پایان سریال مهیج بورسیهها و رسیدن موعد ارزیابی بینندگان
گزارش «نسیم» از پنج ماه جریانسازی سیاسی و رسانهای مدعیان اعتدال درباره بورسیههای دکتری/ وقتی آمارهای "دولت راستگویان" یک باره آب میرود!
گروه اجتماعی - حامد حسین عسکری
"بورسیههای چراغ خاموش"، "فهرست سه هزار بورسیه غیرقانونی"، "سونامی بورسیه آقازادهها"، "جزئیات تکاندهنده سه هزار بورسیه غیرقانونی در دولت احمدینژاد" و ...؛ اینها فقط بخشی از رقابت نفسگیر روزنامههای اصلاحطلب در صبح پنجم خرداد 93 برای اعلام خبر یک فاجعه! بود؛ خبری که جزئیاتش را روز قبل از آن، مجتبی صدیقی معاون وزیر علوم و رئیس سازمان امور دانشجویان در نشست خبری با رسانهها اعلام کرده بود و حالا با این تیترهای مهیج، همه شاخکها حساس شده بود که چه کسانی، با چه جمعیتی و چرا به صورت غیرقانونی در دولتهای نهم و دهم بورسیه دکتری شدهاند؟! گذر زمان پاسخ این سؤالها را داد، اما نه آنطوری که باب میل مدیران دولت موسوم به "تدبیر و امید" بود.
به گزارش خبرنگار «نسیم»، رئیس سازمان امور دانشجویان وزارت علوم صبح یکشنبه چهارم خردادماه امسال، خبرنگاران رسانهها را به دفتر خود در خیابان شهید موسوی (فرصت سابق) دعوت کرد تا گزارشی از روند بورسیههای دولتهای نهم و دهم و حواشی آن ارائه کند. صدیقی در این نشست، با اشاره به روند اجرای بورسیههای تحصیلی با توجه به اصلاح آییننامههای بورسیه در دولت گذشته گفت: از سال 85 تا سال گذشته 729 نفر به عنوان بورسیه خارج از کشور انتخاب شدهاند که این افراد باید دارای معدل 14 در کارشناسی و 16 کارشناسی ارشد میبودند، اما 72 نفر از آنها معدل کارشناسی زیر 14 و 70 نفر نیز معدل کارشناسی ارشد کمتر از 16 داشتهاند .
وی ادامه داد: از سال 89 به بعد، با توجه به مشکلات ارزی که در کشور وجود داشت، موضوع "تبدیل بورسیه خارج به داخل" مطرح شد که بر اساس این روند، بورسیه 1884 نفر تبدیل به بورسیه داخل شد که از این تعداد، 550 نفر در دانشگاهها جایابی شده اند و مابقی نیز اگر نامه جایابی و احکام هیأت مرکزی جذب را ارائه کنند، احکام بورسیه آنها صادر میشود .
صدیقی در ادامه به مشکلات برخی از این پروندهها اشاره کرد و گفت: از مجموع افرادی که تبدیل به بورسیه داخل شدهاند، معدل کارشناسی 228 نفر در مقطع کارشناسی زیر 14 بوده و معدل کارشناسی ارشد 305 نفر نیز زیر 16 بوده است؛ همچنین در پروندههایی که تاکنون بررسی شده است، معدل تعداد 235 نفر اعلام نشده است و ما نیز در حال بررسی هستیم .
معاون وزیر علوم دولت معروف به اعتدال، به حضور آقازادهها و منسوبان در روند بورسیههای داخل و خارج هم اشاره کرد و اینطور ادامه داد: یکی از شرایط پذیرش دانشجویان بورسیه، داشتن حداکثر سن 33 سال است؛ با وجود این قاعده، تعداد 325 نفر در موقع معرفی به دانشگاهها فاقد شرایط سنی لازم بودهاند؛ از میان پروندههای بررسی شده 183 نفر سند محضری نداشتهاند .
وی در نهایت از ورود نهادهای نظارتی از قبیل سازمان بازرسی کل کشور به ماجرا خبر داد و تأکید کرد که در چارچوب قانون با موارد خلاف مقررات برخورد میشود.
* شروع پروپاگاندای رسانهای برای زدن منتقدان دولت
اما این، فقط یک نشست خبری معمول و روتین نبود که با پیگیریهای تدریجی خبرنگاران دنبال شود؛ از همان روز سایتها و خبرگزاریهای نزدیک به دولت و از فردای آن، روزنامههای جریان اصلاحات با شدت و در رقابتی جدی، تلاش کردند تا کل نظام آموزش عالی کشور را در دولتهای نهم و دهم که با سلیقه آنها جور در نمیآمد، یک کشتی فاجعهزده معرفی کنند که فقط در یک نمونه، بیش از سه هزار نفر را به صورت غیرقانونی بورسیه دوره دکتری کرده است!
