پیشنهاد چین برای ساخت راکتورهای ۱۰۰ مگاواتی در ایران

به گزارش « نسیم آنلاین »، محمد احمدیان مدیر شرکت تولید و توسعه انرژی اتمی ایران در گفت‌وگویی با روزنامه خراسان از علت تاخیر در شروع به کار ساخت واحدهای جدید بوشهر و برخی جزئیات درباره پروژه بازطراحی راکتور اراک گفت که مشروح این گفت‌وگو را در زیر می‌خوانید.

* برای شروع از شرکت توسعه انرژی اتمی ایران و وظایفی که این مجموعه دارد بفرمایید.

شرکت تولید و توسعه انرژی اتمی ایران با هدف توسعه برق هسته‌ای تاسیس شد و فعالیت این شرکت شامل تمام موضوعات مرتبط با برق هسته‌ای اعم از مطالعات مکان‌یابی برای احداث نیروگاه تا انتخاب فناوری مناسب، احداث نیروگاه و بهره‌برداری و از کار اندازی آن، پشتیبانی کامل از این فعالیت‌ها و تامین سوخت نیروگاه‌های هسته‌ای (غیر از تولید سوخت هسته‌ای که توسط شرکت تماس انجام می‌گیرد) می‌شود. البته با توجه به تجربیاتی که در تکمیل نیروگاه بوشهر کسب کردیم، سازمان انرژی اتمی تصمیم گرفت که طراحی و ساخت راکتورهای تحقیقاتی را هم به این شرکت محول کند. کما اینکه بازطراحی و ساخت راکتور 20 مگاواتی آب سنگین اراک هم پس از برجام به این شرکت محول شد.

* گویا یک شرکت داخلی قرارداد ساخت این راکتور را بر عهده گرفته و به نوعی واسطه بین سازمان انرژی اتمی و 1+5 است. علت این انتخاب چه بوده و چه سازوکاری دارد؟

زمانی که براساس برجام قرار شد راکتور اراک بازطراحی شود، مسئولان به این نتیجه رسیدند که ضرورت ندارد تا بازطراحی راکتور در همان قالب قبلی دنبال شود. بنابراین تصمیم گرفتند که این پروژه در بودجه عمومی کشور ردیف مشخصی داشته باشد و از طریق یک شرکت دولتی که از اعتبارات عمومی به عنوان کارفرما استفاده می‌کند، این بودجه مصرف شود. بعد از این تصمیم، توانمندی‌هایی که در آن بخش غیردولتی به خاطر کارهایی که سال‌ها روی راکتور اراک و راکتور دارخوین انجام گرفته بود، وجود داشت تجمیع شد و یک ظرفیت اجرایی و مهندسی قوی شکل گرفت تا به عنوان مجری فعالیت کند. بنابراین شرکت تولید و توسعه انرژی اتمی به عنوان کارفرما پروژه اراک را دنبال می‌کند و شرکت «مسنا» - مهندسی و ساخت نیروگاه‌های اتمی - طرف قرارداد کارفرما و به عنوان مشاور طراحی و پیمانکار اجرای کار خواهد بود.

* این شرکت طرف قرارداد چینی‌ها و 1+5 است؟

از نظر فنی تمام کارها را شرکت مسنا انجام می‌دهد، اما ممکن است قراردادها و پرداخت‌ها به طرف خارجی توسط کارفرما انجام شود.

* پس این شرکت زیرمجموعه شما نیست؟

49 درصد سهام شرکت «مسنا» در اختیار شرکت تولید و توسعه انرژی اتمی ایران خواهد بود تا به این ترتیب حمایت جدی‌تری از مسنا به عمل آید. همانگونه که الان سهام مپنا که زمانی در اختیار وزارت نیرو بود، واگذار و در بورس عرضه شده است در آینده نیز امیدواریم این اتفاق برای مسنا بیفتد و کشور یک شرکت خوب و توانمند در حوزه ساخت نیروگاه و راکتورهای هسته‌ای داشته باشد.

