یادداشت/ سیداحسان حسینی

نگاهی گذرا به تاثیر مدل تعرفه‌گذاری پلکانی افزایشی(IBT) بر اصلاح الگوی مصرف انرژی

کدخبر: 2195486

نظام تعرفه‌گذاری پلکانی افزایشی (IBT) بر مبنای «الگوی مصرف»، مناسب‌ترین مدل راهبرد اصلی طرح هدفمندی یارانه‌ها است، زیرا برخلاف مدل کنونی که معادل افزایش یکسان قیمت انرژی برای اقشار مختلف جامعه است.

به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه خبرگزاری فارس، سیداحسان حسینی دبیر انجمن اسلامی مستقل دانشکده فنی دانشگاه تهران در یادداشتی نوشت: نظام تعرفه گذاری پلکانی افزایشی (IBT) بر مبنای « الگوی مصرف »، مناسب ترین مدل راهبرد اصلی طرح هدفمندی یارانه ها است، زیرا برخلاف مدل کنونی که معادل افزایش یکسان قیمت انرژی برای اقشار مختلف جامعه است، علاوه بر اصلاح الگوی مصرف، افزایش و آزادکردن قیمت انرژی نیز شامل اقلیت پرمصرف می شود و در صورت رعایت الگوی مصرف به عموم مردم جامعه از لحاظ اقتصادی فشاری وارد نخواهد شد.

متن این یادداشت در ادامه آمده است:

« قانون هدفمند کردن یارانه ها که در 15 دی ماه سال 1388 به تصویب مجلس رسید به طور خلاصه به دنبال آزادسازی قیمت انرژی و بازتوزیع در آمدهای حاصل از آن به تناسب ، میان اقشار مختلف جامعه بود.

به طور کلی در قانون هدفمندی یارانه ها دولت به دنبال دو هدف راهبردی بود: 1- کاهش مصرف انرژی 2- توزیع عادلانه ی انرژی میان مردم، که در گام های گوناگون جهت اجرای این قانون برنامه ریزی شده بود. با اجرای گام اول هدفمندی یارانه ها به دلیل افزایش قیمت حامل های انرژی، میزان مصرف کاهش پیدا کرد اما به دلیل نوسانات قیمت ارز و برخی سوءمدیریت ها منابع لازم برای پرداخت یارانه های نقدی خانوارها تامین نشد و دولت با کسری بودجه مواجه شد که ضرورت اجرای گام های بعدی طرح هدفمندی را نمایان می کرد.

متاسفانه بعد از اجرای گام اول، در گام های بعدی دولت بدون در نظر گرفتن اهداف طرح و صرفا برای جبران کسری بودجه، افزایش یکسان قیمت انرژِی برای همه ی مردم را در دستور کار قرار داد و به نوعی طرح هدفمندی یارانه ها استحاله شد و نتایج مطلوب از آن حاصل نگردید که در ادامه به توضیح بیشتر در این موضوع می پردازیم.

اشاره شد که طرح هدفمندی یارانه ها به دنبال آزادسازی قیمت انرژی در داخل کشور بود البته به گونه ای که یارانه ی قشر کم مصرف از طریق فروش انرژی به قیمت واقعی آن به قشر مصرف که اغلب پردرآمد نیز هستند تامین گردد و یا از طریق صادرات حامل های انرژی ناشی از اصلاح الگوی مصرف، این درامد حاصل شود.

در واقع مدل قیمت گذاری مطلوب که اهداف طرح هدفمندی را تامین میکند مدل قیمت گذاری پلکانی افزایشی است مدلی که کارامدی آن در بسیاری از کشورهای اروپایی و آمریکا اثبات شده است.

در حال حاضر اگرچه تعرفه های انرژی در بخش خانگی پلکانی است و به ازای مصرف بیشتر، مقدار قیمت به ازای هر واحد انرژی نیز افزایش می یابد اما به دلیل یارانه ای بودن قیمت همه ی پلکان های تعرفه ( قیمت فروش انرژی به مردم بسیار پایین تر از قیمت تولید انرژی است) همچنان هرکس بیشتر مصرف کند از یارانه ی پنهان انرژی ( ناشی از اختلاف قیمت فروش و تولید انرژی) بیشتر بهره مند می شود.

هم چنین با توجه به اینکه عموم مشترکین پرمصرف، پردرآمد هستند، تخصیص یارانه ی بیشتر به مشترکین پرمصرف بی عدالتی را بیش از پیش تشدید میکند. همچنین فاصله ی قیمت بین پلکان ها بسیار کم است و به گونه ای نیست که اگر میزان مصرف از حد متعارف بیشتر شد قیمت هر واحد انرژی به طور قابل ملاحظه ای افزایش پیدا کند و مردم را کاهش مصرف انرژی بیشتر از حد متعارف تشویق کند، در نتیجه در کاهش مصرف انرژی نیز مدل کنونی ناکارآمد است.

همانطور که گفته شد با بررسی روش های قیمت گذاری انرژی در دنیا و با توجه به اهداف قانون هدفمندی یارانه ها راهبرد مناسب برای تحقق اهداف تعیین شده، پیاده سازی مدل تعرفه گذاری پلکانی افزایشی(IBT) می باشد که البته با توجه به اینکه قیمت انرژی در کشور ما یارانه ای است باید آزادسازی تعرفه نیز در این مدل گنجانده شود و در واقع مدل IBT بر مبنای تعریف « الگوی مصرف » بازتعریف شود که منظور از الگو میزان مصرف انرژی است که عموم مشترکین برای رفع نیازهای خود به آن احتیاج دارند. بدین اساس تعریف مدل تعرفه گذاری IBT در کشور به صورت زیر تعریف می گردد:

هزینه مصارف کمتر از الگو ارزان تر و یارانه ای تعیین میگردد و با عبور مصرف از آن، قیمت به صورت پلکانی و به مقدار قابل ملاحظه ای افزایش می یابد. به عبارت دیگر با این سیاست هزینه ی مصرف مازاد بر الگو با قیمت تمام شده و در پله های بالاتر با قیمت جهانی و حتی بیشتر محاسبه میگردد. در این حالت از افزایش شدید قیمت برای مشترکینی که در حد الگو مصرف میکنند پرهیز می شود.

استفاده از مدل مذکور که موجب حذف یارانه ی پنهان انرژی می گردد نسبت به مدل کنونی مزایایی دارد که در ادامه به آن می پردازیم:

1- با استفاده از این مدل به جهت افزایش قابل ملاحظه در پلکان های بیش از الگوی مصرف، مشترکین پرمصرف به اصلاح رفتار خود ترغیب میشوند و بدین صورت با کاهش مصرف انرژی، ظرفیت صادرات انرژی کشور به کشورهای همسایه افزایش می یابد که تامین مالی و حتی افزایش یارانه های سایر اقشار در گام های بعدی هدفمندی را فراهم میکند. در حالی که افزایش قیمت به طور یکسان و برای عموم مردم تا وقتی که اختلاف زیادی با قیمت واقعی انرژی دارد، تاثیر مثبتی بر کنترل انرژی ندارد.

2- اجرای این مدل شاخص عدالت در توزیع یارانه را بهبود میدهد زیرا با اجرای این مدل اقشار پرمصرف به ازای مصرف بیشتراز الگو تعیین شده باید قیمت واقعی و یا حتی بیشتر را پرداخت کنند و مثل مدل کنونی مصرف انرژی بیشتر، با یارانه بیشتر همراه نخواهد بود.

3- در این مدل نارضایتی اجتماعی کمتری ایجاد میشود زیرا که الگوی مصرف به شیوه ای تعیین میگردد که اکثریت مردم هم نیازهای شان به انرژی تامین میگردد و هم از افزایش قیمت مصون می مانند و قیمت انرژی تنها برای اقلیت پرمصرف آزاد میشود. اما در حال حاضر با افزایش یکسان قیمت، فشار به دهک های پایین جامعه نسبت به دهک های بالا به نسبت بیشتر وارد می شود.

4- با ورود قیمت آزاد انرژی به سیستم قیمت گذاری زمینه برای خصوصی سازی بخش های متولی تولید و توزیع انرژِی و ایجاد اشتغال فراهم میشود اما در مدل افزایش قیمت یکسان برای مردم که قیمت پله ها از قیمت واقعی پایین تر است به دلیل سودده نبودن بخش خصوصی نیز از حوزه ی تولید فاصله میگیرد و صنعت به عنوان موتور محرک ایجاد اشتغال همچنان با معضلات فراوان دست و پنجه نرم می کند.

آنچه گفته شد ضرورت جاگزینی مدل تعرفه گذاری پلکانی افزایشی را به جای مدل ناکارامد کنونی نمایان می کند. اما دولت که به عنوان متولی اصلی این بخش باید گام هایی اساسی در جهت اصلاح مدل کنونی بردارد همچنان نسبت به آن بی توجه است که به عنوان مثال میتوان به افزایش یکسان تعرفه های برق در سال 93 و همچنین تصمیم به افزایش قیمت بنزین تا قیمت 1500 تومان اشاره کرد.

جهت آگاهی بیشتر بد نیست بدانید که میزان شدت انرژی کشور دو برابر میانگین شدت انرژی در جهان است که وضعیت نامطلوب ایران را به عنوان اولین دارنده ی منابع هیدروکربوی جهان را نشان می دهد.

امیدواریم دولتمردان جهت استفاده بهینه منابع انرژی در جهت رشد و پیشرفت کشور دقت و حساسیت لازمه را داشته و گام های موثری در جهت اصلاح نظام تعرفه گذاری کنونی بردارند.»

منبع: فارس

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

ارسال نظر: