۸۵۰ مدرس دانشگاه فرهنگیان با امضای رئیسجمهور "عضو هیأت علمی" میشوند
معاون منابع انسانی دانشگاه فرهنگیان در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»، با اعلام این خبر گفت: اگر امکانات کافی بدهند، به راحتی نیاز نیروی انسانی آموزش و پرورش را تأمین میکنیم، اما کمبود داریم
گروه اجتماعی - حامد حسین عسکری
داستان مشکلات "تربیت معلم" در کشور ما تمامی ندارد، همانطور که قصه پرغصه دیگر مسائل آموزش و پرورش ایران تمام نمیشود. دلایلش هم هرچه باشد، در یک نکته مشترک است؛ اینکه هنوز باور نکردهایم که ریشه همه اتفاقات جامعه در آموزش و پرورش است و همه مسائل آموزش و پرورش هم از نیروی انسانی آن آب میخورد! واقعیت تلخی که خیلیها سعی کردهاند آن را پنهان کنند و دولت اصولگرا و اصلاحطلب و اعتدالگرا هم نمیشناسد. شاید اگر نبود تلنگرهای سالانه رهبر معظم انقلاب، امروز اثری از "تربیت معلم" باقی نمانده بود که بر سر آن بحث شود!
با گذشت چهار سال از احیای مراکز تربیت معلم در قالب "دانشگاه فرهنگیان" و بعد از گذشت یک سال و سه ماه از عملکرد دولت جدید در این حوزه و در شرایطی که هر از چندگاهی زمزمههایی از گوشه و کنار درباره خصوصیسازی اصل آموزش و پرورش بلند میشود، "دکتر عزیزالله تاجیک اسماعیلی" معاون پشتیبانی و منابع انسانی دانشگاه فرهنگیان، در گفتگو با خبرنگار «نسیم»، به تشریح مهمترین چالشهای آینده این دانشگاه پرداخت و به چند نگرانی اصلی کارشناسان این حوزه نیز جواب داد.
نسیم: آقای دکتر! درباره مقوله "تربیت معلم" زیاد صحبت شده و میشود و نظرات مختلفی هم درباره ضرورت یا عدم ضرورت آن وجود دارد؛ نگاه شما به مسأله "تربیت معلم" چگونه است؟
تاجیک اسماعیلی: اگر همه تغییر و تحولاتی را که در این حدود 95 سال عمر "تربیت معلم" در ایران ما اتفاق افتاده بررسی کنیم، یک نکته مهم و مشترک در همه آنها وجود دارد و آن هم این است که نمیتوانیم تربیت معلم کشور را "فی امان الله" رها کنیم. یعنی اگر کشور میخواهد آموزش و پرورش خوبی داشته باشد و اگر میخواهد آموزش عالی خوبی داشته باشد، باید نظام تربیت معلم و نظام تربیتی هیأت علمیاش قوی باشد؛ در این نکته هیچ بحثی نیست. به عنوان کسی که در این زمینه میتواند نظر کارشناسی بدهد، معتقدم این ضرورت است و لذا وجود دانشگاه فرهنگیان براساس این ضرورت، ضروری و اجتنابناپذیر است. حالا اینکه نظام تربیت معلم کشور زیرنظر آموزش پرورش باشد یا آموزش عالی، یک بحث جزئی است.
شما در صحبتهای مقام معظم رهبری دقت کنید؛ ایشان در دو سه فرازی که در این یکی دو سال اخیر درباره تربیت معلم داشتهاند، دو سه نکته کلیدی را مطرح کردهاند؛ سال 93 گفتند "دانشگاه فرهنگیان خیلی مهم است؛ علاوه بر امتیاز تولید علم که همه دانشگاهها دارند، این دانشگاه دارد معلم تربیت میکند"؛ به نظر من باید این سخن باز و بر روی آن برنامهریزی شود. یک نکتهای که ایشان تأکید داشتند مسأله "توجه به آرایش درونی دانشگاه" بوده است که من معتقدم این آرایش درونی هم ساختاری، هم محتوایی و هم فرایندی است. درباره چیستی "آرایش درونی دانشگاه فرهنگیان" هم ممکن است مسائل مختلفی مطرح شود که یکی از مباحث مرتبط با آرایش، این است چه معلمی در این دانشگاه به کار گرفته شود که این میشود یک عنصر یا بخشی از آرایش درونی؛ ما در این رابطه طرح مطالعاتی خودمان را پیشنهاد کردهایم و هنوز هم داریم بر روی آن کار میکنیم؛ به عنوان مثال، میگوییم که دانشجومعلم باید چهار سال شبانهروزی باشد؛ یکی از دعواهای ما هم این است میگوییم خب باید شبانه روزی باشیم، اما امکانات هم باید تعریف شود و وضعیت حضور دانشجو در خوابگاه و جمع غیررسمی نیز مدیریت شود؛ یعنی اینها بعضی از مؤلفههای "آرایش درونی" است و به نظرم این آرایش درونی باید در ساختار، محتوا و فرایند برنامهریزی شود .
نسیم: جای "نیروی انسانی دانشگاه" در این آرایش درونی کجاست؟ چون خیلی از کارشناسانی که از قدیم تا الان دخیل در امر تربیت معلم بودهاند، معتقدند یک بخش عمدهای از این آرایش درونی برمیگردد به نیروهای سکاندار تربیت معلم؛ در واقع سؤال اینجاست که در طراحی این آرایش درونی، چه کسانی باید پیشران حرکت دانشگاه فرهنگیان باشند؟
تاجیک اسماعیلی: من نیروی انسانی را مهم میدانم، اما اگر نگاه جامع کنید، نمیتوانید از ساختارها و فرایندها غافل بشوید. "مدرس"، رکن مهمی است؛ وقتی هم که مراکز تربیت معلم شکل گرفتند، عناصر اصلی آنها نیروهای مومنی بودند که در بطن آموزش و پرورش بوده و آن را لمس کرده بودند، مثل مدرسین فعلی دانشگاه. اگر آماری از دهه 60 بگیرید، میبینید بخشی از جنگ را همینها اداره کردند. میخواهم بگویم دانشگاه فرهنگیان تقریبا نقطه تلاقی این دو تا طرز فکر - دانشگاه و ایثار و معنویت - است؛ امروز هم وقتی از دانشگاه فرهنگیان حرف میزنیم، یعنی مجموعهای با معیارهای علمی دانشگاهی و با روح ایثار و قناعت آموزش و پرورش؛ این چیزی است که میتواند حیات دانشگاه فرهنگیان را تعریف کند. در این راستا، مدرسانی داریم که در مراکز تربیت معلم بودهاند و امروز که دانشگاه ایجاد شده، باید در نظام آموزشی وزارت علوم بازتعریف شوند .