از همان ابتدای اعلام این خبر، رئیس و اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با تأکید بر ضرورت حفظ انصاف و اعتدال در بیان اخبار و پرهیز از انتشار خبرهای تأیید نشده، خواستار پیگیری جدی موضوع توسط مسئولان و برخورد قانونی با تخلفات احتمالی و در عین حال حفظ آبرو و حرمت افراد و شأن جامعه دانشگاهی شدند.
محمدمهدی زاهدی رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس 17 خردادماه امسال از حضور مسئولان سابق و فعلی حوزه بورس وزارت علوم در جلسه این کمیسیون برای ارائه گزارش درباره بورسیهها خبر داد و گفت: این مساله بررسی کارشناسانه خواهد شد، هر دو طرف حرفها و مستندات خود را ارائه خواهند کرد و ما نیز یک جمعبندی از اظهارات هر دو طرف داشته و کار کارشناسی انجام خواهیم داد.
البته در همان گیر و دار، کامران دانشجو وزیر سابق علوم هم در حاشیه عیادت از مرحوم آیتالله مهدونی کنی (ره) در جمع خبرنگاران، به این مسأله واکنش نشان داد و گفت: درباره این مسأله دیروز با حضور مسئولان گذشته و حال سازمان امور دانشجویان در جلسه کمیسیون آموزش و تحقیقات، توضیحات کافی داده شد؛ البته من در آن جلسه نبودم و معتقد هم نیستم که این بورسیهها غیرقانونی بوده است. نظر من این است که آنها کارنامه خود را ارائه کنند؛ مردم از این اقدامات خوششان نمیآید.
البته روز پیش از، یعنی در 18 خردادماه سخنگی کمیسیون آموزش و تحقیقات در اظهار نظر اولیه اعلام کرده بود که «اکثر سه هزار دانشجوی بورسیه دولت قبل، طبق قانون مشغول به تحصیل شده اند؛ البته جلسه تکمیلی در این خصوص دو هفته دیگر برگزار میشود».
اما گویا قرار نبود، سوژهای که بعد از مدتها، مانند یک لقمه چرب و نرم به دست جریانهای سیاسی و رسانهای خاص افتاده و فرصتی طلایی برای تسویه حساب سیاسی بود، به این راحتی رها شده و در فضایی آرام و کارشناسی دنبال شود؛ در حالی که در کمیسیون تخصصی مجلس و با حضور نمایندگان وزارت علوم توافق شده بود، هرگونه خبر درباره روند بررسی پروندههای بورسیه تنها از زبان جعفری سخنگوی این کمیسیون اعلام و اطلاعرسانی شود؛ شاهد آن نیز اظهارنظرهای گاه و بیگاه برخی نمایندگان نزدیک به دولت در این باره بود؛ تا جایی که حسن مسلمی نائینی مدیرکل سابق بورس و امور دانشجویان ایرانی 27 مردادماه در نامهای به جواد هروی نماینده حامی دولت، از مصاحبههای مکرر وی درباره بورسیهها و اعلام آمارهای متناقض انتقاد و توضیحاتی را ارائه کرد.
* مقابله با استیضاح با ابزار بورسیه/ انتشار اسامی و بازی "کی بود کی بود، من نبودم!"
از ابتدای روی کار آمدن دولت یازدهم و با توجه به مشی سیاسی آن، بیم آن میرفت که جریانهای سیاسی افراطی که فتنههای 78 و 88 را با عملکرد خود خلق کرده بودند، این بار در پوشش شعار اعتدال و دولت فراجناحی در دانشگاهها رخنه کرده و با تنشزایی و التهابآفرینی، روند پیشرفت علمی کشور را از مدار خارج کنند؛ این نگرانی وقتی جدیتر شد که پس از رأی اعتماد مجلس به فرجی دانا وزیر سابق علوم، برخی فعالان فتنه 88 با حکم وی در مسئولیت معاونت وزیر و سرپرستی دانشگاهها قرار گرفتند و همین مسأله، سرآغاز پیگیری استیضاح وزیر شد؛ مسألهای که با توجه به عدم اصلاح رویه موجود با وجود مهلتهای مکرر مجلس به وزیر وقت، باعث استیضاح و برکناری وی در روز 29 مردادماه امسال شد.
