اخبار آرشیوی
گزارش «نسیم» از حال و روز دانشگاه فرهنگیان در هفته معلم// تغییر ساختار سازمانی بدون مصوبه قانونی/ بیم کمبود "معلم تربیت یافته" در سالهای بعد
این روزها و با گذشت بیش از سه سال از تولد «دانشگاه فرهنگیان»، نگاهی به حال و روز این نهاد فرهنگی آموزشی تازه تأسیس، این سؤال را پیش روی همه مخاطبان آن قرار میدهد که اهداف مقدماتی تعریف شده برای آن، چقدر محقق شده و جایگاه امروز دانشگاه فرهنگیان در هزارتوی مسائل نظام آموزش و پرورش کجاست؟! به گزارش خبرنگار «نسیم»، طرح تشکیل یک دانشگاه جامع در وزارت آموزش و پرورش برای تربیت معلمان که همه مراکز مشابه را زیر چتر خود بگیرد، از حدود یک دهه پیش به طور جسته و گریخته در بین صاحبنظران این عرصه مطرح میشد؛ تا اینکه در دولت دهم، این طرح به طور جدیتر و با رویکرد تجمیع مراکز تربیت معلم و رفع نواقص سازمانی و استخدامی آنها، مطرح شد. تا آن زمان، وزارت آموزش و پرورش با سه دسته از مراکز آموزشی درگیر بود؛ 1- مراکز تربیت معلم که وظیفه جذب نیمه متمرکز داوطلبان علاقمند به حرف معلمی را از طریق کنکور برعهده داشت. 2- آموزشکدههای فنی و حرفهای، ویژه فارغالتحصیلان هنرستانهای فنی و حرفهای و کاردانش و 3- دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی که وظیفه تربیت دبیر فنی برای رشتههای هنرستانی را برعهده داشته و دارد. در سال 89 و همزمان با پیگیری
طرح تشکیل دانشگاه فرهنگیان در وزارت آموزش و پرورش و شورای عالی انقلاب فرهنگی، نمایندگان مجلس هشتم نیز در بررسی و تصویب قانون برنامه پنجم توسعه، مقرر کردند که آموزشکدههای فنی و حرفهای با همه امکانات و نیروی انسانی خود به وزارت علوم ملحق شوند؛ اقدامی که با همه مخالفتها و موافقتها، نهایی و ابلاغ شد. در نهایت، طرح تشکیل «دانشگاه فرهنگیان» هم که تا آن روزها با عناوینی همچون «دانشگاه جامع فرهنگیان» یا «دانشگاه ویژه فرهنگیان» در رسانهها مطرح میشد، بعد از عبور از فیلترهای کارشناسی وزارت آموزش و پرورش و شورای عالی انقلاب فرهنگی، در صحن این شورا به تصویب رسید و در آخرین روز کاری سال 89 توسط رئیس جمهور وقت برای اجرا، ابلاغ شد و به این ترتیب، دانشگاه فرهنگیان رسماً متولد شد. **دانشگاهی، فقط برای تربیت معلم مسألهای که تشکیل دانشگاه فرهنگیان را بیش از همیشه ضروری نشان میداد، بازار آشفته جذب نیرو در آموزش و پرورش طی یک دهه اخیر و تبعات تلخ آن بود؛ با تضعیف مراکز تربیت معلم و کاهش خروجیهای آن در اواخر دهه 70 و اوایل دهه 80 به تدریج وزارت آموزش و پرورش با تشدید مشکل همیشگی ساماندهی نیروی انسانی و در موارد بسیاری
با کمبود نیرو مواجه و مجبور شد تا این نقیصه را (در دوران وزرای مختلف)، با جذب نیروهای حقالتدریس و خرید خدمات آموزشی (معروف به شرکتی) برطرف کند؛ اقدامی که نمای نیروی انسانی بزرگترین دستگاه فرهنگی و راهبردی کشور را به «آش شله قلمکار» شبیه کرد و باعث شد تا هر از چندگاهی، سر و صداها و تجمعهای درخواست استخدام رسمی، نظام تعلیم و تربیت کشور را تحت فشار قرار بدهد. به خاطر همین تجربه تلخ بود که در ماده 2 اساسنامه این دانشگاه، «تأمین و تربیت معلمان، مدیران، مربیان، کارکنان و پژوهشگرانی مؤمن و متعهد و ... توانمند در طراز جمهوری اسلامی»، به عنوان اولین هدف این دانشگاه قید شد و در ماده 28 نیز تصریح شد که «تأمین بخشی از نیازهای خاص آموزش و پرورش در رشتههایی که امکان توسعه آن از طریق دانشگاه فرهنگیان وجود ندارد، مطابق ضوابط و مقررات وزارت آموزش و پرورش از میان دانشآموختگان سایر دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی کشور و حوزههای علمیه، مشروط به گذراندن دوره حداقل یکساله تربیت حرفهای مهارتآموزی در این دانشگاه بلامانع است»، تا راه ورود به آموزش و پرورش به هر قیمتی، یک بار برای همیشه بسته شود. تجربهای که در بسیاری
از کشورهای توسعه یافته جهان نیز اجرا و نتایج مثبت آن مشاهده شده است. از همان زمان نیز اعلام شد که از این پس، تأمین نیاز آموزش و پرورش به نیروی انسانی تنها از طریق دانشگاه فرهنگیان (برای رشتههای آموزش ابتدایی، دوره راهنمایی و متوسطه نظری) و دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی (برای رشتههای هنرستانی) امکانپذیر خواهد بود؛ همچنین مقرر شد، مانند تجربه نظام تربیت معلم سابق، دانشجویان این دانشگاه از تعهد استخدامی برخوردار شده و با نظام آموزشی و تربیتی شبانهروزی تحت پوشش قرارگیرند. علاوه بر آن، از سوی مسئولان وقت وزارت آموزش و پرورش اعلام شد که با پیشبینی وضعیت نیروی انسانی آموزش و پرورش در سالهای آینده، از سال تحصیلی 92 - 91 و طی چهار سال، سالانه 25 هزار دانشجوی کارشناسی به صورت نیمه متمرکز در این دانشگاه پذیرش شوند. **آغاز چالشها با یک انتصاب معنیدار با تشکیل رسمی این دانشگاه و استقرار ساختار سازمانی آن در استانها، حاجیبابایی وزیر وقت آموزش و پرورش "اسدالله اسدی گرمارودی" رئیس مرکز آموزش نیروی انسانی این وزارتخانه را با حفظ سمت، به سمت سرپرست این دانشگاه منصوب کرد؛ انتصابی که با توجه به اصالت بومی فرد منصوب در
آموزش و پرورش و سابقه قابل توجه وی در تربیت معلم، باعث تسریع در مقدمات جذب دانشجویان و استقرار بخشهای مختلف دانشگاه شد. اما با برگزاری انتخابات مجلس نهم و عدم راهیابی برخی مجلس هشتمیها به هرم بهارستان، وزیر آموزش و پرورش در خرداد 91 و در حکمی "جهانبخش محبینیا" دوست و همکار خود در ادوار مختلف مجلس را که از راهیابی دوباره به مجلس بازمانده بود، به سمت سرپرست این دانشگاه منصوب کرد تا حق رفاقت به خوبی ادا شود! انتصابی که به خاطر نداشتن سابقه آموزش و پرورشی توسط فرد منصوب شده، مورد انتقاد بسیاری از دلسوزانی قرار گرفت که چشم امید به این دانشگاه بسته بودند که آیا در میان جمعیت بیش از یک میلیونی نفری فرهنگیان، حتی یک نفر هم وجود نداشت که از بیرون برای دانشگاه آموزش و پرورش سرپرست آورده شده است؟! این وضعیت با ورود یک یا دو نفر دیگر از نمایندگان بازمانده از مجلس نهم به شورای معاونان دانشگاه فرهنگیان ادامه یافت تا اینکه انتخابات ریاست جمهوری دوره دهم برگزار شد و عنان کار به دست تیم جدید سپرده شد. **از بیاعتقادی به دانشگاه فرهنگیان، تا اعتقاد یکباره به آن علیاصغر فانی وزیر آموزش و پرورش، شهریورماه سال گذشته و در
زمان سرپرستی خود بر این وزارتخانه، در حکمی "دکتر محمود مهرمحمدی" عضو هیأت علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه تربیت مدرس را به عنوان سرپرست دانشگاه فرهنگیان منصوب کرد و به این ترتیب، دانشگاه نوپای فرهنگیان سومین سرپرست خود را نیز در طی 2.5 سال دید! نکتهای که در این انتصاب بیشتر جلب توجه میکرد، نسبت سرپرست منصوب شده (به عنوان یک چهره خارج از آموزش و پرورش) با این دانشگاه بود؛ این سؤال برای بسیاری از افراد پیش آمد که دکتر محمود مهرمحمدی که در ایام پیش از انتخابات ریاست جمهوری یازدهم در مناظرهای با اسدی گرمارودی (اولین سرپرست دانشگاه) اعلام کرده بود که وجود دانشگاه فرهنگیان را قبول ندارد، حالا که دولت عوض شده است، با چه انگیزه و نگاهی مسئولیت اداره این دانشگاه را پذیرفته است؟! پاسخی که آقای سرپرست در نشست خبری بهمن ماه سال گذشته خود به این پرسش کارشناسان و رسانهها داد، این بود؛ «برای پذیرش این مسئولیت با این پرسش شما مواجه بودم و با آمدن به این دانشگاه پذیرفتم که این دانشگاه نهاد خوبی است، اما دیدگاههای خاص خود را دارم»!. حالا و با گذشت بیش از سه سال از تشکیل این دانشگاه و تجربه کردن آمد و رفتهای مختلف و با
گذشت حدود هشت ماه از استقرار تیم مدیریتی جدید، چالشها و نگرانیهایی در این نهاد نوپا به چشم میخورد که میتواند بر چهره ترسیم شده در اساسنامه دانشگاه فرهنگیان، چنگ بیندازد و آن را از خاصیت بیندازد. **پذیرش دانشجوی کمتر از ظرفیت هدف؛ بیم کمبود نیرو در سالیان بعد در حالیکه قرار بود از سال 91 و طی چهار سال، سالانه 25 هزار دانشجوی متعهد خدمت در این دانشگاه پذیرش شود تا نیاز سالیان بعد این وزارتخانه از هماکنون تأمین شده باشد، در سال اول 21 هزار و 800 دانشجو و در سال دوم (سال تحصیلی 93 - 92) حدود 17 هزار دانشجو پذیرش شد و از آن عجیبتر، در دفترچه شماره یک کنکور سراسری 93 هم که در پاییز سال گذشته منتشر شد، هیچ جایی برای «اعلام علاقمندی برای حضور در گزینش رشتههای دانشگاه فرهنگیان» دیده نشد! مسأله سؤال برانگیزی که هیچ وقت علت اصلی آن معلوم نشد و تنها این اواخر اعلام شد که در هنگام انتخاب رشته در دفترچه شماره دو کنکور، این امکان به داوطلبان داده خواهد شد که رشتههای این دانشگاه را نیز انتخاب کنند. اما نکته جالبتر در این میان، ظرفیت اختصاص داده شده به پذیرش دانشجو در این سال (سومین سال پذیرش دانشجو در دانشگاه