نسیم: در حال حاضر چه تعداد مدرس در دانشگاه دارید؟
تاجیک اسماعیلی: حدود 800 نفر افرادی را داریم که عنوان و سابقه مدرسی دارند و فعال هستند؛ یعنی از 3460 نیروی دانشگاه فرهنگیان، حدود 800 نفر. اگر کسانی را هم که حکم دبیری و ماهیت مدرسی دارند، به اینها اضافه کنیم میشوند 850 نفر و البته اختلاف آمارهایی هم داریم، اما سقف این آمار 800 تا 850 نفر است. حالا اینکه چه تعریفی از این افراد میشود، از ابتدای تأسیس دانشگاه و از همان مصوبه اولین جلسه هیأت امنا در 24 تیرماه 91 تا مصوبه تابستان امسال هیأت امنا بحثش مطرح بوده است. امسال تصویب شده که مدرسین دانشگاه "تطبیق وضعیت" داده شوند که بشوند عضو هیأت علمی، اما نه مثل مدل "تبدیل وضعیت" در وزارت علوم. این مصوبه هیأت امنا توسط اعضای هیأت امنا و معاون رئیس جمهور امضا شده، اما الان رفته برای امضای ریاست محترم جمهوری به عنوان رئیس هیأت امنا .
نسیم: چرا این فرایند امضا اینقدر طول کشیده است؟!
تاجیک اسماعیلی: دلیل این تأخیر پیش آمده، اشکالاتی است که در مصوبات مشابه وجود داشته است. ببینید در مصوبه هیئت امنا آمده که تمام اموال منقول و غیرمنقول آموزش و پرورش که الان در اختیار تربیت معلم است، منتقل شود به دانشگاه فرهنگیان؛ مثلا اگر سند ساختمانی برای آموزش و پرورش است، چون مراکز تابعه آموزش و پرورش برای خودش است، بنابرانی وقتی این مراکز (تربیت معلم) میآید به دانشگاه فرهنگیان، اموالش هم منتقل شود به دانشگاه. مصوبه که رفت برای امضا، عده ای آمدند شک کردند و گفتند که ما یک تجربه تأسفبار داشتهایم و آن هم این بود که با دست خودمان بیش از 15 میلیارد تومان ثروت آموزش و پرورش را تحت عنوان دانشگاه فنی حرفهای دادیم رفت! البته این ثروت در همین مملکت است، اما دست آموزش و پرورش نیست؛ یعنی الان در پردیس دختران همدان برای خوابگاه و تجهیزات 100 تا 200 دانشجو فاجعه داریم، از آن طرف 390 تا مرکز فنی و حرفه ای مان با بهترین کیفیت در اختیار آموزش عالی است.
بنابرانی اگر فردا روزی اتفاقی برای دانشگاه فرهنگیان بیفتد و برود زیر پوشش آموزش عالی، امکانات آموزش و پرورش هم میرود. این مسائل و اصلاحیهها که مربوط به دیگر بخشهای دانشگاه بوده، باعث شد یک ماه تا 40 روز امضای مصوبه هیأت امنا درباره مدرسان هم نگه داشته شود، اما در آخرین مرحله معاون رئیس جمهور آقای نوبخت مصوبه را امضا کرده که امیدواریم زودتر بیاید .
نسیم: خب فکر میکنید چه موقع اقدام و ابلاغ شود؟! چون گلایهها هم از همین مسأله است.
تاجیک اسماعیلی: ما بیشتر از پیشبینی، انتظار داریم! منتظریم که به زودی به ما ابلاغ شود. یک دلیل تأخیر در ابلاغ این مصوبه، نگرانی بابت اموال بود؛ آن نگرانی باعث شد که یکی از مصوبات برگشت و خودش زمان برد، یعنی متوقف شد. ما هم حق میدهیم به وزارت آموزش و پرورش؛ یعنی وقتی این بحث مطرح شد دیدیم درست است، آموزش و پرورش کشور یک بار صدمه خورده است؛ کما اینکه دانشگاههای تربیت معلم هم ثروتی بود که از دست رفت! الان 300 هکتار زمین و تأسیسات در کرج داریم که شده "دانشگاه خوارزمی" (دانشگاه تربیت معلم سابق)؛ این اگر در اختیار دانشگاه فرهنگیان بود، ما الان به 10 هزار دانشجو در آنجا سرویس میدادیم؛ اما در حال حاضر وضعیت به گونهای است که کل ورودی هر سالمان به دلیل مشکلاتمان بیش از 10 هزار نفر نیست. دانشگاه فرهنگیان اگر امکانات داشته باشد، راحت میتواند نیاز آموزش و پرورش را جواب بدهد، اما نداریم! یعنی امکانات بوده، اما از دست رفته است.
* استخوانبندی هیأت علمی دانشگاه، معلمان آموزش پرورش هستند/ هدفگذاری برای جذب دو هزار "عضو هیأت علمی" طی دو تا سه سال آینده
نسیم: بسیار خب! پس به محض ابلاغ این مصوبه، این نیروها تطبیق وضعیت میشوند؛ آیا غیر از این افراد، نیروهای دیگری هم جذب میشوند؟
تاجیک اسماعیلی: بله، بخشی از تربیت نیروی انسانی ما از طریق همین "تطبیق وضعیت" است که توضیح دادم؛ یعنی مدرسانی که الان عملا دارند کار میکنند. دانشگاه، بدون نیروی هیئت علمی نیست؛ فقط باید تعریف این نیروها رسمی شود، وگرنه خیلی از مدرسین ما کیفیتشان از اساتید دانشگاه هم بهتر است.
