محمودی: سالمندی جمعیت ایران، یک خطر جدی است

کدخبر: 888946

رئیس مؤسسه مطالعات جمعیتی در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: با روند فعلی باروری، نرخ رشد جمعیت ایران از ۳۵ سال آینده منفی می‌شود/ کشور نیازمند 'سیاست‌های جامع جمعیتی' برای رشد کمی و کیفی جمعیت است

دکتر محمدجواد محمودی، استاد دانشگاه و رئیس "مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور" در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»، به تشریح وضعیت فعلی هرم جمعیتی کشور و پیش‌بینی آینده آن و نیز مهمترین خطرهای پیش‌روی جمعیت ایران در آینده پرداخت؛ مهمترین محورهای سخنان دکتر محمودی به این شرح است؛ -بر پایه مطالعات علمی انجام شده در موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور، کاهش میزان باروری و تجدید نسل و کاهش حجم جمعیت ملی، چالش‌هایی همچون "کاهش نیروی در سن کار، سالمندی، افزایش مهاجرت‌های بین‌المللی و تغییرات قومیتی و فرهنگی" را به دنبال خواهد داشت. -ما باید افزایش باروری را تا رسیدن به سطح باروری "2.1 فرزند به ازای هر خانواده" ادامه دهیم؛ زیرا کمتر از 2.1 فرزند باعث می‌شود که بعد از دو نسل نرخ رشد جمعیت منفی شود؛ بنابراین زیر این نرخ باروری، "آستانه خطر" برای هر جمعیتی است و حالت اندام‌واره جمعیتی را به هم می‌زند. -یکی از وظایف متولیان سیاست‌های جمعیتی این است که "تناسب جنسیتی و سنی" را مدنظر قرار دهند؛ در حال حاضر، در کشور "به ازای هر 103 پسر 100 دختر وجود دارد" که نباید این روند از نظر سیاست‌های جمعیتی برهم بخورد. -کشورهای "چین و هندوستان" سیاست کنترل موالید را بکار گرفتند و بسیار جدی در این حوزه فعالیت کردند؛ در این کشورها پدیده تک‌فرزندی پدید آمده و اکثر خانواده‌ها در کشورهای چین و هندوستان، ترجیح می‌دهند که فرزندشان پسر باشد. -در حال حاضر، در کشور چین به ازای هر 119 پسر 100 دختر و در هندوستان به ازای هر 110 پسر 100 دختر وجود دارد. - باید شرایطی فراهم شود تا خانواده‌ای که قصد داشتن فرزند بیشتری دارد، بتواند تعداد فرزند مطلوب مدنظر خود را به دنیا آورد؛ در سال 88 میانگین تعداد فرزندان برای هر خانواده در شهر تهران 1.52 بوده است. *لزوم تدوین "سیاست‌های جامع جمعیتی" در کشور -وقتی به سمت تک‌فرزندی حرکت می‌کنیم، قطعاً در آینده با مشکلات تغییر ساختار جنسیتی در کشور مواجه خواهیم شد. -برای برنامه‌ریزی در امر جمعیت باید سیاست جامع جمعیتی در کشور تدوین شود؛ در حالی که تاکنون چنین فعالیتی صورت نگرفته و در کشور ما دستگاهی هم که متولی این امر باشد، وجود نداشته است. -در سیاست‌های جامع جمعیتی، باید "افزایش باروری و افزایش تعداد فرزند" مدنظر قرار گیرد؛ هدف اصلی سیاست های تشویقی جمعیت در شورای عالی انقلاب فرهنگی جلوگیری از کاهش نرخ باروری و ارتقاء آن متناسب با آموزه‌های اسلامی، فرهنگی و اقتصادی است. -در سیاست‌های جامع جمعیتی باید موضوع "افزایش کمی و کیفی جمعیت" مدنظر قرار گیرد؛ بر این اساس، باید در مرحله اول کمیتی وجود داشته باشد و در مرحله بعد موضوع کیفیت مطرح شود. -کارشناسان باید موضوعات آمایش، بهداشت، مسکن، شغل، سالمندی و توزیع جغرافیایی جمعیت را در سیاست‌های جامع جمعیتی لحاظ کنند. -اگر برنامه داریم که باروری جمعیت کشور افزایش یابد، باید به دنبال زیرساخت‌های آن نیز باشیم؛ در سیاست‌های جامع جمعیتی افزایش بدون کیفیت مدنظر نیست؛ بلکه افزایش جمعیت باید همراه با کیفیت باشد. -تمام آحاد کشور باید حمایت شوند؛ اگر یک نفر در روستا متولد می‌شود، طبق سیاست‌های جامع جمعیتی موظف هستیم که برای او نیز امکانات لازم را فراهم کنیم. *میانگین "کمتر از 2 فرزند" برای هر خانواده، رشد منفی جمعیت را به دنبال دارد -در حال حاضر، "میانگین فرزندآوری برای هر خانواده ایرانی 1.7 فرزند" است؛ این رقم برای جلوگیری از بهم خوردن تعادل ساختاری جمعیت هیچ زمانی نباید کمتر 2.1 فرزند به ازای هر زن باشد. حتی اگر به این هدف یعنی 2.1 فرزند نیز برسیم بعد از دو نسل، رشد جمعیت صفر خواهد شد. -اگر میانگین فرزندآوری در کشور کمتر از دو فرزند شود، نرخ رشد جمعیت به سمت منفی و کاهش جمعیت پیش می‌رود. -اگر کاهش باروری جمعیت کشور بر اساس این روند ادامه یابد، در سال 1415 نرخ رشد جمعیت صفر می‌شود و سپس شروع به رشد منفی می‌کند؛ برای جلوگیری از این روند، باید تلاش شود میانگین تعداد فرزند برای خانواده ایرانی حداقل "2 فرزند" باشد. -درصورتی که نرخ باروری کل کشور کمتر از 1.3 فرزند زنده به ازای هر زن شود، دیگر امکان افزایش تعداد فرزندان به آسانی وجود نخواهد داشت؛ این خطر برای خیلی از استان‌های کشور احساس می‌شود و به همین خاطر در حال حاضر، اقدام به هشدار برای کاهش باروری کرده‌ایم.