فرهنگیان) است که عددی در حدود 10 تا 12 هزار نفر اعلام شده است! یعنی 13 تا 15 هزار نفر کمتر از ظرفیت هدفگذاری شده؛ به این ترتیب و با احتساب آمار مجموع سه سال اول پذیرش دانشجو در دانشگاه فرهنگیان، نظام آموزش و پرورش حدود 24 هزار نفر از ظرفیت هدفگذاری شده برای سه سال اول فعالیت این دانشگاه، عقبتر است. این وضعیت در جذب دانشجو در حالی اتفاق میافتد که بر اساس پیشبینی کارشناسان ستادی وزارت آموزش و پرورش، تا سال 95 حدود 175 هزار نفر از فرهنگیان بازنشسته میشوند؛ به این آمار (غیررسمی و البته هشداردهنده) باید اظهارات اخیر خسرو نظری رئیس مرکز آموزش نیروی انسانی و آمار وزارت آموزش و پرورش را نیز اضافه کرد که در نشست خبری هفته گذشته اعلام کرد؛ «13 هزار فرهنگی امسال بازنشسته میشوند و با کمبود 50 هزار معلم نیز که بخش عمده آنها در دوره ابتدایی هستند، روبرو هستیم». در این میان، دکتر فانی وزیر آموزش و پرورش 28 مهر سال گذشته در گفتگو با «نسیم»، اعلام کرد که «برای پذیرش سالانه 20 تا 25 هزار نفر در این دانشگاه برنامهریزی کردهاند که در طی چهار سال میشود حدود 100 هزار نفر، اما عملاً برای 75 هزار نفر جا باقی گذاشتهاند؛
یعنی برای سال 94 که چهارمین سال پذیرش دانشجو در این دانشگاه است، دیگر ظرفیت خالی نداریم»، اما سرپرست دانشگاه فرهنگیان، اول بهمنماه سال گذشته، علت پذیرش کمتر از میزان هدفگذاری شده را «وجود شرط معدل و دیگر شرایط خاص برای گزینش دانشجو» اعلام کرد که بر اساس آن، برخی داوطلبان نتوانستهاند شرایط لازم را برای جذب شدن احراز کنند. این در حالی است که گزینش در این دانشگاه به صورت دو یا سه برابر ظرفیت صورت میگیرد و در این شرایط، معمولاً امکان جذب بهترینها به میزان مورد نیاز، فراهم میشود. این آمارها و از آن مهمتر صداهای متفاوت در اعلام علت این سیاستها، فقط این گزینه را به ذهن کارشناسان میرساند که شاید بعد از چندی و به دلیل عدم سیاستگذاری شفاف و مدیریت واحد، نظام آموزش و پرورش با کمبود شدید نیرو مواجه شده و تجربه تلخ جذب نیرو از بیرون آموزش و پرورش دوباره تکرار شود! تجربه تلخی که نمونه بارز آن در اواخر دهه 70 و اوایل دهه 80 و از آنها به یادماندنیتر در آزمون استخدامی 89 در کام دلسوزان آموزش و پرورش ماند. **دانشجویان در انتظار تعهد استخدامی؛ مدرسان در انتظار تبدیل وضعیت وجه تمایز دانشگاه فرهنگیان با مراکز تربیت
معلم تضعیف شده در سالهای گذشته، برقراری بورسیه تحصیلی و تعهد خدمت از ابتدای تحصیل برای دانشجویان و نیز تبدیل وضعیت مدرسان مراکز تربیت معلم به «عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان» مانند اعضای هیأت علمی دیگر دانشگاهها بوده است، اما نوسانهای مشاهده شده در متعهد خدمت کردن دانشجویان، این هدف دانشگاه را نیز در دایره تردید قرار میدهد؛ دانشجویان پذیرش شد در اولین دوره این دانشگاه در بهمن 91 پس از گذشت مدتها و با پیگیریهای مداوم رسانهها «متعهد خدمت» شدند و 17 هزار دانشجوی پذیرش شده در سال دوم نیز هنوز در انتظار برقراری تعهد خدمت و حقوق «دانشجو معلمی» هستند؛ هرچند حرفها و وعدههای جسته و گریختهای از مسئولان پردیسهای دانشگاهی خود میشنوند. به این وضعیت باید انتقاد مدرسان پردیسهای دانشگاه فرهنگیان را نیز اضافه کرد که از وضعیت مبهم تبدیل وضعیت خود با وجود گذشت بیش از سه سال از تشکیل دانشگاه، گلایه میکنند. به گفته کارشناسان ستادی وزارت آموزش و پرورش و دانشگاه فرهنگیان، از زمان انتصاب دو سرپرست اخیر تاکنون، تنها 10 نفر از مدرسان به عضو هیأت علمی تبدیل وضعیت شدهاند! این در حالی است که به گفته سرپرست این نهاد
