"تک نرخی شدن بنزین بیعدالتی در حق کممصرفها است"
بسیج دانشجویی دانشکده فنی دانشگاه تهران در نامهای به نوبخت تأکید کرد: حذف تدریجی کارت هوشمند سوخت و عقبگرد در شفافیت اطلاعات و رشد بیش از پیش مصرف بنزین در کشور از عواقب تک نرخی کردن بنزین است
به گزارش «نسیم»، بسیج دانشجویی دانشکده فنی دانشگاه تهران تهران در نامهای به دکتر نوبخت معاون برنامهریزی رئیسجمهور درباره تک نرخی شدن بنزین نوشت:
جناب آقای دکتر نوبخت معاون محترم برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور
با سلام و احترام
در پی تکنرخی شدن بنزین در روزهای اخیر، بسیج دانشجویی دانشکده فنی دانشگاه تهران بر خود لازم میداند نکاتی را پیرامون این موضوع مطرح کند. اما قبل از این بررسی شایسته است که ازاقدام وزارت نفت در اصلاح تعرفههای گاز خانگی، که در نامة قبلی این مجموعه به آن اشاره شده بود، قدردانی کنیم. زیرا آن وزارتخانه به جای افزایش رقم یکسان به هر پله تعرفه گاز خانگی ـ یعنی تشویق پر مصرفها ـ درصد یکسانی به تمامی آنها اضافه کرد و اقدام سال گذشته خود را اصلاح نمود. در عین حال این امکان فراهم فراهم بود تا با افزایش دردص بیشتر به پلههای بالای تعرفه (ایجاد نظام قیمت گذاری IBT ) یارانه مصرف بیرویه گاز در بخش خانگی حذف گردد. در حال حاضر همچنان پله آخر تعرفه گاز، یارانهای محسوب میشود و تا دستیابی به قیمتهای مؤثر و جلوگیری از مصرف بیرویه فاصله زیادی وجود دارد.
اما اکنون پیرامون تک نرخی شدن بنزین نکاتی در ادامه بیان میشود:
1ـ آسیب شناسی تک نرخی شدن بنزین
اگر چه با تک نرخی شدن بنزین، امکان سوء استفاده از سهمیه بنزین و عرضه خارج از شبکه آن در کشور از بین رفت اما این اقدام پیامدهایی را نیز به دنبال دارد که در ادامه به آنها اشاره میشود:
1ـ1ـ حذف تدریجی کارت هوشمند سوخت و عقبگرد در شفافیت اطلاعات
سامانة کارت سوخت یکی از زیرساختهای مهم شفافیت اطلاعات در کشور است که با تلاش متخصصان حوزه فناوری اطلاعات و صرف هزینههای زیاد ایجاد شده است. ایجاد این سامانه در کشور باعث شد تا تهدید کشورهای غربی در زمینه تحریم بنزین بیاثر شود. به علاوه استفاده از این سامانه در شرایط بحران میتواند نقش مهمی در عرضه پایدار سوخت داشته باشد. با تکنرخی شدن بنزین و تداوم شرایط کنونی، این تهدید وجود دارد که سامانه کارت سوخت به تدریج حذف شود؛ زیرا در این حالت میتوان بدون کارت سوخت با استفاده از کارت جایگاهدار با همان قیمت 1000 تومان سوختگیری انجام داد. در شرایطی که کشور به ضرورت شفافیت اطلاعات بیش از پیش واقف شده و در جهت آن گامهای مؤثری برداشته است، اقداماتی از این دست که منجر به حذف یک سامانه اطلاعاتی ارزشمند میشود، یک عقبگرد در حوزه شفافیت اطلاعات برای کشور به شمار میرود.
1ـ2ـ بیعدالتی در حق کممصرفها
با وجود افزایش قیمت در سالهای اخیر باز هم دولت مجبور به پرداخت یارانه برای بنزین است. در نتیجه مصرف بیشتر به معنای دریافت یارانه بیشتر است و این نوعی بیعدالتی محسوب میشود. در راستای هدفمندی یارانهها سعی بر آن بود که با سهمیهبندی تا حدی این بیعدالتی رفع شود. متأسفانه طی افزایش قیمت بنزین در سالهای 93 و 94، قیمت بنزین سهمیهای (مصارف پایین) 150 درصد و قیمت بنزین آزاد (مصارف بالا) 43 درصد افزایش یافت به نحوی که تفاوت قیمت سوخت برای گروههای کم مصرف و پر مصرف از میان برداشته که در مجموع این اقدامات منجر به افزایش بیعدالتی در استفاده از یارانه میشود.