* سیستان، خراسان جنوبی و هرمزگان، بالاترین نرخ باروری را دارند -در حال حاضر، نرخ باروری در استان‌های سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی و هرمزگان نسبت به دیگر استان‌های کشور بالاتر است. -میانگین فرزندآوری طی سال‌های گذشته در استان سیستان و بلوچستان به ازای هر خانواده 9 فرزند بوده است که این آمار در حال حاضر به 4.5 فرزند کاهش یافته است. -توسعه اقتصادی و اجتماعی موجب می‌شود تا میزان باروری در شهرها کاهش یابد؛ در حال حاضر عامل توسعه در استان سیستان و بلوچستان موجب شده نرخ باروری کاهش یابد. -طی سال‌های گذشته شرایط جامعه را از نظر فرهنگی، روانی و اجتماعی به گونه‌ای شکل داده‌اند که خانواده‌ها از نظر روانی تمایلی به افزایش تعداد فرزندان خود ندارند. -افزایش تعداد فرزندان به یکباره رخ نمی‌دهد، بلکه افزایش فرزند در جامعه نیازمند طی شدن یک روند علمی و منطقی از طریق تغییر ساختارهاست. -در سیاست‌های تشویقی، دولت‌ها باید زیر ساخت‌ها و ساختارها را طوری تغییر دهند تا مردم تمایل به فرزندآوری داشته باشند، در غیر اینصورت با توجه به اینکه منافع عمومی جامعه بر داشتن فرزند کمتر است، سیاست‌های تشویقی و تنبیهی به تنهایی کارایی زیادی ندارند. -در کشورهای جهان برای افزایش باروری اقدام به "اعمال پاداش یا مساعده هنگام تولد فرزند، تخصیص مزایا به خانواده‌ها، اجازه مرخصی به مادران، اجازه مرخصی به پدران و کمک هزینه مراقبت از فرزند" کرده‌اند. *طی 35 سال آینده نرخ رشد جمعیت کشور منفی می‌شود -بر اساس پیش‌بینی‌های موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور، با فرض اینکه باروری از حدود 1.7 فرزند در سال 1390، به 1.35 فرزند در سال 1410 برسد و پس از آن تثبیت شود، جمعیت ایران در سال 1415 حداکثر به 86 میلیون نفر می‌رسد و پس از آن به مرور شروع به کاهش می‌کند. -درصد رشد جمعیت در سال 1415 به صفر نزدیک و پس از آن منفی می‌شود؛ بطوری که در افق 1470 حجم جمعیت به حدود 52 میلیون نفر می‌رسد. از این تعداد جمعیت، حدود 40 درصد را سالمندان (افراد بالای 60 سال) تشکیل خواهند داد؛ بنابراین، در این تاریخ ایران سالمندترین کشور دنیا به شمار می‌رود. -سالمندی جمعیت در ایران، یک موضوع و خطر جدی است؛ در حال حاضر حدود 9 درصد جمعیت ایران بالای 60 سال سن دارند. - جمعیت‌شناسان باید برای این موضوع برنامه‌ریزی کنند. در تدوین سیاست‌های جامع جمعیتی باید موضوع سالمندی مورد توجه قرار گیرد. -در تدوین سیاست‌های جامع جمعیتی، موضوع "توزیع جمعیت" مورد توجه قرار گیرد؛ قرار نیست تمام جمعیت کشور در شهر تهران جمع شوند. البته خروج کارمندان از شهر تهران راه حل این معضل نیست.