اما از حدود یک هفته تا 10 روز پیش از موعد استیضاح و بعد از آنکه ماجرای حسابکشی از وزیر برای محافل اصلاحطلب جدی به نظر رسید، به یک باره و در یک حرکت هماهنگ رسانهای، "پرداختن به موضوع بورسیهها و فاش شدن تخلفها" دلیل استیضاح وزیر اعلام و تلاش شد تا با این حربه، مطالبه نمایندگان مردم درباره امنیت دانشگاهها متوقف شود. اما از همان زمان طراحان استیضاح وزیر علوم بارها تأکید کردند که استیضاح از ماهها قبل مطرح بوده و محورهای آن نیز مربوط به حضور عوامل فتنه در ستاد وزارت علوم و برخی دانشگاههاست؛ به تعبیر علیرضا زاکانی نماینده مردم تهران و از موافقان استیضاح، "فعال شدن گسلهای امنیتی، قومی و جناحی و مذهبی در دانشگاهها" یکی از دلایل پیگیری این طرح بوده است.
البته ماجرا به همین جا ختم نشد و در زمان استقرار دولتی که حفظ کرامت افراد را شاهبیت شعارهای خود به ویژه در هنگام انتخابات و رأی گرفتن از مردم قرار داده، ناگهان انتشار اسامی حدود 900 نفر از دانشجویان بورسیه دولت قبل در فضای مجازی با نام رشته و دانشگاه محل تحصیل، همه را متعجب کرد؛ سر نخ ماجرا نیز به صفحه فیس بوک فردی با نام «علی غزالی» برمیگشت؛ هرچند دعوای زرگری وی و مسئولان وزارت علوم درباره این ماجرا که هرکدام از خود سلب مسئولیت میکردند نیز در نوع خود جالب بود؛ این فرد بعد از جنجالی شدن انتشار اسامی در بخشی از پست جدید خود در صفحه فیس بوکش خطاب به رئیس سازمان امور دانشجویان نوشت: «جناب آقای صدیقی! شما خوب به خاطر دارید که در زمانی که آقای توفیقی سرپرست وزارت علوم بودند و هنوز آقای فرجی دانا برای وزارت معرفی نشده بودند، در آن اتاق گوشهای طبقه 13 شهرک غرب چه کسی این اسناد و اسامی را به بنده داد و در این مدت چه کسی برای انتشارش مدام تماس میگرفت و پیغام میداد». سرانجام کار به جایی رسید که وزارت علوم اواخر مردادماه و پیش از استیضاح وزیر در اطلاعیهای اعلام کرد که از فرد عامل انتشار اسامی محرمانه شکایت کرده و موضوع در دست پیگیری است؛ شکایتی که تا امروز خبری از نتیجه آن نیست!
* شمشیر اعتدالیها از رو بسته شد! نزول آیه "و ما أدراک ما البورسیه" بر قلب رئیس دولت!
29 مرداد فرا رسید و فرجی دانا نتوانست با توضیحات خود نمایندگان مردم را درباره دلیل بکارگیری عوامل فتنه در مسئولیتهای کلیدی قانع کند و درباره محافل پشت پرده این انتصابها و رفتارهای سیاسی هم چیزی نگفت و به این ترتیب، بعد از 9 ماه از وزارت علوم کنار گذاشته شد و "محمدعلی نجفی" به عنوان سرپرست جایگزین وی شد؛ فردی که سالهاست با مدرک کارشناسی ارشد ریاضی (دکترای نیمهتمام)، از سوی دوستان و هم حزبیهایش با عنوان "دکتر نجفی" خطاب میشود.
از فردای استیضاح وزیر علوم، رئیس دولت، معاون اول وی و سرپرست وزارت علوم، شمشیر را از رو بستند و بدون اشاره به دلیل استیضاح و برکناری فرجی دانا، مدام بر طبل بورسیهها کوبیدند! یکی از آنها اسحاق جهانگیری معاون اول رئیسجمهور بود؛ وی که در شهریور 84 و با نام "مهندس جهانگیری" وزارت صنایع و معادن وقت را ترک کرده بود، یک سال و نیم بعد از آن و در زمان انتخابات مجلس هشتم، در تبلیغات انتخاباتی "دارای دکترای مدیریت استراتژیک از دانشگاه آزاد" معرفی میشد! آقای معاون اول در مراسم معارفه نجفی، تأکید کرد که «حتی اگر 10 وزیر علوم در این دولت تغییر یابند، باز هم موضوع بورسیههای غیرقانونی پیگیری خواهد شد».