* در مورد بازطراحی راکتور مدرن اراک، بحث‌های مختلف سیاسی و فنی مطرح می‌شود از جمله اینکه طرف مقابل مدعی است که راکتور آب سنگین یکی از راه‌های کوتاه برای ساخت بمب اتمی به شمار می‌رود، واقعا این ادعا تا چه میزان واقعی است؟

البته من متخصص بمب اتمی نیستم، ولی همان قدر می‌دانم که پلوتونیوم می‌تواند در ساخت بمب هسته‌ای به کار گرفته شود. در راکتورهای آب سنگین هم مقداری پلوتونیوم تولید می‌شود که شاید علت حساسیت زیاد آنها هم همین بود. البته خوشبختانه در طول مذاکرات، کشور توانست هم ماهیت آب سنگین راکتور اراک را حفظ کند و هم امکان فروش آب سنگین مهیا شود.

* طراحی اولیه راکتور اراک چه زمانی پایان می‌یابد و وارد فاز عملیاتی می‌شود؟

واقعیت این است که ما اگر بقیه کشورهای دنیا را هم ببینیم، تعداد راکتورهای تحقیقاتی آنها بسیار محدود است و نمی‌توان هر چند وقت یک راکتور تحقیقاتی ساخت. بنابراین مسئولان سازمان اعتقاد دارند الان و در مرحله بازطراحی، ارزش دارد تا تامل بیشتری داشته باشیم و در عین رعایت محدودیت‌های برجام، در نهایت به راکتوری برسیم که بخش بیشتری از نیازهای تحقیقاتی و تولید رادیو ایزوتو‌پ‌ها و نیازهای پژوهشی کشور را در یک دوره زمانی طولانی‌تر پوشش بدهد. بنابراین در عین حال که روی سرعت کار تاکید وجود دارد، ولی فاز طراحی با حوصله بیشتری انجام می‌گیرد، تا این راکتور سال‌ها نیازهای کشور را پوشش دهد.

* می‌توانید بازه زمانی برای این مرحله پیش‌بینی کنید؟

فعلا آن چیزی که برای کل پروژه در نظر گرفته شده 4 تا 5 سال از زمان اجرای رسمی برجام است. در مورد اراک نکته مهم این است که ما با پروژه‌ای روبرو هستیم که از صفر شروع نمی‌شود. شاید اگر سازمان می‌خواست یک راکتور 20 مگاواتی را از صفر بسازد راحت‌تر بود، اما الان یکی از قیود این است که حداکثر استفاده از امکانات راکتور 40 مگاواتی قبلی را داشته باشیم.

* یک ویژگی این است که راکتور قدیمی برای 40 مگاوات طراحی شده و الان قرار است به 20مگاوات تبدیل شود و به نوعی سطح کار پایین می‌یابد، آیا این مسئله کار را برای ساخت راکتور جدید راحت‌تر می‌کند؟

اتفاقا این طور نیست که چون راکتور جدید 20 مگاواتی است پس هرچه در راکتور قدیمی بود را می‌توان در این راکتور جدید استفاده کرد. چون اکثر تجهیزات بهترین عملکرد را در ظرفیت نامی خود دارند. البته برخی تجهیزات مانند مبدل‌های حرارتی را می‌توان به راحتی به کار گرفت، اما قسمت‌های زیادی نیاز به دقت بیشتری دارند. در کنار این مسئله سازمان سعی دارد علاوه بر طراحی این راکتور، دانش طراحی راکتورهای تحقیقاتی و قدرت خود را ارتقا دهد و بتوانیم نرم‌افزارها و ابزارهایی که برای طراحی لازم است را به دست آوریم. در مورد راکتور دارخوین یکی از مشکلات این بود که خیلی از نرم‌افزارهای طراحی را نداشتیم، و الان این فرصت وجود دارد که کمبودهای خود را جبران کنیم.

* در مورد تامین سوخت راکتور اراک چه خواهیم کرد؟

در برجام پیش‌بینی شده که سری اول سوخت راکتور اراک را وارد کنیم، ولی سری‌های بعدی را خودمان تامین می‌کنیم بنابراین سیاست سازمان این است که سوخت راکتور اراک به گونه‌ای باید باشد که ما از سری دوم بتوانیم این سوخت را در داخل بسازیم.