بخش دیگری از نیروها هم از طریق دبیرخانه هیأت مرکزی جذب اعضای هیأت علمی تأمین میشود که این نیروها نیز دو دسته هستند؛ یک دسته داوطلبانی هستند که به عنوان نیروی پیمانی وارد پروسه جذب میشوند و یک دسته هم دبیران یا معلمان آموزش و پرورش که اینها ادامه تحصیل میدهند یا ادامه تحصیل دادهاند و شرایط هیئت علمی شدن را دارند و "تبدیل وضعیت" میشوند. میدانید که تبدیل وضعیت امتیاز بالاتری میخواهد؛ ما در حال حاضر خیلی از افراد را داریم که اینها صلاحیت هیئت علمی شدنشان از طریق کمیته هیئت مرکزی جذب که تحت نظر وزارت علوم است تأیید شده و در حال طی کردن مراحل قانونی هستند. مدارک حدود 150 نفر تا الان تأیید و ارسال شده و در مرحله تبدیل وضعیت یا پیمانی شدن هستند؛ مثلاً معلمی بوده که هشت تا 10 سال سابقه دارد،الان حاضر است این 10 سال را رها کند و بیاید پیمانی شود؛ اصلا استخوانبندی هیئت علمی ما معلمان آموزش پرورش هستند، به خصوص اینکه الان حقالتدریس هایمان را قبل از هر چیز اعلام میکنیم که از نیروهای آموزش و پرورش که دکترای تخصصی دارند جذب شوند؛ چون حق آنهاست که بیایند در دانشگاه فرهنگیان .
نسیم: این 150 نفر، در نهایت چه زمانی جذب میشوند؟
تاجیک اسماعیلی: الان مجوز جذب تعدادی از آنها آمده که امیدواریم جذب شوند؛ برای جذب 800 مدرس هم منتظر ابلاغ مصوبه هیأت امنا برای تطبیق وضعیت هستیم.
نسیم: در نهایت، هدفگذاری شما برای جذب و تأمین هیئت علمی دانشگاه چقدر است؟ در برنامه پنجم توسعه برای جذب سه هزار عضو هیئت علمی برای این دانشگاه هدفگذاری شده بود؛
تاجیک اسماعیلی: الان آمار دقیقی نمیتوانیم بدهیم، اما اگر بر اساس استانداردهای وزارت علوم برای "نسبت استاد به دانشجو" بسنجیم که نسبت هیئت علمی به دانشجو "یک به 20" یا "یک به 30 و در به طور نُرم، " یک به 22" است، خب خیلی کم داریم؛، البته حقالتدریس داریم، ولی مدرسین و اعضای هیئت علمی ما بیشتر از 900 نفر نمیشوند .
نسیم: بالاخره برای تأمین این کسری چه عددی را ترسیم کردهاید؟
تاجیک اسماعیلی: آن را باید از برنامه راهبردی دانشگاه بگیرید.
نسیم: به هرحال پروسه جذب و استخدام هیأت علمی، از فیلتر معاونت پشتیبانی میگذرد!
تاجیک اسماعیلی: برای جذب دو هزار نفر، در طی دو تا سه سال آینده پیشبینی کردهایم.
* جذب هیأت علمی از آموزش و پرورش برای ما "اصل"است/ پیدا کردن پنج هزار دکتری از آموزش و پرورش کار سختی نیست
نسیم: به بحث "آرایش درونی دانشگاه" برگردیم؛ آقای دکتر! یک نگرانی کارشناسی وجود دارد که با این توجیح که ساختار نیروی انسانی دانشگاه تقویت شود، نیروهای موجود تربیت معلم اعم از مدرسان و مدیرانی که سابقه مدرسی دارند و خاک تربیت معلم را خوردهاند، با اولویت دادن به "جذب از بیرون" به مرور زمان کنار گذشته شوند یا مقدمات بازنشستگی آنها فراهم شود؛ چقدر این نگرانی را به جا میدانید؟
تاجیک اسماعیلی: ما آمار داریم؛ الان اعضای هیئت علمی که تأیید شدهاند و مراحل جذبشان در حال طی شدن است، اکثر قریب به اتفاق آنها آموزشی و پرورشی هستند. چون اصلا در امتیازات جذب اعضای هیأت علمی، سوابق آموزش و پرورشی امتیاز دارد، خود به خود نیروهای غیر آموزشی و پرورشی نمیتوانند رقابت کنند؛ اصل هم برای دانشگاه این است که نیرویش را از آموزش و پرورش بگیرد و میتواند این کار را بکند؛ چون فرض ما بر این است که در بین جمعیت فرهنگیان، پیدا کردن چهار تا پنج هزار دکتری کار سادهای است. در واقع ما الان در آموزش و پرورش دکتری داریم، اما نمیتوانیم جذب کنیم. اما سیاست دانشگاه فرهنگیان، جذب از مسیر آموزش و پرورش است، با تأکید بر توانایی و پویایی علمی. در این فرایند، دیگر فرض بر این است که بهترینهایی که در این جهت میتوانند فعال شوند، وارد شوند؛ نتیجه هم تا به حال همین را تأیید میکند .
نسیم: ملاکهایتان برای انتخاب رؤسای پردیسهای دانشگاه چه بوده است؟
تاجیک اسماعیلی: مهمترینهایش تخصص و توان، التزام و تعهد به مبانی اعتقادی و دینی، رعایت سوابق تربیت معلمی، مدیریت و اقتدار ملی، پیشنهادات مدیریتی مرتبط با تربیت معلم، ظرفیتهای مدیریتی در نگرش و دانش، عشق ورزیدن به مشارکت و تعالی دانشگاه، داشتن انگیزه کار، برخورداری از پایگاه اجتماعی، داشتن نگاه تحولی به تربیت معلم، اعتقاد به چابکسازی در دانشگاه و تحول در تشکیلات بوده است؛ دارندگان سوابق جانبازی و ایثارگری هم از مزیت برتر برخوردارند.