«دانشگاه فرهنگیان در حال حاضر یکهزار مدرس دارد»؛ وی البته وعده داده که «800 نفر از این افراد در نیمه اول سال 93 به عضو هیأت علمی تبدیل وضعیت خواهند شد». وعدهای که باید منتظر بود و میزان تحقق آن را دید؛ به ویژه اینکه، وقتی علت این وقفه را نیز «نداشتن شرایط احراز مرکز جذب اعضای هیأت علمی وزارت علوم» اعلام میکنند، باید دید چه اقدامات مشترکی از سوی دو وزارتخانه برای خروج از این بلاتکلیفی صورت خواهد گرفت. **تغییر بیسر و صدای ساختار سازمانی؛ سنگینتر شدن بدنه در حالیکه طی سالهای اخیر و به ویژه در دولت فعلی، کارشناسان همواره بر سبکسازی و چالش بدنه ستادی دستگاهها و روانسازی جریان مدیریت تأکید میکنند، اما تغییرات صورت گرفته در ساختار سازمان مرکزی دانشگاه فرهنگیان گویای وضعیت دیگری است. اخیراً اصلاح ساختار سازمانی این دانشگاه و ایجاد 527 پست، انتقادهای قابل توجه کارشناسان را به دنبال داشته است؛ به ویژه اینکه ایجاد و تصویب این پستها بدون تصویب در هیأت امنای دانشگاه و تنها با تصویب در کمیسوین دائمی هیأت امنا صورت گرفته است؛ این در حالی است که بر اساس بند 5 ماده 8 اساسنامه دانشگاه فرهنگیان، «تصویب نمودار
سازمانی و تشکیلات «دانشگاه» براساس ضوابط و مقررات مربوط» از وظایف و اختیارات هیأت امنا برشمرده شده است. اما جلسات هیأت امنای دانشگاه نیز که طبق اساسنامه باید حداقل هر شش ماه یکبار به ریاست رئیس یا نایب رئیس هیات امناء تشکیل شود، فقط یک بار و در تاریخ 24 تیر 91 تشکیل شده است. البته پیگیریهای خبرنگار «نسیم»، حاکی است که معاون اداری مالی این دانشگاه، هفته گذشته ساختار جدید را به طور «محرمانه» به اداره کل منابع انسانی این دانشگاه ابلاغ مکتوب کرده و بعد از انتقادات صورت گرفته، فعلاً جلوی اجرای آن را گرفته است. به این چالشها باید برخی حواشی پیش آمده در این دانشگاه، از قبیل مراسم شب 22 بهمن و اسم آوردن از برخی سران فتنه 88 به عنوان «معلمان انقلاب اسلامی» توسط سخنران برنامه یا سکوت خبری حوزه معاونت فرهنگی این دانشگاه در قبال نیازهای فرهنگی و تربیتی دانشجویان را نیز اضافه کرد؛ نکاتی که بیم آن را به وجود میآورد که دانشگاه فرهنگیان را هم مانند برخی دانشگاههای دیگر هر از گاهی درگیر روزمرگی یا بدتر از آن درگیر حاشیه کند و آن را به تدریج از اهداف متعالی ترسیم شده دور کند. با همه هشدارهای کارشناسان و ابراز امیدواری های
مسئولان دانشگاه فرهنگیان، حالا باید منتظر بود و جهتگیریهای علمی و تربیتی قلب تپنده آموزش و پرورش را در ماههای آینده مشاهده کرد. ------------------------------- گزارش: حامد حسین عسکری