* یکی از جاهایی که برای ما در برجام مهم بود که اگر طرف مقابل به تعهداتش عمل نکند برگشت‌پذیری داشته باشیم راکتور اراک است. با این روند بازطراحی و زمان‌بندی که دارید آیا می‌توانیم بگوییم در سال ایکس به مرحله‌ای از طراحی و ساخت می‌رسیم که اگر نیاز شد بتوانیم بازگشت‌پذیری داشته باشیم؟

اینجا دو مطلب را باید تفکیک کنیم. یک بحث سیاسی است و یک بحث فنی. فرض کنید به دلایلی به نقطه‌ای که گفتید برسیم. از نظر سیاسی شاید این مزیت باشد که برگردیم و راکتور قبلی را تکمیل کنیم اما از نظر فنی مدعی هستیم راکتور جدید ویژگی‌های بسیار بهتری نسبت به گذشته دارد و بهتر است همین پروژه را خودمان زودتر به نتیجه برسانیم. نکته مهم این است که پیش‌بینی‌های لازم شده است تا تحت هیچ شرایطی محروم از یک راکتور پیشرفته آب سنگین نباشیم.

* شفاف‌تر بگویم. ما الان در مرحله بازطراحی هستیم و این بازطراحی هم در هماهنگی با طرف 1+5 انجام می‌شود، فرض کنید بعد از یک یا دو سال بازطراحی تمام شد و دو طرف تایید کردند که قابلیت اجرا دارد. در این مقطع اگر آنها به هر دلیلی نخواهند اراک را تکمیل کنند و تجهیزات به ما بدهند آیا ما توانایی داریم تا این راکتور پیشرفته 20 مگاواتی را به پایان برسانیم و استفاده کنیم؟

به خاطر اهمیت و حساسیتی که راکتور اراک داشته در برجام به نوعی یک سرنوشت مستقل برایش دیده شده است. طبعا، راکتور 40 مگاواتی قبلی اراک که با توانمندی داخلی در حال تکمیل بود را می‌توانیم تکرار و نهایی کنیم. راکتور آب سنگین 20 مگاواتی جدید هم اگر همکاری‌های بین‌المللی باشد، در زمان کم‌تر و با هزینه پایین‌تر و کسب دانش بیشتر به نتیجه می‌رسد ولی اگر این همکاری‌ها هم نباشد این توانایی وجود دارد که کار را تمام کنیم، البته با زمان بیشتر و هزینه بالاتر.

* آمریکایی‌ها طرح‌هایی برای باز‌طراحی داشتند‌. چطور شد که طرح ایران تایید و کار روی آن شروع شد؟

در مذاکرات مربوط به راکتور اراک، طرف غربی تمام تجربه و تلاش خود را روی این موضوع گذاشته بود که ما را به سمت طرح‌هایی سوق دهد که بهترین شرایط را از نظر آنها داشته باشد و در عمل ما را از یک راکتور تحقیقاتی آب سنگین موثر محروم کند. پیشنهاداتی هم مطرح کرده بودند، با زیرکی و تدبیر تیم فنی و سیاسی این پیشنهادات پذیرش نشد و مهم‌تر از آن طرف ایرانی توانست طرحی را روی میز بگذارد که اولاً تمام نگرانی‌های طرف مقابل را برطرف کند و در عین حال راکتوری باشد که حتی موثرتر از اراک قدیم، بتواند نیازمندی‌های کشور را پوشش دهد.

* طرح آمریکایی نیاز ما را تامین نمی‌کرد و به لحاظ هزینه نیز به صرفه نبود؟

در آن مقطع به دلیل حساسیتی که وجود داشت دو طرف روی هزینه‌ها متمرکز نبودند، ولی آن چیزی که آنها دنبال می‌کردند، اگر تدبیر طرف ایرانی نبود به یک کاریکاتور از راکتور تحقیقاتی مورد نیاز ما تبدیل می‌شد و به هیچ وجه در آینده نیازهای ما را پوشش نمی‌داد.

* در برجام تقسیم‌بندی زمانی و کاری بین ایران و 1+5 انجام شده و هر کشوری مسئولیتی دارد. تاکنون قراردادهایی که در این زمینه بسته شده تا چه میزان منطبق بر متن سند اراک بوده و طرف‌های مقابل به ویژه چین و آمریکا تا چه حدی به تعهدات خود عمل کردند؟

الان زمان بسیار کمی از اجرای برجام گذشته و فکر می‌کنم در دو یا سه ماه آینده وضعیت روشن‌تر خواهد شد. در ماه‌های گذشته انتظارات ما از طرف چینی و اینکه در چه فرایندی قرار است کار بازطراحی صورت بگیرد مشخص شده؛ برای اجرای این کار باید قراردادی بین دو طرف بسته شود که غیر از تفاهمات کلی است و قرارداد تجاری بین ایران و چین خواهد بود. اگر برای عقد این قرارداد همکاری لازم انجام شود و ما بتوانیم در یک زمان معقول به این قرارداد برسیم به نظرم خیلی اطمینان بخش خواهد بود.