1ـ3ـ پیشبینی رشد بیش از پیش مصرف بنزین در کشور
آمارها نشان میدهد که اگر سهمیهبندی صورت نمیگرفت مصرف بنزین کشور به بیش از 120 میلیون لیتر روزانه افزایش مییافت و کشور با مشکلات عدیدهای در تأمین بنزین مواجه میشد. انتظار میرود با حذف سهمیهبندی، مصرف رشد چشمگیری داشته باشد. یکی از مهمترین عوامل این رشد حذف اثر روانی سهمیهبندی است که باعث میشد مصرفکنندگان ملزم به رعایت محدوده مصرف خود باشند. بر اساس محاسبات صورت گرفته با ادامه روند موجود و با فرض قیمت 2 هزار تومان به عنوان قیمت واقعی بنزین ـ شامل قیمت فوب خلیج فارس به همراه هزینه حمل و نقل و توزیع ـ افزایش مصرف بنزین کشور در سال جاری تا 80 میلیون لیتر در روز دور از انتظار نیست که این امر افزایش یارانه پرداختی دولت به بنزین را به میزان 3650 میلیارد تومان در سال به دنبال دارد.
سئوال اینجاست که آیا تصمیمگیران این هزینه را نیز در محاسبات خود در نظرف گرفتهاند؟
1ـ4ـ افزایش قاچاق سوخت
استفاده از کارت سوخت به دلیل ایجاد شفافیت اطلاعات و محدود کردن میزان سوختگیری، نقش به سزایی در کاهش میزان قاچاق سوخت داشته است و با توجه تصمیم ایخر و با تداوم روند موجود، انتظار میرود قاچاق بنزین دوباره شدت گیرد.
2ـ پیشنهادهایی برای اصلاح روند فعلی
2ـ1ـ ضرورت رفع معیاب سامانه کارت سوخت
در حالی استدلالهایی مبنی بر بروز مشکلات و ایجاد فساد در کشور به واسطه سهمیهای بودن بنزین مطرح میشود که دستاوردهای سامانه کارت سوخت بسیار بیشتر از برخی مشکلات پیش آمده است. البته به شرط وجود اراده لازم، توانمندی موجود کشور در حوزه فناوری اطلاعات قادر به رفع نقاط ضعف این سامانه است. علاوه بر این امکان توسعة این سامانه و فعالسازی ظرفیتهای بالقوه دیگر آن نظیر فراگیرسازی «سامانه پرداخت الکترونیک بهای سوخت» نیز وجود دارد. اما با اقدام اخیر به جای اصلاح و توسعه سامانه کارت سوخت، عملاً این سامانه حذف شد و دستاوردهای آن به تدریج از بین میرود.
2ـ2ـ پیشنهادهایی برای اصلاح روند قیمتگذاری سوخت
با توجه به موارد فوق پیشنهاد اصلی این مجموعه برای اصلاح قیمت حاملهای انرژی، ثابت ماندن قیمت بنزین سهمیهای و صرفاً افزایش قیمت بنزین آزاد در کنار اصلاح سامانه کارت سوخت است تا ضمن کنترل مصرف و حرکت به سمت عدالت و شفافیت، کسری بودجه دولت نیز جبران شود.
اما با توجه به اقدام اخیر پیشنهاد میشود حداقل به منظر اصلاح روند موجود، سقفی برای سهمیه بنزین هر خودرو بر مبنای مصرف اکثر خودروها مشخص شود، به همه خودروها مشخص شود، به همه خودروها کارت سوخت تعلق گیرد و قیمت بنزین جایگاهداران به نحوی افزایش یابد که سوختگیری بدون کارت سوخت صرفه اقتصادی نداشته باشد.
و من الله التوفیق
مسئول بسیج دانشجویی
پردیس دانشکدههای فنی دانشگاه تهران
سعید فضل زرندی