نسیم: با توجه به این اوصاف، از مجموعه 64 رئیس پردیسهای استانی چند درصد از آموزش و پرورش و چند درصد از آموزش عالی آمدهاند؟
تاجیک اسماعیلی: کمتر از پنج نفرشان از بیرون آمدهاند! مثلاً رئیس یکی از پردیسهایمان نیروی آموزش و پرورش بوده، بعد رفته دانشگاه آزاد هیئت علمی شده، حالا برگشته آمده در دانشگاه فرهنگیان. فرایند کار ما هم این است که وقتی قرار است یک رئیس پردیسی ارتقاء پیدا کند، از تمام عناصر دستاندرکار در استان از قبیل مدیر کل، امام جمعه، استاندار، نمایندگان مجلس کاندیداهایی را معرفی میکنند که اینها را ما در گام اول استعلام میکنیم که مشکل حراست نداشته باشند و در مرحله بعد، افراد میآیند برای مصاحبه؛ اعضای "ستاد ارتقای مدیریت" بررسی میکنند و در یک فرایند اقناعی فرد انتخاب میشود.
نسیم: آقای دکتر! اشاره کردید که کمتر از پنج نفر از رؤسای پردیسها از بیرون آموزش و پرورش آمدهاند؛ اما برخی از کارشناسان میگویند تا 50 درصد رؤسای پردیسها اصطلاحاً "آموزشی و پرورشی" نیستند!
تاجیک اسماعیلی: آیا من آموزشی و پرورشی هستم یا نه؟! حرف من این است که به چه کسی میگویند آموزشی و پرورشی؟ به کسی که پیام دارد، سابقه دارد؛ من یک روز هم استخدام آموزش و پرورش نبودهام، چون نتوانستم! وقتی من در آموزش و پرورش بودم، دانشجو بودم و نمیتوانستم استخدام شوم، وقتی هم رفتم دانشگاه تربیت مدرس، تعهد خدمت وزارت علوم داشتم، رفتم تقاضا کردم که بیایم آموزش و پرورش، اما وزارت علوم مخالفت کرد، بنابراین مجبور شدم بروم هیئت علمی شوم؛ ولی سابقه بنده را نگاه کنید؛ من از فوق لیسانس روانشناسی به دکترای علوم تربیتی و برنامهریزی درسی رفتم برای اینکه بتوانم تحصیلم را در خدمت آموزش و پرورش قرار بدهم. روزی که رئیس دانشگاه حکم داد، روزمه بنده را روی سایت گذاشت، دیگر آدمی که نگاه میکند، اگر منصف باشد میفهمد که با توجه به مأموریتهای دانشگاه فرهنگیان، آیا فلانی با این سوابق به درد آموزش و پرورش میخورد یا نمیخورد.
میخواهم بگویم اگر یک نظری گفته میشود، محترم است و افراد حق دارند، انتقاد کنند اما دلایل هم باید قوی و معنوی باید باشد. وقتی ما صحبت از ارتقاء میکنیم، میگویند که شما دارید "مدیر خطی" انتخاب میکنید؛ یکی از نمایندگان محترم غرب کشور در مجلس ما را متهم میکرد که شما مدیر خطی انتخاب میکنید؛ در صورتی که مدیری را که ما گذاشته بودیم، خود ایشان تأییدیهاش را امضا کرده بود! خب دیگر برای اینکه بازار سیاسی را داغ کنند، میشود از این حرفها زد، ولی این انصاف است؟!
بحث ما این است که در دانشگاه باید مأموریتها و ارزشهای حاکم بر دانشگاه را شناسایی کنیم که این مقدم بر همه چیز باشد؛ ما الان ضوابطی داریم که اگر رئیسی از آموزش و پرورش بیاید به دانشگاه، در وهله اول ما مکلفش میکنیم معاونش را از خود پردیس بردارد، نرود نیرو از بیرون بیاورد! مکلفش میکنیم که اگر نیروی تحصیلکرده دکتری در بین مدرسانش دارد، آن را بگذارد؛ چون فرض بر این است که آن نیرو ظرفیت و تجربه کار دارد. باید جهات "آرایش درونی" را بنشینیم تدوین کنیم و شاخصهایش استخراج کنیم؛ من هم موظف هستم این را بگذارم روی میز و موظف هستم طبق این کار کنم.
نکتهای که باید اشاره کنم این است که برای اینکه دانشگاه به مأموریتهایش برسد، معلم تربیت شده ما اصلا باید با سختی انس بگیرد، فرد تربیت شده در این دانشگاه باید برود در کلاس روستایی با دانشآموزش همدلی کند، حقوقش هم که خیلی بالا نیست؛ معلمی مجبور است برود موهای سرش را هم بزند چون شاگرد بیمارش مشکلی دارد، معلمی یعنی اینکه فرد باید اول خودش ادب شود، بعد ما بیایم معلم متوقع بفرستیم در دانشگاه بعد از چهار سال برود بیرون، اصلا هم از روح معلمی خبر نداشته باشد، معلوم است که موفق نخواهیم بود .
نسیم: این خطر تربیت "معلم متوقع"، چطور ممکن است پیش بیاید؟!
تاجیک اسماعیلی: الان وجود دارد! الان شما نه دفاع مقدس را دارید، نه تنگناهای اقتصادی آن دوران را.
نسیم: منظورم این است که در چه نظام آموزشی و تربیتی ممکن است خطر به قول شما "معلم متوقع" بیشتر وجود داشته باشد؟
تاجیک اسماعیلی: در نظامی که از ابتدا همه چیز را برایش تضمین کنید! برخی از خطراتی که حس میکنیم همین است.
نسیم: منظورتان "متعهد خدمت" شدن دانشجویان است؟!
تاجیک اسماعیلی: بله، سوالمان از آموزش و پرورش همین است.
نسیم: ولی نظام سنتی و موفق تربیت معلم همینطور بوده؛ قبول دارید؟
تاجیک اسماعیلی: من به عنوان کارشناس میگویم که این، غلط است؛ مثلاً از الان برای بنده حکم استخدام میزنید، معلوم است که دیگر نمیتوانید تکانم دهید!
نسیم: آقای دکتر! نظام متعهدین خدمت که به قول شما بیم "معلم متوقع" تربیت شدن در آن وجود دارد، در مصوبه نخبگان نظام یعنی شورای عالی انقلاب فرهنگی آمده است.
تاجیک اسماعیلی: خب اگر نظر کارشناسی را بدهیم به شورای عالی انقلاب فرهنگی، به نظر شما شورا اصراری بر مصوبهاش خواهد داشت؟! اتفاقا این مصوبه شورا هم نیست.
نسیم: این موضوع در اساسنامه دانشگاه آمده و اساسنامه هم مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی است.
تاجیک اسماعیلی: نه، ببینید! شورای عالی انقلاب فرهنگی میگوید دانشگاه فرهنگیان بیاید نیرو تربیت کند برای آموزش و پرورش! ما یک فرمولی را طراحی میکنیم؛ مثلاً به دانشگاه اعلام میشود که 100 نفر را بگیرد و تربیت کند و ما هم به این 100 نفر میگوییم که اگر این استانداردها را طی کردید، همه را استخدام میکنیم، اما در آخر تحصیل "امتحان جامع" میگیریم. اگر از امتحان رد شدید، ما تعهدمان از شما برمیداریم و خداحافظ !
* نظام فعلی تربیت معلم "معلم با کیفیت" را برای آموزش و پرورش تضمین نمیکند
نسیم: تا حالا این دیدگاه را به شورا دادهاید و قدمی برای ارائه آن برداشتهاید؟
تاجیک اسماعیلی: بله، بحث شده است. اتفاقا یکی از اختلاف دیدگاههای که الان خود اعضای شورا با سرپرست دانشگاه دارند، همین است که ایشان (مهرمحمدی) میگوید ما استدلال علمیمان این است که این نظام و این روند، معلم با کیفیت را تضمین نمیکند! شما بیاید یک جایی حاشیه امنیت را بهم بزنید. گذشته از این، ما الان میرویم از دیپلم دانشجو میگیریم؛ آیا ما نیروی لیسانس متعهد مخلص بسیجی در دانشگاه هایمان داریم یا نه؟ چرا آموزش و پرورش نرود اینها را شناسایی کند و به آنها آموزش مدرسی ندهد تا سر کلاس برند؟
نسیم: آقای دکتر! قبول دارید که معلمی فقط "دانش" نیست؛ "مهارت و تربیت" هم هست؛
تاجیک اسماعیلی: ببینید اینها بحثهای علمی قابل تأمل است، نمیشود اینها را با انگ سیاسی که "دارند فیتله تربیت معلم را میکشند پایین" جواب بدهند! متأسفانه من میبینم رسانهها میآیند کسانی را که تفکر مقابل دارند، بدون اینکه اجازه دفاع به ما بدهند، میآورند؛ دو بار مصاحبه فلان شخص را با "شناسنامه" پخش میکنند که حمله می کند به سیاستهای آموزش و پرورش... حرف ما این است که الان شما آیا در دانشگاههایتان نمیبینید که بچه مذهبیهایی از خانوادههای اصیل می روند در دانشگاه امیرکبیر، تهران، اصفهان و ... اینها آدمهایی هستند که همان "زی معلمی"، روحیه قناعت و پاک زیستی را دارند و کسانی هستند بسیج و انجمن اسلامی دانشگاهها را دارند اداره میکنند، لیسانس میگیرند و در به در دنبال شغل میگردند؛ چرا دانشگاه فرهنگیان یا وزارت آموزش و پرورش نرود اینها را شناسایی کند و دستشان را بگیرد و بگوید تو بیا یک سال، دو سال مهارتهای معلمی زا بگذران، بعد بفرما برو سر کلاس؟ چرا اگر این سوال طرح شد، میگویند "شما میخواهید فیتله تربیت معلم را بکشید پایین"؟
نسیم: ایده ای را که شما مطرح میکنید، در ماده 28 اساسنامه دانشگاه هم آمده و کاملا درست است؛ یعنی در رشتههای که امکان تأمین نیروی آنها از طریق دانشگاه فرهنگیان نیست، می شود از فارغ التحصیلان سایر دانشگاهها با طی مراحل گزینش و آزمون استخدامی و دوره مهارتآموزی یک ساله استفاده کرد؛ اما خب خودتان قبول دارید که این یک استثناست بر اصل کلی مأموریت دانشگاه فرهنگیان؟ و دیگر اینکه بحثهایی را که درباره خطر تربیت "معلم متوقع" مطرح کردهاید و ایدههای جایگزین آن مثل "آزمون جامع"، به مرحله عمل هم خواهد رسید یا نه؟
تاجیک اسماعیلی: ممکن است، برسد؛ بالاخره این تعاملی است بین دستگاههای ذیربط مثل آموزش و پرورش و شورای عالی انقلاب فرهنگی ببینید. ما موظف هستیم به عنوان بدنه اجرایی و کارشناسی کار کنیم، دیدگاه ها را انتقال بدهیم. آقا در یکی از دیدارهایی که با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی داشتند، گفتند که "بایدها" را من میگویم؛ شما بروید بگوید چه کار کردهاید! ما نباید "بایدها" را بگوییم، باید بگوییم چکار میتوانیم بکنیم.
بحث این است که وقتی اصل را می گذاریم بر اینکه دلسوز نظام تربیت معلم کشور هستیم، این دلسوزی را باید تبدیل کنیم به روشمندی که خروجیمان بهترین معلم باشد؛ بله، ما اگر بتوانیم دانشجویی را از دیپلم بگیریم و بیاوریم تربیت کنیم، خوب است، اما با خودآگاهی و با کار شبانهروزی فرهنگی، یعنی "به شرطها و شروطها" .