* در تعامل با چینی‌ها بر سر بازطراحی اراک چقدر از همکاری‌شان رضایت داشتید؟

دو نوع می‌توان به مسئله نگاه کرد برخی می‌گویند می‌شد از 8 ماه قبل پیش‌بینی کرد که چه اتفاقاتی می‌افتد و کار را شروع کرد. اما طرف چینی می‌گفت تا برجام به سرانجام نهایی نرسد نمی‌توانم به صورت جدی وارد گفت‌وگو شوم. لذا اگر آخر دی ماه را در نظر بگیریم، که الان حدود 5 ماه شده، تاخیر زمانی نداریم. با طرف چینی مشخص شده که چه کاری می‌خواهیم بکنیم. بر اساس سیاست‌های سازمان طرف ایرانی نقش اصلی و فعال را در بازطراحی و اجرای پروژه خواهد داشت، یعنی قرار نیست که ما این راکتور را به چینی‌ها بدهیم که بسازند. طرف چینی هم نقش تایید‌کننده روی اقدامات ما و حمایت از آن تا به نتیجه رسیدن کار دارد. زمانی که وارد قرارداد تجاری می‌شویم اگر طرف چینی این نقش را بپذیرد و الزاماتش را قبول کند به نظرم می‌شود همکاری خیلی خوبی را با آنها داشت.

* در بحث‌های مالی مشکلی با چینی‌ها نداشتیم؟

هنوز به آن صورت بحث‌های مالی برجسته نشده ضمن اینکه ابعاد هزینه‌ای راکتور جدید اراک هم قابل مقایسه با راکتورهای قدرت مثل بوشهر نیست. در بودجه کل کشور بودجه راکتور اراک چیزی حدود 800 میلیارد تومان برای کل پروژه پیش‌بینی شده است. البته این رقم بعد از اتمام طراحی ممکن است تغییراتی داشته باشد.

* برجام در بحث‌های تحقیق و توسعه در حوزه شما جلوی شتاب را گرفته یا راه را باز کرده است؟

با توجه به این نکته که در پیوست سه برجام فصل همکاری‌های بین‌المللی وجود دارد که در آنجا به همکاری در ساخت نیروگاه و راکتور هم اشاره شده است.

قبل از بحث برجام هم نیروگاه بوشهر جزو تحریم‌های هسته‌ای نبود، اما در عمل کسی با ما همکاری نمی‌کرد و ما صرفا به روس‌ها محدود بودیم. بعد از برجام فضا کاملا تغییر پیدا کرده و حتی اگر به صرفه باشد که باز هم فقط از خدمات روس‌ها استفاده کنیم، این فضا باعث شده تا در شرایط بهتری بتوانیم با روس‌ها معامله کنیم. قبلا روس‌ها به ما اصرار می‌کردند که اگر خدماتی از شرکت‌ها و کارخانه‌های روسی می‌خواهید بگیرید باید همه را از طریق شرکت اتم اکسترو اکسپورت بگیرید. این هم هزینه‌های ما را بالا می‌برد و هم کیفیت خدمات خوب نبود، در حالی که الان فضا باز شده و به مراتب هزینه‌های قطعات یدکی و کارشناسی را کاهش داده است. همچنین در بحث‌های ایمنی می‌توانیم از اروپایی‌ها استفاده کنیم. در مجموع باید گفت که ما در حوزه برق هسته‌ای، شرایط بسیار خوبی را حتی در این مدت کوتاه چند ماهه حس کرده‌ایم.

* پس می توان گفت شما جزو گروهی هستید که می‌گویند برجام برنامه هسته‌ای ایران را کند نمی‌کند؟

اعتقاد خودم این است که آنچه که آینده صنعت هسته‌ای را رقم می‌زند نگاهی است که ما در داخل به این صنعت داریم. اگر کماکان دولت و نظام از صنعت هسته‌ای حمایت کنند با توجه به توانمندی‌هایی که وجود دارد مسلما در این صنعت می‌توانیم پیشرفت‌های بیشتری داشته باشیم و اگر نگاه، نگاه محدود‌کننده باشد به طور طبیعی ما افت خواهیم کرد.

* برنامه رسیدن به 10 هزار مگاوات برق هسته‌ای برای 10 سال آینده چه میزان واقعی و عملیاتی است؟

قید 10 سال که جایی مطرح نشده است و متاسفانه به لحاظ زمانی هیچ برنامه کلان مصوبی برای برق هسته‌ای نداریم و شاید یکی از مزایای برجام این باشد که ناچاریم یک برنامه مصوب 15 ساله به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ارائه کنیم. اگر معلوم باشد که باید در 15 سال آینده 10 هزار مگاوات برق هسته‌ای داشته باشیم، الان زمینه‌های زیادی برای تحقق این هدف داریم و فقط مملکت باید یک تصمیم واقعی بگیرد. الان پیشنهاداتی داریم که حتی طرف مقابل نیروگاه در ایران بسازد و برقش را بفروشند، اما این تصمیم باید در سطح کلان کشور گرفته شود که ما چه سهمی از برق را می‌خواهیم به نیروگاه هسته‌ای اختصاص دهیم.

* الان وضعیت فاز اول نیروگاه بوشهر چگونه است و تولید برق آنجا به کجا رسیده و چه زمانی مدیریت نیروگاه بوشهر کاملا به طرف ایرانی منتقل می‌شود؟

نیروگاه بوشهر پس از اینکه به ظرفیت تولید هزار مگاواتی خود رسید در مهر 1392 وارد مرحله تولید تجاری برق شد و تحویل موقت به کارفرما انجام گرفت. پس از آن طبق قرارداد برای یک دوره دو ساله یا هفت هزار ساعت کار، نیروگاه و تجهیزات آن در ضمانت پیمانکار بود و در این مدت برای هر ایرادی، پیمانکار موظف است تا مشکل را برطرف سازد. این دوره در واقع دوره‌ای است برای احراز اطمینان از اینکه تجهیزاتی که تحویل می‌گیریم، انتظارات ما را بر اساس قرارداد برآورده می‌کند. از مهر 92 دوره گارانتی شروع شد و بعد از آن باید وارد مرحله تحویل دائم می‌شدیم که به طور معمول باید در مهر 94 انجام می‌گرفت.

* در این دو سال مشکلی نداشتیم؟

مشکل خاصی نداشتیم، البته طبیعی بود که ایراداتی بروز کند و هدف این دوره مشخص شدن و رفع همین ایرادات بود. در صنعت هسته‌ای نهادی داریم به نام مرکز نظام ایمنی هسته‌ای کشور که همه مراکز هسته‌ای برای اطمینان از ایمنی فعالیت‌های خود باید از این مرکز مجوز بگیرند، به بیان دیگر مراکز هسته‌ای باید حداقل استانداردها برای ایمنی را دارا باشند. این مرکز سختگیری‌هایی در مورد نیروگاه بوشهر برای صدور این مجوز داشت و معتقد بود برای صدور این مجوز باید پیمانکار برخی کارها را انجام دهد، مثلا از نظر تکمیل مستندات می‌گفت مستندات موجود کافی نیست. این مسئله باعث شد از مهر 94 تا فروردین 95 اقداماتی توسط پیمانکار انجام شود که در مجموع ما در شرایط بهتری برای بهره‌برداری واحد قرار بگیریم. با صدور مجوز مرکز نظام، تحویل دائم واحد هم انجام شد. این تحویل دائم مزیتی برای روس‌هاست که مسئولیت‌شان تمام می‌شود و در واقع با این تحویل‌دهی دائم، پرونده واحد یکم نیروگاه اتمی بوشهر در یک فصل مهم دیگر کاری هم به پایان رسید.