بعد از او هم رئیس دولت بود که این طبل را بر زمین نمیگذاشت؛ حسن روحانی که اصرار زیادی دارد دولت خود را "اعتدالی و فراجناحی" بداند و بنامد، در زمانهای مختلف بدون آنکه کوچکترین اشارهای به دلیل استیضاح وزیر خود کند، با تعبیرهای مختلف مسأله بورسیهها را دستمایه خنده حضار در سخنرانیهای خود قرا رمیداد؛ یک بار (در مراسم نمادین بازگشایی دانشگاهها) آیه "و ما أدراک ما البورسیه" را که گویا بر قلبش نازل شده بود میخواند و بار دیگر (در جمع مردم زنجان)، بر موج اسیدپاشیهای اصفهان و ارتباط موهوم آن با امر به معروف و نهی از منکر سوار میشد و میگفت: «مبادا تحت لوای شعار زیبای امر به معروف و نهی از منکر در جامعه ما ناامنی آغاز شود ... مبادا که منکر را تنها به یک مساله خلاصه کنیم و دروغ و تهمت، رشوهخواری و بورسیه تقلبی را منکر نپنداریم...»!
همه این حرفها در حالی زده میشد که سرپرست وزارت علوم 14 مهر و درحاشیه امضای تفاهم نامه با وزارت نفت، در پاسخ به سؤال «نسیم»، از اعلام نتایج بررسی وضعیت بورسیهها تا یک هفته دیگر خبر داد و تصریح کرد که از« ۳۷۰۰ پرونده در دست بررسی، تاکنون ۲۱۰۰ پرونده مشکلی نداشته؛ سایر پروندهها نیز در دست بررسی است». وی البته روز بعد از آن نیز در پاسخ به این سؤال که "برای دلجویی از کسانی که پروندهشان بلااشکال بوده و اسامی آنها منتشر شده بود، چه اقدامی می کنید؟" تنها به این نکته بسنده کرد که انتشار اسامی در زمان ما نبوده است!
* گزارش نهایی منتشر شد؛ این بار هم با تاکتیک "نعل وارونه"!
سرانجام، بعد از پنجماه بازی رسانهای، روابط عمومی وزارت علوم روز گذشته گزارش نهایی بررسی بورسیهها را اعلام کرد؛ در این گزارش مفصل و پر و پیمان، با اشاره به بررسی 3772 پرونده بورسیه سالهای 88 تا 92 به تفکیک در چهار گروه آمده است؛ از مجموع 1867 پرونده بورسیه تحت عنوان "تبدیل دکترای خارج به داخل" در مجموع 840 مورد از افراد این گروه لغو بورس میشوند ؛ از این تعداد، 508 نفر فاقد یک یا چند شرط از معدل کارشناسی، کارشناسی ارشد یا سن بودهاند که رأی صادره در مورد آنها "لغو بورس، ادامه تحصیل با هزینه شخصی و بازگرداندن هزینههای پرداختی وزارت علوم است" همچنین تعداد 36 نفر دیگر از این گروه نیز به علت ارائه اطلاعات نادرست مؤثر در پذیرش (از قبیل اعلام معدل بیش از معدل واقعی) مشمول "لغو بورس، قطع تحصیل و بازگرداندن هزینههای پرداختی وزارت میشوند.
در این اطلاعیه همچنین آمده است؛ 1241 نفر نیز تاکنون نتوانستهاند اعلام نیاز از دانشگاهها اخذ کنند که در صورت عدم توفیق تا 15 بهمنماه 93، وضعیت ادامه تحصیل آنان تبدیل به هزینه شخصی خواهد شد.
در رابطه با سایر بورسیهها (اعزام به خارج، ایثارگران و مربیان دانشگاهها) نیز بدون ذکر تخلف قطعی و لغو بورسیه، تصمیمگیری به عهده هیأت امنای دانشگاهها واگذار یا به بررسیهای بیشتر توسط وزارتخانه موکول شده است!
به این ترتیب، سریالی که از پنج ماه پیش با عنوان "بیش از سه هزار بورسیه غیرقانونی" و با فیلمنامهای اکشن، تولید و به نمایش گذاشته شده بود، با گزارش نهایی وزارت علوم دولت تدبیر و امید و اذعان به لغو فقط 840 بورسیه از 3772 مورد - معادل یک چهارم ارقام ادعایی و در حالی که تنها 36 نفر از آنها به دلیل شدت تخلف محروم از تحصیل شدهاند - به پایان رسید و حالا نوبت بینندگان این سریال است تا در نقد و ارزیابی خود اولاً خواستار عذرخواهی مسئولان و رسانههایشان از کسانی شوند که آبرویشان با انتشار اسامی آنها به تاراج سیاسیکاری اعتدالیون رفت و ثانیاً، خواهان بررسی تمام پروندههای بورسیه دولتهای گدشته شوند تا "سیهروی شود هر که در او غش باشد"؛ اما شاید راه گریز از پاسخگویی هم کم نباشد؛ اسیدپاشیهای اصفهان یا اعدام (قصاص) ریحانه جباری میتواند بهانه خوبی برای یک پروپاگاندای رسانهای جدید و فرار از این مهلکه باشد.