* امکانات بدهند، معلم از بیرون نمیگیریم/ 65 درصد ساختمانهایمان تخریبی است
من خودم در این مورد نظر دارم که اگر امکانات مالی و اجرایی برای دانشگاه فرهنگیان فراهم شود، ما اصلا سراغ ماده 28 اساسنامه (تأمین معلم از فارغالتحصیلان دیگر دانشگاهها) نرویم بهتر است. یک سری امکانات ساختاری باید فراهم شود، الان طبق گزارشهای آماری و شناسنامه های فنی 65 درصد ساختمانهای در پردیسها و مراکز تخریبی است. شما همین الان بروید در پردیس دختران هرمزگان، سمنان یا همدان؛ یعنی بیحرمتی است! اگر من نوعی معتقدم و واقعا ادعا میکنم تابع ولایت فقیه هستم و انقلاب هم بر روی این پایه استوار شده، وقتی ایشان (مقام معظم رهبری) در صحبتهایشان می گویند "دانشگاه فرهنگیان مهم است" من باید بروم این اهمیت را عملی کنم.
بر همین اساس در سیاستهای احداث، در حوزه طرح و برنامه اعلام کردهایم که ما با استانداردهای حداقلی آموزش عالی وارد تعامل نمیشویم! برای ساخت پردیس چون استاندارهای وزارت مسکن و شهرسازی می گوید به ازای هر دانشجو سرانه 13 متر مطرح است، بنابراین در یک پردیس چون مجموعاً دو سه هزار دانشجو خواهید داشت، پس 5 هکتار زمین بس است؛ اما بنده میگویم این حداقل است! ما یک پردیسی میخواهیم که دانشجو در آن نشاط پیدا کند، امکانات داشته باشد، خوابگاه و محل ورزش داشته باشد. چرا به حداقلها بسازیم؟ دانشگاه فرهنگیان اگر قرار باشد مهم باشد، باید براساس معیارهای مطلوب جلو برود نه معیارهای حداقلی.
الان طبق آمار به طور میانگین حدود 28 تا 30 هزار بازنشسته در هر سال در آموزش و پرورش داریم؛ یعنی امسال آموزش و پرورش 30 هزار بازنشسته دارد که باید 30 هزار نفر جایگزین کنیم که با توجه به مازاد نیروها، باید 20 هزار نفر جایگزین شوند؛ خب چرا دانشگاه فرهنگیان نباید بتواند بیش از هشت تا 10 هزار تا دانشجو بگیرد؟! چون امکانات ندارد! صحبت سر همین است.
نسیم: آقای دکتر! رهبر انقلاب خیلی تأکید کردهاند که همه دستگاهها به کمک دانشگاه فرهنگیان بیایند؛ بالاخره برای سر خط آوردن آموزش عالی و ستاد وزارت آموزش و پرورش و دیگر بخشها، چه کارهایی کردهاید؟ چون خیلی انتقاد میشود که چرا تا الان هیچ ساختمانی به دانشگاه اضافه نشده است!
تاجیک اسماعیلی: آموزش و پرورش نهایت همراهی را با ما کرده است؛ یعنی قاطبه مدیران کل استانها همراهی میکنند، البته خب در جاهای اختلافنظر هم هست که آن هم طبیعی است. آموزش عالی هم در بحث استانداردها خیلی با ما راه میآید؛ مثلاً ما امسال رشتههای کارشناسی ارشدی که گرفتیم، با اغماض همراه ما جلو آمدند، کار دیگری هم که با ما ندارند جز همین استانداردها و ضوابط. در رابطه با مسائلی مثل "تطبیق وضعیت" هنوز ما وارد نشدهایم [که میزان همراهی و کمک را ببینیم].
نسیم: الان مشکل اصلی، فضاهای فیزیکی و کالبدی هست و به قول شما الان همین مانع جذب بالای دانشجو شده است؛ چه برنامهریزی برای رفع این مشکل دارید؟
تاجیک اسماعیلی: ما "برنامه احداث" داریم؛ هدفگذاری دانشگاه این است که تا سال 95 در کلیه استانهایی که نیاز به احداث ساختمانها یا پردیسهای جدید دارند، بتوانیم مجوز احداث را از هیأت دولت بگیریم و منابعش را هم از منابع بودجه تأمین کنیم. در سال 93 اجازه احداث 10 پردیس را تا پایان سال به ما دادهاند که در 10 استان انجام میشود؛ استانهایی که پردیس مناسبی ندارند مثل سمنان، گلستان، همدان و خراسان جنوبی. فرض ما بر این است که در سال 94 بتوانم تعداد "یک سوم" استانها را به این پروژهها اضافه کنیم تا به سال 95 برسیم.
* هدفگذاری مسئولان قبلی برای "آمار پذیرش دانشجو" واقعبینانه نبوده است
نسیم: بد نیست به موضوع پذیرش سالانه دانشجو و انتقادات مطرح هم بپردازیم؛ آقای دکتر! در برنامه پنجم توسعه هدفگذاری شده بود که از سال اول فعالیت دانشگاه (سال تحصیلی 92 - 91) به مدت چهار سال، سالانه 25 هزار دانشجو پذیرش شوند؛ با مسئولین قبلی که صحبت میکردیم، میگفتند این هدفگذاری با پیشبینی خروجیهای آموزش و پرورش و نیاز به تخصصهای مختلف انجام شده؛ با این حساب چرا سال قبل 17 هزار نفر پذیرش شدند و امسال هم 10 هزار نفر؟! آیا این کاهش پذیرش، فقط به خاطر کمبود امکانات بوده است؟!
تاجیک اسماعیلی: بله! فقط به خاطر امکانات است.
نسیم: یعنی کمبود امکانات اینقدر در پذیرش اختلاف آماری پیش میآورد؟! از قبلیها نپرسیدید که با چه محاسبه و مبنایی این عدد را هدفگذاری کرده بودند؟
تاجیک اسماعیلی: بله، اتفاقاً مدتی آقای اسدی گرمارودی (اولین سرپرست دانشگاه) که برنامه راهبردی دانشگاه را تدوین کرده بودند، در جلسات دانشگاه میآمدند، اما معتقدیم این هدفگذاری واقعبینانه نبوده است.
نسیم: خب این را که هدفگذاری واقعبینانه نبوده، به مسئولان قبلی گفته بودید؟
تاجیک اسماعیلی: بله.
نسیم: چه جوابی میدادند؟
تاجیک اسماعیلی: [میگفتند] سعی میکردیم این کار را بکنیم؛ البته بحثها بیشتر شفاهی بوده است.
یک مثال بزنم؛ شما الان بروید سراغ ورودیهای 91 ترجیعبند حرفشان این است که وزیر وقت گفته که "یک قران پول هم از شما نمیگیریم" در مصاحبهای وزیر وقت اعلام کرده که آن پول را هم نمیخواهیم بگیریم! یعنی این بخشش را از کجا میخواهید تأمین کنید؟! بودجه سال 91 دانشگاه را هیأت دولت وقت 87 میلیارد تومان بسته بود؛ دانشگاه در این تغییر و تحولات بودجه برده در مجلس وقت به 164 میلیارد تومان رسانده است،اما چطوری؟! به این صورت که مازاد رقم اولیه از محل درآمدهای متفرقه پرداخت شود؛ یعنی درآمد مازاد فروش نفت و این قبیل اقلام که البته این بودجه درآمد متفرقه هم هیچ وقت تحقق پیدا نکرد اما ما با رایزنی و فشار و با این اهمیتی که دانشگاه فرهنگیان در نزد مقام عالی کشور داشته، توانستیم 142 میلیارد تومان بگیریم، اما 121 میلیارد تومان از آن بودجه رفت برای حقوق مدرسان و کارمندان؛ یعنی 85 درصد بودجه رفت برای حقوق. در سال 92 هم بودجه شد 154 میلیارد تومان که از این مبلغ هم 85 درصد رفت برای حقوق؛ یعنی میخواهم وضعیت بودجه دانشگاه را بگویم چطور است.
در این وضعیت بودجه ای، دانشگاه شبانهروزی هم است؛ ما مکاتبهای کردیم با اداره کل حقوقی شورای عالی انقلاب فرهنگی مبنی بر اینکه طبق اساسنامه تعریف کنید دانشگاه فرهنگیان شبانهروزی است یا نه؟ چون در اساسنامه تصریح نشده، اما آنچه ما از دانشگاه فرهنگیان به عنوان تربیت معلم انتظار داریم، اقتضای شبانهروزی بودن دارد. دایره حقوقی شورا هم آمده استدلالهایی کرده که این دانشگاه مشمول تعریف شبانهروزی میشود. بر این اساس امسال چانهزنی کردهایم یک مقدار به عنوان شبانهروزی بودن، سعی کردهایم بودجه را اضافه کنیم؛ بنابراین اگر بودجه را اضافه کنیم، یعنی بتوانیم زیرساختهایی مانند ساختمانها، تأسیسات و امکانات را فراهم کنیم، قطعاً دانشگاه ارتقای کیفیت پیدا میکند.
* 170 میلیارد تومان؛ حداقل بودجه 94 دانشگاه/ با وضعیت فعلی ظرفیت سالی 15 هزار نفر را هم نداریم
نسیم: برای سال آینده چه بودجهای پیشبینی شده؟
تاجیک اسماعیلی: با توجه به نوسانات قیمت نفت (بشکهای 65 تا 80 دلار) دولت در بودجهبندی احتیاط کرده است؛ مخصوصاً با تأکیداتی که مقام معظم رهبری داشتهاند، ما هم براساس رویکرد "اقتصاد مقاومتی" بودجهبندی میکنیم؛ یعنی بدترین شرایط و بهترین شرایط را در کشور درنظر میگیریم که اگر با شیطنتهای جهانی نفت شد 65 دلار، حواسمان باشد و اگر هم بیشتر شد که آنجا دیگر یک مقدار دستمان بازتر میشود. در مجموع برای دانشگاه در سال آینده حداقل 170 میلیارد و حداکثر 250 میلیارد تومان را پیشبینی کردهایم؛ البته الان برنامه دقیق هنوز معاونت به ما نداده، اما قطعاً از 170 میلیارد تومان کمتر نخواهد بود.
فرض ما بر این است که با سیاستهای مانند چابکسازی، ایجاد مدیریت واحد استانی، ادغام ساختارها در یکدیگر و حذف ساختارهای موازی، بتوانیم درصد بودجه بیشتری را آزاد کنیم برای بخشهای فرهنگی، دانشجویی و فعالیتهای ارزشی اعتقادی و کیفیتبخشی؛ اما بضاعت دانشگاه با شرایط فعلی، اصلاً ظرفیت سالی 25 هزار دانشجو یا حتی 15 هزار دانشجو نیست.
نسیم: آقای دکتر! تیم فعلی که از شهریور ماه سال قبل مسئولیت را به عهده گرفت، میتوانست از همان موقع، هم از طریق گفتگو با مدیران قبلی و هم با بررسی نیازها، برای امسال پیشبینی امکانات کند تا به آمار هشت تا 10 هزار دانشجو برای سال 93 نرسیم؛ اما شاهد بودیم که حتی در دفترچه شماره یک کنکور 93 هم هیچ جای برای اعلام علاقهمندی داوطلبان به رشتههای دانشگاه فرهنگیان وجود نداشت!
تاجیک اسماعیلی: آن مسأله، علت دیگری داشت؛ علت مشکل این بود که معاونت برنامهریزی وقت وزارتخانه، به موقع جواب نامه وزارت علوم را نرسانده بود. اما به هرحال در دفترچه دوم اعلام شد و خیلی مسأله مشکلداری نبود. اما صرفنظر از این مسائل و پیشبینی امکانات، ما یک سری گرفتاریهای فوریتی هم داریم؛ مثلاً مدیرکل آموزش و پرورش یک استان قول داده که ساختمان پردیس یا خوابگاه را تأمین میکند، اما موقع پذیرش دانشجو به دلیل مشکلات خودش میگوید نداریم! به همین خاطر ما با سیاست احتیاطی پیش میرویم، چون نمیتوانیم دانشجو را بگیریم بعد بدون خوابگاه رها کنیم در خیابان! این بحران ایجاد میکند. ما واقعا ظرفیت نداریم و تعارف هم نمیکنیم؛ یعنی یک جاهایی به آموزش و پرورش هم نمیتوانیم فشار بیاوریم، مثلا در بندرعباس چه ساختمانی میتوانیم از آموزش و پرورش بگیریم، وقتی خودش مشکل فضای آموزشی دارد!
