بیگدلی: قطعنامه شورای امنیت نمیتواند قبل از تصویب توافق در پارلمان کشورها صادر شود
کارشناس حقوق در گفتگو با «نسیم»: نمیدانم آقای عراقچی بر چه اساسی گفتند که روز جمعبندی قطعنامه شورای امنیت صادر میشود/ برای جلوگیری از هرگونه تخلف طرفین باید توافق در مجالس به تصویب برسد
علی بیگدلی فارغ التحصیل دانشکگاه تولوز فرانسه، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل سیاست خارجی است. وی در طول دو سال گذشته از حامیان و مویدان تیم مذاکره کننده هسته ای بوده است. در رزوهای پایانی مذاکرات با وی به گفتگو نشستیم تا آخرین وقایع و اخبار پیرامونی این مذاکرات را بررسی نماییم. آنچه در ادامه از نظر خواهد گذشته مشروح گفتگوی تفصیلی «نسیم»، با این کارشناس مسائل سیاست خارجی است:
*«نسیم»: ماهیت حقوقی برجام چیست؟ آیا معاهده، توافق شفاهی و یا پیش نویس قطعنامه شورای امنیت است؟
بیگدلی: برجام توافق بدون امضایی است که سابقه هم دارد و از نظر حقوقی نیز کار درستی است. این توافق صورت میگیرد منتها به صورت یک موافقت اصولی است که طی دو مرحله دیگر به نقطه انتهایی میرسد و در آنگاه با قطعنامه شورای امنیت همزمان میشود و بعد در دبیرخانه شواری امنیت ضبط خواهد شد.
*«نسیم»: ممکن است در خصوص سابقهای که میفرمائید مثال بزنید؟
بیگدلی: معمولا در خصوص قراردادهایی که اهمیت زیاده داشته باشد اینگونه عمل میشود؛ مثلا ما در پیمان ورسای هم همین حالت را داشتیم که توافقات برای جریمه کردن آلمان و گرفتن غرامت انجام شد و بعد به مرور زمان محتویات قرارداد به اجرا گذاشته میشود.
مثلا در همان پیمان ورسای آلمان باید تعهداتی را انجام میداد و به همان نسبت هم تصمیمات اعضای قرار داد ورسای انجام میشد و مثلا به فرض برای آلمان یک چیزی در حدود 70 میلیارد دلار آن زمان جریمه قائل شده بودند که قرار شد آلمان به نسبت غرامتی که پرداخت میکند سرزمینهای از آن کشور که در گروی کشورهای پیروز مانند فرانسه بود رها شود.
پس چنین سوابقی وجود دارد که کشورها موافقت اصولی و کلی میکنند و آقای آمانو هم که به ایران آمد اعلام کرد ما تا شش ماه آینده که به دو دوره 3 ماه تقسیم میشود بررسی میکنیم که آیا ایران به تعهداتش عمل کرده یا نه و تا آنجای که من متوجه شدهام قرارداد سه مرحلهای خواهد که در مرحله اول کلیت قرارداد امضا میشود و در پایان سه ماه اول گزارش به آژانس میرود که ایران به تعهداتش عمل کرده و در 3 ماه دوم که پایان سال میلادی امسال است و همزمان با انتخابات ریاست جمهوری آمریکا نیز هست قرارداد نهایی امضاء میشود که به صورت سندی در شورای امنیت ضبط خواهد شد.
*«نسیم»: آیا لازم است این توافقی که در حال اعلام است به تصویب مجلس کشورها برسد؟
بیگدلی: این کار ضرورت حقوقی ندارد اما چون کنگره آمریکا این موضوع را لازم دانسته مجلس ما نیز این کار را انجام میدهد اما به نظر نمیرسد که 5 کشور دیگر چون آنقدر سهمی در ماجرا ندارند بخواهند توافق را به امضای مجالسشان برسانند چون این موضوعی میان ما و آمریکا است و دیگر کشورها آنچنان سهمی در این ماجرا ندارند البته همانگونه که عرض شد ضرورتا این کار نباید به تصویب مجلس برسد اما چون این کار توسط پارلمان انجام شده ما نیز باید ان را تصویب کنیم.
با این حال این روش نیز در خود آمریکا سابقه دارد و مثلا زمانی که در جنگ جهانی اول ویلسون 14 اصل خود را منتشر کرد، وقتی به آمریکا بازگشت کنگره گفت چرا بدون موافقت ما این تعهدات را برای آمریکا ایجاد کردی؟ که این نمونهای از انها رفتارهاست.
معمولا تعهداتی این چنین که بار مالی انچنان ندارد ضرورتا به تصویب نهاد قانونگذاری نمیرسد اما این موضوع اکنون به این شکل مطرح میشود؛ و مجلس ما نیز در واکنش به رفتار کنگره این کار را انجام داده است.
*«نسیم»: آیا این تعهد بار مالی ندارد؟
بیگدلی: خیر تعهد مالی مشخص و روشنی ندارد؛ یعنی ما ضمانت مالی در این ماجرا نداریم و طرف مقابل برای ما ضمانت مالی ایجاد نکرده است.
*«نسیم»: آیا به دلیل تعهدات غیرمالی لزومی به تصویب در مجلس نیست؟
بیگدلی: نه خیر معمولا نیاز نیست. در آمریکا کنگره به دو بخش تقسیم میشود که یکی از آنها مجلس سنا است که اکثرا به تصمیمات سیاست خارجی مربوط میشود تصمیمات سیاست خارجی را باید تصویب کند و دیگری مجلس نمایندگان که موضوعاتی که بار مالی دارد را باید تصویب کند که مثلا بودجه آمریکا را مجلس نمایندگان باید تصویب کند و این موضوعات ربطی به مجلس سنا ندارد.
*«نسیم»: در خصوص تصویب برجام در قالب قطعنامه شورای امنیت قبل از اینکه به تصویب کنگره آمریکا یا مجلس ایران برسد نظر شما چیست؟ مطرح میشود که امکان دارد این قطعنامه به تصویب شورای امنیت برسد اما در زمان تصویب در مجلس دو کشور بخواهند تغییراتی بر روی آن داده شود.
بیگدلی: عرض کردم که بعد از اینکه مجالس تصمیمات خود را گرفتند در انتها مرحله دوم سه ماهه یعنی در آخر سال میلادی به صورت یک قطعنامه در شورای امنیت مطرح میشود.
*«نسیم»: اما براساس ان چیزی که آقای عراقچی فرموند توافقنامه بعد از اینکه بدون امضا به توافق رسید از طرف شورای امنیت قطعنامهای برای آن تصویب میشود و بعد از آن مجالس کشورها میرود به منظور تصویب میرود؛ نظر شما در خصوص این سیکل چیست؟
بیگدلی: در این شرایط ما یا آمریکا تعهدی انجام ندادهایم.
براساس آن 5 موردی که آقای عراقچی نیز اشاره کردند کمیته حل اختلاف به وجود میآید و اگر ما تعهدات خودمان را انجام ندادیم و یا اگر آنها تعهدات خود را انجام ندهند امری دو طرف میشود که هر دو طرف باید تعهدات خود را انجام دهند و بعد از این تعهدات انجام شد.
من نمیدانم چطور آقای عراقچی اینگونه گفتهاند ولی در نهایت باید به شکل سندی که همه اعضا در مجلس هستند به تصویب برسد و در دبیرخانه ضبط شود تا هیچکدام از دو طرف نتوانند از آن تخلف کنند.
*«نسیم»: پس به نظر شما کدام یک از این دو حالت درست است که که ابتدا توافق به تصویب مجالس برسد و بعد قطعنامه تصویب شود و یا ابتدا قطعنامه صادر شود و بعد به تصویب مجالس برسد؟
بیگدلی: نه، اگر قرار است توافق به تصویب مجالس ایران و آمریکا برسد که اینگونه هم تصمیمگیری شده ابتدا باید به تصویب مجالس برسد و بعد به صورت سندی توسط شورای امنیت ثبت شود.
*«نسیم»: و اگر این اتفاق به صورت برعکس باشد به نظر شما چه میشود؟
بیگدلی: بستگی دارد به اینکه به چه شکل توافق کنند اما رسم برای این است که ابتدا به تصویب مجالس دو کشور برسد و بعد به شکل قطعنامه به امضا برسد.
*« نسیم»: اگر طرفین مذاکره این تلقی را از ماهیت برجام داشته باشند که نیاز به امضا ندارد برای سنجش اصل لغو تحریمها همزمان با امضا چه معادلهای وجود دارد یا باید باشد که منافع ایران از دست نرود؟
بیگدلی: من پیش از این گفتهام که بهترین راه این است که بگوئیم این مذاکرات را 4 ماه ادامه میدهیم و در این 4 ماه بازرسان بیایند بازرسی خود را انجام دهند و بعد از اینکه گزارش بازرسان انجام شد این گزارش به آژانس و بعد از آن به 1+5 برود و بعد از اینکه 1+5 تائید کرد، قرارداد را همان لحظه امضا کنیم و نگذاریم موضوع این مقدار کشدار شود.
*« نسیم»: در خصوص فرآیندی که قرار است انجام شود، اولا زمانبندی اجرای توافق از دو مرحله به 3یا 4 مرحله براساس هر روایتی که قبول کنید اضافه شده اما آیا این مراحل اضافی باعث نمیشود که ما به یک باره شاهد باشیم که ما تعهدات خودمان را انجام دادهایم ولی طرف مقابل هنوز تعهدات خود را انجام نداده است؟ بالاخره هیچ طرفی چیزی را امضا نکرده و شاید در کنگره آمریکا نیز تصویب نشود و این اتفاقات در حالی روی دهد که ما اقدامات خود را انجام دادهایم.
بیگدلی: نه خیر اینگونه نمیشود؛ این دلواپسی که ما نسبت به این موضوع داریم در آمریکا بیشتر است و همانطور که وزیر امورخارجه ما بعد از هر دور از مذاکرات میآید و اطلاعات را به مقامات داخلی ما میرساند جانکری نیز میرود همین اطلاعات را به رئیسجمهور یا رئیسکنگره یا سنایی آمریکا منتقل میکند و اینگونه نیست که او به تنهایی تصمیم بگیرد و دیگران از آن بیخبر باشند.
در شرایط فعلی دو طرف واقعا اراده سیاسی دارند که این قرارداد امضا شود و این قرارداد بیشتر از ما به نفع آمریکاییهاست که البته متاسفانه در داخل کمتر به این موضوع پرداخته میشود اما آمریکاییها بیشتر از ما به امضای این قرارداد احتیاج دارند چون مخصوصا اوباما در سال اینده انتخابات ریاست جمهوری آمریکا را دارد بیشتر از ما به این پیروزی احتیاج دارد اما ما شرایط اقتصادیمان به شکلی است که بیشتر این نیاز را وانمود کردهایم و آنها کمتر به این نیاز پروبال دادهاند وگرنه آنها بیشتر از ما نیاز دارند و به همین دلیل فکر نمیکنم شرایط به شکلی شود که آنها برخی از تعهدات خود را انجام ندهند و خدای ناکرده برسرما کلاه برود؛ من فکر میکنم اینگونه نیست و این جای نگرانی ندارد.