* آیا به لحاظ فنی نیروهای ایرانی تسلط لازم و کافی را بر بهره‌برداری دائم از نیروگاه و انتقال از روسیه به ایران دارند؟

زمانی که تحویل موقت نیروگاه اتفاق افتاد، یک قرارداد سه ساله با روس‌ها برای پشتیبانی بهره‌برداری نیروگاه بسته شد. در سال اول حدود 270 کارشناس روس در نیروگاه بودند که سال دوم به 150 نفر تقلیل یافت و در سال سوم که الان در آن هستیم حدود 60 نفر باقی مانده‌اند، در مهر 95 که این سه سال تمام می‌شود غیر از تعدادی نماینده کارخانه‌های سازنده تجهیزات اصلی مثل ژنراتور و توربین و ... که باید حضور داشته باشند دیگر ارتباطمان با پیمانکار از نظر بهره‌برداری به پایان می‌رسد. البته در حوزه پشتیبانی فنی به خاطر حساسیت نیروگاه‌های اتمی هر تغییری در نیروگاه باید به طور کامل مطالعه شود که این تغییر چه تاثیری روی ایمنی نیروگاه خواهد داشت و باید موافقت دستگاه‌های ناظر بر ایمنی نیروگاه برای این تغییر اخذ شود. طبیعی است برای اینکه در این حوزه هم به روس‌ها متکی نباشیم شرکتی به نام توانا تاسیس شده که بهترین فارغ‌التحصیلان دانشگاهی را در رشته‌های هسته‌ای، مکانیک و برق و ... جذب کرده و در حال آموزش هستند.

* در بحث تامین سوخت راکتور بوشهر در فاز یک مشکلی نداشتید و سالی 27 تن نیاز این راکتور به راحتی تامین شد؟

این سوخت را از یک شرکت معتبر روسی به نام تول (TEVEL)تامین می‌کنیم که برای بیش از 70 راکتور قدرت در جهان سوخت تولید می‌کند و با ما نیز همکاری خوبی دارد. سیاست سازمان انرژی اتمی این است که توانایی ساخت سوخت نیروگاه بوشهر را کسب کند برای این کار سوخت مجازی در سال گذشته تولید شد و امسال هم قسمت‌هایی از سوخت واقعی ساخته شده و در حال تست و پرتو دهی است. ولی آنجایی که برای کشور مقرون به صرفه باشد که از خارج سوخت را تامین کند و منابع راهبردی اورانیوم خود را حفظ کند طبیعی است که از این گزینه استفاده کند.

* اولویت ما برای واحدهای دیگر بوشهر هم این است که بتوانیم این سوخت را از خارج تامین کنیم؟

بله. در عین تلاش برای تولید سوخت هسته‌ای در داخل تا آنجایی که بشود سعی داریم آن را از خارج تامین کنیم.

* پس هدف از تولید سوخت مجازی یا همین تست سوخت راکتور قدرت چیست؟

اینها قدم‌هایی است برای کسب آمادگی در تولید سوخت، چون باید همیشه آماده باشیم که این وابستگی‌ها باعث فشار به کشور نشود. مثل همین فشاری که کشورهای غربی بابت سوخت راکتور تهران آوردند. سیاست کشور این است که اگر روزی گفتند سوخت راکتور قدرت را به شما نمی‌دهیم، توانایی ساخت آن را در داخل ایجاد کرده باشیم.

* در مورد درآمدزایی در سازمان که دکتر صالحی هم طرح کردند، با توجه به تولید برق در نیروگاه بوشهر چگونه این مسئله را دنبال می کنید؟