* پذیرش 10 هزار "دانشجومعلم" در سال 94
نسیم: با همه این مسائل، سال بعد چقدر دانشجو میتوانید بگیرید؟ برای پذیرش 25 هزار نفر در سال آینده برنامهریزی کردهاید؟
تاجیک اسماعیلی: ما تا سال 94 خیلی خوشبین نیستیم برای افزایش ظرفیت؛ چون دانشگاه هنوز خروجی ندارد، یعنی در سال 91 که دانشجوها وارد شدند، فضای خالی بود و گنجایش 60 تا 70 هزار نفر را داشتند و کلا 23 هزار نفر پذیرش شدند. در سال دوم (سال تحصیلی 93 - 92 ) هم 17 هزار نفر وارد شدند و امسال هم 10 هزار نفر میآیند؛ یعنی هنوز کسی فارغالتحصیل نشده، بنابراین اولین خروجیهای ما در اواسط سال 95 خواهد بود که قدری فضا باز میشود.
نسیم: جمع آمار پذیرش سه سال اخیر دانشگاه میشود حدود 51 هزار نفر، از طرف دیگر شما معتقدید که در سال اول 60 تا 70 هزار نفر ظرفیت وجود داشته؛ پس اگر این دو رقم را از هم کم کنیم، باز هم ظرفیت 10 تا 20 هزار نفری برای سال بعد باقی میماند؛ پس علتش چیست که خوشبین نیستید برای پذیرش؟!
تاجیک اسماعیلی: آن آمار دقیق نیست؛ به طور مثال گفتم.
نسیم: خب به هر حال، مقایسه تطبیقی کردهاید که چقدر جای خالی برای سال بعد باقی میماند؟
تاجیک اسماعیلی: برای 94 رقم جذب حالت سیال دارد؛ به این معنا که مثلاً ما الان 10 مورد از ساختمانهای مجتمعهای حیات طیبه را شناسایی کردهایم که اینها به درد دانشگاه فرهنگیان میخورد، اما مجتمعهای شبانهروزی را نمیدانیم که موفق میشویم از آموزش و پرورش بگیریم برای دانشگاه یا نه؟.
نسیم: با در نظر گرفتن همه این ملاحظات، کف آمار پذیرش دانشجو در سال آینده چقدر است؟
تاجیک اسماعیلی: پیشبینی ما این است که بتوانیم 10 هزار نفر بگیریم، اما از این میزان کمتر نمیشود. امسال هم ما ظرفیت 10 هزار نفر را داشتیم، اما پذیرش قطعی هشت هزار نفر به خاطر سختگیریهای در ورود است.
نسیم: نکته بعد، مسأله "متعهد خدمت" شدن دانشجویان فعلی است؛ صرفنظر از درستی یا نادرستی این مقوله که بحث کردیم، به هر حال این یک تکلیف قانونی است که باید انجام شود، اما گویا از 17 هزار ورودی سال 92 هنوز کسی "متعهد خدمت" نشده! آیا علت خاصی داشته؟!
تاجیک اسماعیلی: نه، همه اینها از فروردین امسال حکم گرفتهاند و همه اینها باید تا به امروز "متعهد خدمت" شده باشند و حکم استخدامی گرفته باشند. فقط اختلافی بین اینکه از بهمن 92 دانشجو شدهاند و حکمشان از فروردین صادر است، وجود داشته است. یعنی حکم آنها از 23 فروردین امسال صادر شده، در حالی که به ما میگفتند که باید از حکمشان را از بهمن 92 که قبول شدهاند، بزنید؛ ما هم پاسخمان این بود که پس باید هزینههای شبانهروزی آنها را از بهمن 92 محاسبه کنید و به دانشگاه بدهید که در نهایت، حکم همه آنها از فروردین امسال لحاظ شد و الان هم نباید مشکلی باشد.
* برنامهریزی برای استقلال بودجهای پردیسهای استانی در سال 94
نسیم: آقای دکتر؛ به مشکلات بودجهای دانشگاه اشاره کردید؛ رؤسای پردیسها به شدت بخاطر بینظمی در تخصیص همین بودجه موجود گلایه دارند و تحت فشارند؛ علت چیست؟
تاجیک اسماعیلی: علتش، همین کمبود بودجه است؛ البته تخصیصها در بخشهای مختلف فرق میکند؛ مثلا در بخش تجهیز و تملک ما تخصیص کامل گرفتیم اما هزینه نکردیم، چون باید به تدریج مراقب باشیم که در هزینه ها صرفهجویی شود، مثلا حدود هزار تا سیستم کامپیوتر میخواهیم، این را نمیتوانیم برویم یکی یکی از بازار بگیریم؛ بررسی می کنیم چه سیاستی را پیش بگیریم که بهترین کیفیت و بهترین قیمت را بگیریم.
نسیم: خب وعدهتان به روسای پردیسها برای حل این مشکل چیست؟
تاجیک اسماعیلی: برای سال آینده برنامه ریزی میکنیم که بودجه به صورت توافق و تفاهمنامه بین سازمان مرکزی و پردیسها، به خود پردیس داده شود؛ به ویژه اینکه مدیریت استانی هم مستقر میشود.
نسیم: یعنی بودجه ای علاوه بر رقم کلی که در بودجه کل کشور بسته میشود؟
تاجیک اسماعیلی: نه، از همان بودجه. یک محل برای بودجه عمومی و یک محل برای درآمدهای اختصاصی مربوط به خود دانشگاه است که بتواند از فضاها و ظرفیتهای خود بهره برداری کند؛ مثلاً شرکت دانشبنیان راه بیندازد، تأسیساتش را اجاره دهد، نیروی انسانیاش را در جامعه به کار گیرد؛ یعنی تأکید جدی وجود دارد که پردیسهای واحدهای استانی استقلال عمل پیدا کنند.