اخضریان در گفت‌‌وگوی تفصیلی با فارس:

جریان اصول‌گرا بیشتر یک جبهه است تا آنکه حزب باشد/اصولگرایان در انتخابات مجلس تجربه موفقی داشتند

کدخبر: 2218979

کارشناس مسائل سیاسی: جریان اصول‌گرا بیشتر یک جبهه است تا آنکه حزب باشد. یعنی طیفی را شامل می‌شود که افکار مختلف با ایده‌ها و جریانات مختلف را دربر می‌گیرد.

حوزه احزاب خبرگزاری فارس،در بزنگاه های حساس که در ریاست جمهوری هم شاهدش بودیم، اصول گرایانی به دنبال کسب قدرت بودند و نتوانستند با اصول گرایانی که به دنبال تکلیف الهی خود بودند همراه شوند و این مسئله ساختاری برایشان ایجاد کرده که هنوز نتوانستند آن را حل کنند.

به گزارش خبرنگار حوزه احزاب خبرگزاری فارس، در تاریخ سیاسی بعد از انقلاب اسلامی، شکل گیری جریان های سیاسی و حیات آن ها بیشتر در زمان انتخابات و با ساختاری از بالا به پایین بوده است. نقش دولت ها و نهادها در شکل بخشیدن به جریان های سیاسی و احزاب گوناگون با رویکردهای مختلف قابل چشم پوشی نیست و باید اذعان کرد این نقش شاید پررنگ ترین مؤلفه در حیات و ممات احزاب و جریان ها بوده باشد. در کلیت عرصه سیاسی ایران، دو جریان اصلاح طلب و اصولگرا از بازیگران اصلی فعل حاضر در کنش های سیاسی هستند و بر همین مبنا بیشتر تحلیلگران در بررسی تحولات مرتبط با حوزه های مختلف قدرت سیاسی بر نقش این دو جریان تأکید می کنند.

تحولات چند انتخابات گذشته یعنی از سال 1392 به این سو نشانگر آن است که تحرکاتی برای پوست اندازی جریان های سیاسی مدنظر قرارگرفته که تمرکز بر روی جریان اصولگرایی با توجه به نوسانات در انتخابات بیشتر بوده است. آسیب شناسی جریان اصولگرایی و یافتن راه هایی برای بهبود وضعیت این جریان در عرصه سیاسی و با توجه به تغییرات اجتماعی و فرهنگی مدنظر کارشناسان و فعالین این جریان است. در همین رابطه خبرنگار سیاسی فارس با دکتر محمدرضا اخضریان کاشانی، عضو جمعیت پیشرفت و عدالت و استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران و گفتگوی تفصیلی ترتیب داده تا به بررسی نقاط ضعف و قوت جریان های سیاسی و به ویژه اصولگرا و درنتیجه تلاش های جدید در قالب نواصولگرایی پرداخته شود.

فارس: آقای اخضریان در ابتدای امر مشکلاتی که ازنظر شما به جریان اصول گرایی وارد است را بیان کنید.

بخش کلانی از آسیب و مشکلاتی که جریان اصول گرا دارد، مشترکاً همان را جریان اصلاح طلب نیز دارد. یکی از این مشکلات اشکال تاریخی است. یعنی در زمان پیدایش این دو جریان وقتی ازنظر تاریخی پیدایش اصول گرایی را بررسی می کنیم، می بینیم که زمانی شکل گرفته که جریان اصلاح طلب پرچمی برداشته و بعد از جریان چپ خود را مطرح کرده است و مانند اصول گرایی یا جریان راستی پرچم اصول گرایی را علم نموده است. باگذشت زمان و ازکار افتادن جریان اصلاح طلب و بعد از سال84 که جریان اصلاح طلب نفس های آخر خود را در آن زمان می کشید، جریان اصول گرا به تبع آن حالت اصلی خود را از دست داد و نقشی که می توانست در مقابل اصلاح طلبی به عنوان دیگر هویتی خود ایفا کند، عملاً از دست داد و از همان سال 84 به بعد عملاً نه اصول گرا و نه اصلاح طلبی به معنای واقعی وجود ندارد و فقط نامی از آن ها باقی مانده است.

