محمدی: دسترسیها در قطعنامه و برجام کیلومترها فراتر از پروتکل است
کارشناس هستهای در گفتگو با «نسیم» گفت: ایران موظف است دسترسی به فهرست بسیار وسیعی از کالاها را در طیفهای گسترده دفاعی، هستهای، علمی و غیره فراهم کند/ محدودیت غنیسازی عملاً ۱۵ ساله خواهد بود
متن گفتگوی «نسیم»، با مهدی محمدی کارشناس مسائل هستهای در خصوص محتوای "قطعنامه 2231" شورای امنیت و برنامه جامع اقدام مشترک "برجام" بدین شرح است:
*«نسیم»: براساس برنامه جامع اقدام مشترک قرار است غنیسازی در ایران با چه تعداد ماشین سانتریفیوژ، در چه مدتی و در چه سطحی محدود شود؟
محمدی: سطح غنیسازی ایران به مدت 15 سال در سطح 3.67 درصد باقی خواهد ماند و ایران اجازه غنیسازی بیشتر نخواهد داشت این متن صریح برجام است.
براساس ضمیمه اول برجام ایران با تعداد ماشین 5 هزار و 60 ماشین در نطنز غنیسازی خواهد کرد و همچنین یک هزار و 44 ماشین در فوردو خواهد بود که البته در آنجا غنیسازی انجام نمیشود که ظاهراً همه اینها به مدت 8 سال خواهد بود؛ البته به نظر میرسد مکانیسمهایی درون برجام گنجانده شده که این زمان عملاً طولانیتر خواهد شد.
درصد غنیسازی نیز 3.67 درصد محدود خواهد بود و این تردیدهایی در مورد اینکه ما اصلاً بتوانیم سوخت بوشهر را تولید کنیم به وجود میآورد؛ میزان ذخیره مواد هم 300 کیلوگرم خواهد بود که اگر میزان مواد تهنشین شده در ماشینها را حساب کنیم عملاً گمان کنم ایران قادر نخواهد بود بیش از 100 کیلو مواد ذخیره کند.
*«نسیم»: اشارهای داشتید که ممکن است محدودیتها دائمی، 15 ساله و یا 8 سال باشد؛ بالاخره زمان این محدودیتها چه قدر خواهد بود؟
محمدی: یکی از مشکلات برجام این است که در آن زمانبندیها به اندازه کافی در بعضی از موارد مهم به ویژه در مورد زمانی که ایران در آن مدت قادر خواهد بود ظرفیت غنیسازی خود را افزایش دهد و از 5 هزار و 60 ماشین فعلی در نطنز به سمت ظرفیتهای غنیسازی بالاتر حرکت کند صریح نیست.
برجام در این باره ابهام دارد؛ در این باره برجام یک زمانبندی 8 ساله و یک زمانبندی 10 ساله دیگر دارد و همچنین اطلاعاتی وجود دارد که نشان میدهد احتمالاً یک توافق بلندمدت غنیسازی به میزان 15 سال انجام شده است.
به هر حال یکی از ایرادات وارد بر این متن زمانبندی پایان محدودیتها بر برنامه غنیسازی و مقطع زمانی است که ایران قادر خواهد بود برنامه غنیسازی خود را توسعه دهد که این زمان به اندازه کافی شفاف نیست و استنباط من این است که این زمانبندی عملاً 15 ساله خواهد بود.
*«نسیم»: عنوان میشود اینکه اتحادیه اروپا اخیرا چند شرکت ایرانی را از لیست تحریم خارج کرده به نحوی به معنای برداشته شدن تحریمها است؛ حال سوال این است که برداشته شدن تحریمها و مدل آن بر اساس برجام چگونه خواهد بود؟ و نحوهای که اکنون این امر شروع شده را چگونه ارزیابی میکنید؟
محمدی: موضوع اینکه مسلماً اتفاقی که دیشب افتاد ربطی به برجام ندارد، دلیل آن نیز این است که اجرای برجام هنوز شروع نشده و به نظر من اجرای برجام حداقل 4 یا 5 ماه طول خواهد کشید تا به روز اجرا برسیم؛ مطابق بند 5 قطعنامه برداشته شدن تحریمها از روز اجرا عملیاتی خواهد شد و تا قبل از آن تحریمی تعلیق نخواهد شد بنابراین قاعدتاً تصمیم اخیر اتحادیه اروپا نمیتواند ربطی به برجام داشته باشد.
در متن برجام تعلیق تدریجی تحریمهای مرتبط با هستهای را پس از اجرای کامل تعهدات ایران و راستیآزمایی این تعهدات از جانب آژانس داریم که سوالهای بسیار جدی را در مورد ترتیبات و جزئیات کاهش تحریمها در برجام به وجود میآورد.
آن چیزی که اهمیت دارد این است که حتی اگر فرض کنیم همه وعدههایی که در برجام داده شده و همچنین تیم محترم مذاکره کننده در مورد کاهش اساسی تحریمها میدهند اتفاق افتد باز هم حداکثر چیزی که برداشته خواهد شد رژیم حقوقی تحریم است که به معنای دستورالعملهای اجرایی که بر اساس آن دستورالعملها ایران تحریم شده است.
احتمالاً در بهترین حالت این دستور العملها مورد بازنگریهایی قرار خواهد گرفت اما آن چیزی که برای کشور مشکل ایجاد کرده رژیم حقیقی تحریم به معنای مجموعه مناسبات سیاسی، اقتصادی و حتی اطلاعاتی و امنیتی شکل گرفته است که ایران را به نوعی از اقتصاد جهانی کنار گذاشته شده است.
سوال اصلی که پیش روی توافق وجود دارد این است که تا چه حد قادر خواهد بود تعلیق تحریمها را از محیط حقوقی به محیط حقیقی ببرد؛ چون اگر این اتفاق رخ ندهد چیزی که حداکثر در اختیار ما خواهیم بود یک مشت کاغذ خواهد بود که در آن نوشته شده تحریمها تعلیق شد و این در در حالی است که کشور نیاز به این دارد که محدودیتها در صحنه عملی رفع شود.
به نظر من نشانههایی که آمریکاییها به ویژه در برنامه اعلامی وزارت خزانهداری و اظهارات مقامهای این کشور درباره تشدید تحریمهای تروریستی از خود بروز میدهند، نشان دهنده این است که آمریکاییها حتی اگر رژیم حقوقی تحریم را دستکاری کنند قصد دارند رژیم حقیقی را به جدیت حفظ کنند و این معضل بزرگی پیش روی توافق بین ایران و 5+1 خواهد بود.
*«نسیم»: توافقی بین ایران و آژانس انرژی اتمی داریم که بیان میشود بخشی از آن محرمانه است؛ این توافق مخصوصاً در بحث نظارتها چگونه است؟
محمدی: در این باره پیچیدگیهای زیادی وجود دارد. درباره توافق محرمانه بین ایران و آژانس ظاهراً این توافق درخصوص ترتیبات اجرایی برای اجرای نقشه راهی است که آقای صالحی و آقای اومانو با هم توافق کردند است که به ویژه به دو بخش" technical expert meeting " (نشست فنی کارشناسی) و " technical measures " (اقدامات تکنیکال) در حوزه تفاهماتی صورت گرفته مربوط میشود که ترجیح داده شده بخشی از آن محرمانه نگه داشته شود اما درباره رژیم دسترسی و بازرسی مسائل جدی مطرح هست که مهمترین نگرانی در این حوزه به نظر من این است که دسترسیهای توافق شده در قطعنامه که در برجام هم آمده کیلومترها از پروتکل الحاقی هم فراتر است و علت آن هم این است که یکی از رفرنسها در رژیم دسترسی و بازرسیهای توافق شده در برجام، سند INFCIRC 254 آژانس است که به معنای استناد به فهرست کالاهای دو منظورهای است که توسط NSG (گروه تأمین کنندگان تجهیزات هستهای) فراهم شده و این فهرست بسیار بسیار وسیعی را شامل میشود که طیف گستردهای از برنامههای صنعتی، دفاعی، نظامی، هستهای، علمی و تحقیقاتی ایران را در بر میگیرد و مطابق آن چیزی که در برجام وجود دارد ایران متعهد است دسترسی را به همه کالاهای مندرج در این فهرست را فراهم کند و به نظر من از این جهت برجام نگرانیهای فوقالعاده جدی برای امنیت ملی ما تولید میکند که میبایست به آن به طور فوری رسیدگی شود.