانش مجبور باشیم علاوه بر خروجیهای دانشگاه شهید رجایی، از فارغالتحصیلان دانشگاههای دیگر هم نیرو بگیریم؛ چون خروجی دانشگاه فرهنگیان و دانشگاه شهید رجایی در زمینه تربیت دبیر فنی برای ما کافی نیست؛ چون هم تنوع رشته و هم گستردگی دانشجو داریم. همین الان وضعیت 100 پردیس دانشگاه فرهنگیان به گونهای است که تا دو سال آینده ظرفیت پذیرش آنها صفر میشود و دیگر برای دانشجوی جدید جا نداریم تا اینها فارغالتحصیل شوند؛ علت مشکل هم این است که برای پذیرش سالانه 20 تا 25 هزار نفر در این دانشگاه برنامهریزی کردهاند که در طی چهار سال میشود حدود 100 هزار نفر، اما عملاً برای 75 هزار نفر جا باقی گذاشتهاند؛ یعنی برای سال 94 که چهارمین سال پذیرش دانشجو در این دانشگاه است، دیگر ظرفیت خالی نداریم. *ایجاد
«معاونت اقتصادی» یکی از برنامههای شما بوده؛ جزئیات این طرح مشخص شده است؟ مسأله اصلی در ایجاد این معاونت جدید، این بوده است که منابع دولتی به تنهایی مشکلگشای آموزش و پرورش نیست و باید از منابع غیردولتی هم استفاده شود؛ فعلاً آنچه که مسلم شده، این است که این معاونت موازی با معاونت توسعه مدیریت و پشتیبانی نخواهد بود و احتمالاً جایگزین آن خواهد شد، اما جزئیات آن باید به مرور و با مطالعات کارشناسی مشخص شود. فعلاً آقای دکتر عالمی را که از مدیران توانمند و قدیمی وزارت آموزش و پرورش بودهاند، به عنوان "مشاور اقتصادی" تعیین کردهایم و ایشان هم بیش از 60 جلسه با کارشناسان داشته و به راههای خوبی هم رسیدهاند، اما فعلاً در این زمینه اطلاعرسانی و مصاحبه نمیکنیم تا کرامت معلمان حفظ شود؛ چون قرار نیست که اگر یک اقدام کوچک را از باب وظیفه برای فرهنگیان انجام میدهیم، آن را در بوق و کرنا کنیم. *با کسری بودجه چهار هزار میلیاردی آموزش و پرورش چکار میخواهید بکنید؟ کسری بودجه که برای همه بخشهای دولت است؛ ما هم امیدواریم که گشایشی در کار دولت ایجاد شود تا بتوانیم مشکل را حل کنیم. * اخیراً اعلام کردید که برای بازگشت معلمان
ممنوعالتدریس تلاش میکنید و حتی با وزیر اطلاعات هم صحبت کردهاید؛ با توجه به حساسیت موضوع، "خط قرمز" شما در بازگشت این افراد چیست؟ ببینید، اعتقاد ما این است که فراتر از قانون تخلفات اداری با برخی از این افراد برخورد شده است. ما گفتهایم که دادگاههای تخلفات اداری ما پرونده این افراد را بررسی و طبق قانون عمل کنند؛ البته اگر کسی رأی دادگاه (قضایی) را داشته باشد، نمیتوانیم کاری برایش انجام دهیم و او را بازگردانیم، اما به طور کلی من پذیرفتهام که حق بعضیها این نبوده است. با وزیر اطلاعات هم صحبت کردهام و ایشان هم برای همکاری در این زمینه اعلام آمادگی کرده است، اما مسلماً همه برنمیگردند و خط قرمز ما هم "نظام" است که باید به آن توجه شود. *آقای دکتر؛ شما یک بار دیگر هم سرپرستی وزارت آموزش و پرورش را تجربه کرده بودید؛ چه شد که آقای احمدینژاد در سال 84 شما را به مجلس معرفی نکرد؟ نمیدانم؛ شاید آقای احمدینژاد دلایل خاصی داشت، اما حدس خودم این است که چون من زیر بار هر حرفی و هر نوع مدیریتی نمیروم، معرفی نشدم. در طول دوره سرپرستی هم از من درخواستهایی میشد که من آنها را از لحاظ منطقی و کارشناسی درست نمیدانستم و
الان هم نمیخواهم به جزئیات آنها اشاره کنم، اما الان خوشحالم که در آن دولت نبودم. گفتگو: شاهرخ صالحی کرهرودی و حامد حسین عسکری