*تشکیل موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور -برای بهبود و انسجام در اجرای سیاست‌های جامع جمعیتی، "مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور" از طریق ارتقاء مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعیتی آسیا و اقیانوسیه وزارت علوم و بر مبنای مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی تشکیل شده است. - این مؤسسه جدید وظیفه تدوین "سیاست‌های جامع جمعیتی" را بر عهده خواهد داشت و دستگاه‌های دیگر با توجه به وظیفه ذاتی شان، اجرای سیاست‌ها را به عهده خواهند داشت. -شرح وظایف، تشکیلات و ارکان این مؤسسه برای تصویب به شورای گسترش آموزش عالی رسیده است؛ این مؤسسه قرار است به صورت هیأت امنایی و به ریاست رئیس جمهور، جانشینی وزیر علوم و دبیری رئیس مؤسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور فعالیت کند و در فعالیت خود، از تمام ظرفیت‌های موجود در کشور، در حوزه مباحث جمعیتی استفاده خواهد کرد. -وظایف اصلی این موسسه مطالعه، بررسی و تحلیل وضعیت تحولات جمعیتی کشور و عوامل موثر بر آن، انجام طرح های پژوهشی "بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای" در حوزه‌های تخصصی جمعیت، رصد مستمر و پایش و پیمایش دوره ای تحولات جمعیتی در جهت اهداف و سیاست های جمعیتی کشور، ارزیابی آمارهای جمعیتی و حیاتی مورد نیاز سیاستگذاری های جمعیتی، تهیه و پیشنهاد سیاست‌های جامع جمعیتی کشور در زمینه‌های بهداشت و سلامت، خانواده و جوانان، فرهنگی، سیاست‌های آموزشی، اشتغال و بهره‌وری، آمایش سرزمین و مهاجرت، محیط زیست، مسکن، خدمات اطلاعات، آموزش و ارتباطات و آمارهای جمعیتی و برنامه‌ریزی و هماهنگی و تعامل با دستگاه‌های اجرایی در جهت اجرایی شدن سیاست‌های جمعیتی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی است.

........................

* گفتگو از زهرا ساختمانیان

ارسال نظر: