مثلث "داعش، ترکیه، پکک" زیر سایه پیمان آنکارا - واشنگتن
ورود نظامیان ترک به خاک سوریه به بهانه انتقال جنازه سلیمان شاه از این کشور به داخل ترکیه، علاوه بر اینکه زمینهساز بالا گرفتن اختلافات داخلی در آنکارا شده، شایعاتی را نیز درباره ارتباط دولت اردوغان با اوباما بر سر زبان انداخته است
گروه بینالملل - نسیم: نشریه «فارین پالیسی» در گزارشی به بررسی اقدام اخیر نظامیان ترکیه در جابجا کردن قبر سلیمان شاه از سوریه پرداخته و نوشته است:
شب ۲۱ فوریه، ترکیه گروهی را برای آزادی ۳۸ نفر از سربازانش که توسط داعش محاصره شده بودند، به درون خاک سوریه فرستاد. این سربازان ترک در سوریه چه میکردند؟ این افراد محافظ مقبره سلیمان شاه بودند که پدربزرگ بنیانگذار امپراطوری عثمانی و چهرهای مهم برای ناسیونالیستهای ترک امروزی است. در سال ۱۹۲۱، ترکیه و فرانسه (نیروهای استعمارگری که در آن زمان سوریه را کنترل میکردند) پیمانی را منعقد کردند که حاکمیت این مقبره را در اختیار آنکارا قرار میداد .
گرچه بعدتر، جایگاه سربازان ترکی که در اطراف مقبره بودند غیر قابل دفاع شد و تصمیم بر آن شد که این نیروها به همراه جنازه سلیمان شاه از این شهر خارج شوند. برای اطمینان از اینکه جنگجویان داعشی از این ماجرا بویی نمیبرند، ارتش ترکیه گروهی متشکل از ۳۹ تانک، ۵۷ خودرو زرهی، ۵۲۷ سرباز و ۱۰۰ دستگاه دیگر را راهی سوریه کرد که مقبره اصلی را خراب کردند و پیکر سلیمان شاه را به شهر ارفا در ترکیه منتقل کردند. (مقامات ترک بعدتر گفتند که به زودی این جسد را به مقبره جدیدی داخل سوریه منتقل خواهند کرد)؛ یکی از سربازان ترک در این حمله شبانه کشته شد .
دولت بشار اسد این عملیات را "اقدام مداخله جویانه" خواند و محکوم کرد؛ زیرا که ترکیه قبل از انجام این اقدامات، دمشق را در جریان قرار نداده بود. سوریها که آنکارا را شریک جرم داعش میدانند، اعلام کردند این هجوم گواه دیگری از رابطه میان دولت ترکیه و داعش است .
از سوی دیگر، رجب طیب اردوغان و رسانههای شبه دولتی ترکیه این عملیات را موفقیت آمیز خواندند اما گروههای مخالف، دولت را به خاطر ترک تنها منطقهای که خارج از مرزهای ترکیه در اختیار این کشور بود، شماتت میکنند. "گورسل تکین"، معاون حزب جمهوریخواه خلق در کنفرانس خبری روز یکشنبه گفت: برای اولین بار در تاریخ جمهوری ترکیه، بخشی از سرزمین خود را بدون جنگ از دست دادیم .
"کلال آدن" ( Celal Adan )، نائب رییس حزب حرکت ملی ترکیه نیز از دولت ترکیه به خاطر اینکه موجب شده کشورشان در منطقه ضعیف به نظر برسد، انتقاد کرد داوود اغلو هم به سرعت پاسخ منتقدان را داد و آنها را به افترا بستن به "شب افتخار" محکوم کرد؛ او نظرات منتقدین را لکههای سیاهی خواند که در تاریخ محو می شوند .
جمهوری ترکیه بر سر این مساله کاملا دو دسته شده است. برخی از صاحب نظران این واقعه را با آزادی ۴۶ سرباز ترکی مقایسه میکنند که پس از چندین ماه اسارت در دستان داعش آزاد شدند. (احتمالا این سربازان با جنگجویان داعشی اسیر ترکیه معاوضه شدهاند.) حامیان دولت اردوغان سرنوشت این گروگانها را که بالاخره پس از سه ماه اسارت به کشور بازگشتهاند، با آزادی سربازانی که نگهبان مقبره بودند مقایسه میکنند که اگر اقدامی نمیشد ممکن بود در دستان داعش اسیر شوند. در عین حال منتقدان معترضند که ترکیه "عقب نشینی" شرم آوری داشته است.
در حالی که ترکها درگیر اتهام زنی به همدیگر هستند، "رابرت فیسک"، زمان اجرای چنین عملیاتی را زیر سوال میبرد و میگوید که چرا زمانی که سال گذشته داعش تهدید میکرد که به این مقبره حمله میکند، آنکارا اقدامی صورت نداد. وی معتقد است پیمانی میان آنکارا و داعش منعقد شده که طبق آن صادرات نفت ترکیه برای کمک به داعش مصرف میشود و در قبال آن، داعش امنیت مقبره سلیمان شاه را تامین میکند .
اما شاید سختترین سوال درباره ابعاد همکاری نیروهای کرد در عملیات مقبره باشد. سخنگوی اردوغان ادعاهای مبتنی بر همکاری حزب اتحاد دموکراتیک سوریه را در این عملیات منکر شد و این گروه کرد را تروریست خواند. در کنفرانس خبری روز دوشنبه، وی گفت که ترکیه همپیمانان خود را از این حمله آگاه کرده بود و دولت سوریه را نیز در جریان گذاشته بوده است اما ادعاهای همکاری ترکیه با مقامات محلی کرد را شدیدا تکذیب کرد .
گرچه مقامات ترک اصرار دارند که شایعات همکاری را انکار کنند اما کردها میگویند برای نخستین بار نیروهای ترک و کرد در یک عملیات نظامی مشترک همکاری کردهاند. "مراد قاریلان"، رهبر نظامی "پکک" مصر است که عملیات با تایید آنها صورت گرفته و تصریح میکند که توافقاتی میان ترکیه و داعش نیز شکل گرفته تا از مشکلات احتمالی جلوگیری شود. قاریلان در پاسخ به این سوال که چرا ترکیه منکر این همکاری است میگوید: چگونه ممکن بود که بتوانند وارد یک منطقه جنگی شوند و بدون شلیک یک گلوله عملیات کنند؟ شما وارد کوبانی شدهاید و ۳۳ کیلومتر مسیر را طی کردهاید و نیروهای امنیتی انجا شما را اسکورت کردهاند و امنیتتان را تامین کردند .
تضاد ماجرا اینجاست که تنها چندماه پیش، اردوغان "پکک" را سازمان تروریستی خواند که با داعش فرقی ندارد و با این توجیهات مانع عبور نیروهای "پکک" از ترکیه برای ورود و کمک به کوبانی شد. حالا کردها نیروهای خود را به کوبانی اعزام کردهاند تا سربازان نگهبان مقبره را نجات دهند و آنکارا مقبره جدیدی در شهر "اشمه" که تحت کنترل کردهاست، میسازد. به نظر میرسد کردها آنطور که اردوغان میگفت، دشمن نیستند .
در همه این مباحث یک نکته مورد غفلت واقع شده است، اینکه بعد از سالها آنکارا و واشنگتن پیمانی منعقد کردهاند که بر اساس آن در تربیت و تجهیز شورشیان معتدل سوری همکاری خواهند کرد . احتتمالا این پیمان موجب شده است که سربازن ترک نگهبان مقبره در معرض "انتقامگری" باشند و ترکیه با خروج این نیروها از سوریه، خودا را برای مرحله جدیدی از رویارویی با داعش آماده میکند .
حالا که سربازان ترک در امانند و مقبره هم منتقل شده است، احتمال میرود آنکارا در پیمانهای بین المللی علیه داعش نقش فعالتری ایفا کند. شاید هم اکنون نیز در خفا اقداماتی انجام داده باشد. با توجه به این نکات، میتوان گفت عملیات مقبره نه پیروزی بود و نه شکست، صرفا اقدامی بود که میبایست انجام شود .