مشکل ساختاری دیگری که در حوزه اصول گرایی شاهدیم، ایرادات حزبی این جریان است. ازنظر عقیدتی شاید نتوان ایرادی گرفت زیرا مسئله عقیدتی برای همه افراد محترم است. اما در مسئله سیاسی و حزبی وقتی جریان به عنوان یک حزب سیاسی فعالیت می کند، یکی از چالش های این جریان که همواره با آن مواجه بوده است تقابل بین تکلیف گرایی در مقابل کسب قدرت است. یعنی از طرفی به دنبال تکلیف الهی خود در عرصه سیاسی هستند و از طرف دیگر به دنبال کسب قدرت هستند و این دو عمدتاً باهم در تقابل و تضاد هستند. وقتی قرار است که ائتلافی برای کسب قدرت صورت گیرد که وظیفه یک حزب سیاسی است، مسئله تکلیف الهی مطرح می شود که در آن کسب قدرت معنایی ندارد. لذا در بزنگاه های حساس که در ریاست جمهوری هم شاهدش بودیم، اصول گرایانی به دنبال کسب قدرت بودند و نتوانستند با اصول گرایانی که به دنبال تکلیف الهی خود بودند همراه شوند و این مسئله ساختاری برایشان ایجاد کرده که هنوز نتوانستند آن را حل کنند.

فارس: آیا ممکن است که در انتخابات آینده هم این روند و اتفاق ادامه داشته باشد؟

بله زیرا در ساختار اصول گرایی وجود دارد و امکان دارد که در آینده هم رخ دهد و عمدتاً در مسئله ریاست جمهوری رخ می دهد. در انتخابات مجلس تاحدودی این مسئله را حل کردند اما در بحث ریاست جمهوری شاهد بودیم که این گرفتاری را همیشه داشتند که در بزنگاه تصمیم گیری برای ماندن و انتخاب گزینه نهایی، کسب قدرت و تکلیف الهی بین طیف های مختلفی که در این جریان وجود دارد نتوانسته اند آن ها را به جمع بندی واحدی برسانند.

مشکل ساختاری دیگر این است که جریان اصول گرا بیشتر یک جبهه است تا آنکه یک حزب باشد. یعنی طیفی را شامل می شود که افکار مختلف با ایده ها و جریانات مختلف را دربر می گیرد و به همین دلیل جریانات مختلفی که در این جریان هستند نیازمند رگلاتور هستند که درگذشته به عنوان پدران معنوی این جریان شناخته می شدند و امروزه با کاهش نقش رگلاتورها شاهدیم که اشکال ساختاری خود را نشان می دهد و نقش حزبی که می توانست ایفا کند، عملاً کاری نمی کند. یعنی جبهه ای شکل می گیرد که طیف های مختلفی دارد و خروجی نهایی به عنوان یک مجموعه حزبی از آن اتخاذ نمی شود. نتیجه اینکه تصمیمات متعدد، گزینه های متعدد و نامزدهای متعددی را در انتخابات اصول گرایی می بینیم.

آسیب دیگر این جریان ترکیب ناهمگون عناصر آن است یعنی اشکال در کارگزاران یا فعالان سیاسی موجود در عرصه اصول گرایی وجود دارد. ترکیب ناهمگون است و عده ای با تلقیات تند در این جریان فعال اند و عده دیگر نزدیک طیف اعتدال هستند و حتی عده ای هم نزدیک طیف اصلاح طلبی در این جریان فعالیت دارند. این عدم همخوانی گاهی تنش ها را در این جریان بیش تنش آن ها با جریانات مقابل و رقبا می کند و در داخل جریان اصول گرا به دلیل برداشت های متفاوت و رقابت ها در موضوعات متعدد رقابت ها را رادیکال می کند.