بحث مقایسه قیمت تمام شده برق نیروگاه‌های هسته‌ای و فسیلی پردامنه است و جواب صفر و یک ندارد و به عوامل مختلفی بستگی دارد که مهم‌ترین آنها قیمت سوخت فسیلی در نیروگاه‌های معمولی است. اگر قیمت فعلی گاز را در داخل کشور ملاک قرار دهیم، هیچ نیروگاه هسته‌ای در ایران توجیه اقتصادی نخواهد داشت. اما اگر قیمت جهانی گاز را در نظر بگیریم، زمانی که قیمت گاز از حدود 20 سنت برای هر متر مکعب بیشتر شود نیروگاه های هسته ای توان رقابت با نیروگاه های فسیلی را دارند. البته عوامل مختلف دیگری مثل زمان ساخت و دوره سوخت‌گذاری و ... هم موثر است. الان در مورد نیروگاه بوشهر، برق تولیدی نیروگاه را طبق ضوابطی که وزارت نیرو دارد به بازار برق به صورت یک تولید کننده خارج از مدیریت وزارت نیرو می‌فروشیم. در قانون برنامه پنجم دو مولفه دیگر هم برای نیروگاه‌های پاک مثل بوشهر در نظر گرفته شده است یکی اینکه مابه ازای مقدار سوختی که استفاده نمی‌کنند و صرفه جویی می‌شود را دریافت کنند. دوم به خاطر عدم آلایندگی محیط زیست مبلغی را بگیرند که روی هم رفته رقم قابل توجهی می‌شد. اما متاسفانه این بندها عملیاتی نشد و فعلا درآمدی که از محل برق نیروگاه بوشهر داریم صرفا آن چیزی است که باید از وزارت نیرو دریافت کنیم که این هم به دلیل مشکلات جدی مالی که صنعت برق کشور دارد به صورت مطالبات انباشته شده باقی مانده است.نیروگاه اتمی بوشهر بیش از 500 میلیارد تومان در طول این چند سال از وزارت نیرو طلب دارد که به همین تناسب خیلی از کارهای ضروری را برای نیروگاه نتوانستیم انجام دهیم.

* یعنی شما از مهر 92 تا الان حدود 500 میلیارد تومان برق به وزارت نیرو فروختید؟

مبلغ فروش بیشتر بوده چون مقداری را هم دریافت کرده‌ایم. شاید بالای 750 میلیارد تومان فروش برق نیروگاه بوشهر بوده است.

* در فاز اول بوشهر از همکاری روس‌ها در بحث تامین سوخت ، انتقال فناوری و. .. راضی بودید که می‌خواهید فازهای بعد را هم با روس‌ها انجام دهید یا اجباری در این میان وجود دارد؟

خوشبختانه در شرایط حاضر مجبور نیستیم از یک کشور خاص برای ساخت واحدهای جدید استفاده کنیم. تجربه ما با روس‌ها در این واحد یک تجربه خوبی بوده، البته بدون مشکل هم نبوده، اما بسیار بهتر از آن چیزی است که در اذهان جامعه وجود دارد و روس‌ها را مسئول تاخیر زیاد در ساخت نیروگاه بوشهر می‌دانند. واقعیت این است که روس‌ها از میانه کار به دعوت ما آمدند و توصیه هم می‌کردند که شروع یک واحد از ابتدا، ارزانتر و سریعتر از این خواهد بود که واحد موجود را کامل کنیم. ولی به دلایلی کشور ما تاکید داشته که همین واحد نیمه کاره را تمام کنیم، که کار فوق‌العاده و پیچیده‌ای بوده است. از نظر فناوری به هر حال فناوری روسیه با کره‌ای‌ها و فرانسوی‌ها و آمریکایی‌ها متفاوت است. نیروگاه‌های روسی نفرات بیشتری را برای بهره‌برداری نیاز دارند و سطح اتوماسیون پایین تری دارند، ولی به واسطه نوع طراحی، ورود ما برای ساخت داخل تجهیزات امکان پذیرتر است. در مجموع از همکاری روس‌ها رضایت داریم و عملکرد نیروگاه هم در این مدت نسبتا خوب بوده است. با اطمینان می‌گویم به هیچ وجه سازمان تحت فشار یا نبود گزینه‌های دیگر به طرف روسیه نرفته است به خصوص در مورد واحد دو و سه بوشهر البته اصولا خیلی منطقی نیست که در یک سایت دو فناوری متفاوت هسته‌ای داشته باشیم. در صنعت هسته‌ای استانداردها و رعایت دقیق دستورالعمل‌ها فوق‌العاده حیاتی است و در یک سایت مناسب نیست دو استاندارد و فرهنگ حاکم باشد.

* الان حدود یک سال است که صحبت کلنگ زنی بوشهر می‌شود علت تاخیر چه بود؟

این تاخیر چند عامل دارد. قرارداد واحدهای دو و سه در بیست آبان 93 به امضا رسید و در همان قرارداد پیش‌بینی شده بود که مطالعات محیطی با کمک روس‌ها و توسط پیمانکاران ایرانی شروع شود. ما اصرار داشتیم که در این کار طرف‌های ایرانی دخیل باشند. توانستیم دو موسسه معتبر داخلی را در مورد بحث زلزله در کنار پیمانکار روس قرار دهیم. این مطالعات باید به سرانجام می رسید تا بحث طراحی شروع شود و ترجیح مسئولان ایران و روسیه این بود که فشاری روی کارشناسان نیاوریم تا با حوصله به نتیجه قطعی برسند و پس از آن کار کلنگ‌زنی انجام شود. کارشناسان می‌گفتند اواخر سال 94 کارمان تمام می‌شود و بعد زمان بیشتری خواستند. دکتر صالحی تاکید داشتند که برای کار کارشناسی هیچ محدودیتی ایجاد نشود. دلیل دیگر بحث این است که نیروگاه های اتمی سرمایه‌گذاری فوق‌العاده سنگینی نیاز دارند و در مورد این دو واحد جدید کشور باید آمادگی مالی لازم را در خود ایجاد می کرد.

* هزینه هر واحد نیروگاه هزار مگاواتی مثل بوشهر چقدر است؟

حدود 8 میلیارد یورو (تقریبا 30 هزار میلیارد تومان) برای 2 واحد منابع مالی نیاز است. مشخصات فنی دو واحد یکسان هستند و یک سری قسمت های مشترک وجود دارد که باعث کاهش هزینه‌ها می‌شود. این دو واحد در همان محوطه نیروگاه واحد یک ساخته می شوند و به فاصله دو سال از شروع پروژه واحد سه هم شروع می‌شود. بر اساس تدبیر مسئولان کشور در مقطعی به روس‌ها منعکس شد که برای فاینانس این پروژه تدابیری در نظر بگیرند و اعلام شد تامین مالی پروژه به صورت کامل از طرف ایران قابل قبول نیست. این هم یکی از دلایلی بود که کار را عقب انداخت. الان بحث جمع‌بندی داده‌های پایه طراحی مطرح است و در مورد فاینانس هم دولت در کمیسیون مشترک همکاری ایران و روسیه این کار را دنبال کرده و مسئولین اقتصادی نیز در مراودات خود با روس‌ها موضوع را دنبال می کنند. در مجموع امیدواریم در آینده نه چندان دور عملیات ساختمانی شروع شود. دو واحد جدید از نظر ایمنی در بالاترین سطح ایمنی روز دنیا هستند و از نسل سه پیشرفته به حساب می‌آیند. ظرفیت اسمی هرکدام 1057 مگاوات است. همچنین در این دو واحد کارفرما تعهد داده که امکان استفاده از انرژی این واحدها برای آب شیرین کن را در نظر بگیرد.

* در رابطه با چینی‌ها وضعیت همکاری‌های هستة‌ای ما چگونه است؟

چینی‌ها در سه زمینه علاقه‌مند به همکاری با ایران هستند. یک زمینه تعهداتشان در بازطراحی راکتور آب سنگین اراک است. یک پیشنهاد هم چینی‌ها دارند برای ساخت واحدهای کوچک صد مگاواتی که سازمان مشغول کار روی آن است. پیشنهادی هم برای واحدهای بزرگ داشتند که مستلزم این است تا مطالعات دقیق‌تری در کشور انجام گیرد. در نتیجه بیشتر موضوع راکتور آب سنگین اراک و راکتورهای کوچک حدود صد مگاواتی مطرح است.

* این امکان وجود دارد که راکتورهای صد مگاواتی چینی در دوره چندساله آینده و در کنار پروژه هایی که با روس‌ها داریم ساخته شوند؟

بله، این راکتورها به دلیل سرمایه‌گذاری کم‌تر، و یکی از ویژگی‌هایی که مورد ادعای چینی‌هاست یعنی عملکرد خوب در تولید آب شیرین، که اگر در سواحل مکران نصب شوند می‌تواند در توسعه منطقه موثر باشد، ممکن است ساختشان همزمان با واحدهای بزرگ شروع شود. از طرف دیگر چون این راکتورهای کوچک یک فناوری نو به شمار می‌آید، و هنوز هیچ واحدی از آن‌ها در عمل مشغول به کار نیست، نیازمند زمان است و نباید عجله کرد.

* مکان‌یابی برای این واحدهای کوچک انجام شده است؟

یک سایت در نزدیکی چابهار بررسی و به طور مقدماتی انتخاب شده است، اما بعد از جدی شدن طرح، نیاز به مطالعات عمیق‌تر دارد.