آسیب بعدی این است که رگلاتورهایی که درگذشته تاریخی جریان اصول گرایی بودند و بعد از پیروزی انقلاب شاهد آن بودیم و در کنار هم فعالیت می کردند باهم هماهنگ بودند و چون اهداف مشترکی داشتند باهم همراهی جدی داشتند. امروزه این انتقال نسلی در جریان رخ داده ولی نمی توانند سر یک میز باهم بنشینند همان گونه که پدران این جریان کنار هم بودند. به تعبیری مانند اینکه زمانی برادران بزرگی در خانواده کنار هم بودند و باهم آن را اداره می کردند و امروزه این ارث به پسرعموها رسیده و چون باورها و گرایش های متفاوتی دارند نمی توانند کنار هم بنشینند و تصمیمی واحد بگیرند و هرکدام مایل هستند که جریان را به سمت باورهای خودشان هدایت کنند. متأسفانه واقعیت دیگری که در آسیب شناسی جریان وجود دارد، این است که بخشی از طیف اصول گرا موج سواری می کنند و در جریانات مختلفی فعالیت دارند تا خود را فعال تر نشان دهند و در بزنگاه تصمیم گیری در عرصه های انتخاباتی تصمیم خود را به جریان تحمیل کنند. نتیجه اینکه امروز به جای اینکه با اصول گرایی مواجه باشیم با اصول گرایی ها مواجه هستیم یعنی مجموعه افراد و جریانات و گروه هایی که در داخل طیف اصول گرایی هستند و هرکدام باورها و تفاوت بنیادی باهم دارند. این ها شاید مهم ترین آسیب های موجود در این جریان باشد.

فارس: باتوجه به آسیب هایی که عنوان کردید، می توان نو اصول گرایی را جریانی جدا و متفاوت از اصول گرایی دانست و اگر بخواهید شاخص های نو اصول گرایی را تعریف کنید، چه شاخصه هایی دارد؟

شاید بتوان تعابیر متفاوتی برای نو اصول گرایی بیان کرد. همین که هنوز منشور روشنی برای آن تدوین نشده است، برداشت های مختلفی را حاصل می کند. حداقل برداشتی که به ذهنم می رسد این است که می توان نو اصول گرایی را گاهی به تعبیری عبور از اصول گرایی دانست. برخی تداوم همان جریان سابق اصول گرایی دانستند. برخی آن را تداوم به همراه اصول و ارزش های بنیادی آن جریان دانستند. برخی هم فقط آن را تغییر کارگزاران و فعالان عرصه اصول گرایی دانستند. برخی آن را نوعی موج سواری در داخل جریان اصول گرایی دانستند و برخی هم تغییر روش و عمل گرایی دانستند. تصور بنده با توجه به مرور تاریخچه اصول گرایی و افراد این جریان و ارزش های بنیادی این جریان این است که نو اصول گرایی با این مثال همخوانی دارد. یک بنای تاریخی باشکوه مانند تخت جمشید را در نظر بگیرید که ویران شده و درحال خرابی است اما سابقه تاریخی باشکوهی در تاریخ خود دارد. اگر بخواهید معمارانی پیدا کنید که بنای تخت جمشید را در تهران بازسازی کنند و ما در این مجموعه بخواهیم زندگی کنیم، امروز اگر معمارانی برای این کار بیاوریم، ممکن است که ظواهر بنای تخت جمشید را ایجاد کنند. اما دیگر به جای پله های بلندی که در آن بنا بود، در این بنای جدید از آسانسور استفاده می کنند و یا به جای آب نما از سالن جکوزی استفاده می کنند و به جای درب های بزرگ گذشته از درب های جدید و ریموت دار بهره می گیرند. یعنی کاری که انجام می دهیم در این قرن جدید، باید بنای تخت جمشید را باتوجه به اقتضائات روز بازسازی کنیم. تلقی بنده این است که بنای سابق اصول گرایی که ارزش های زیادی داشته و تاریخ بزرگی دارد، اگر بنا باشد برای اداره آینده آن را فعال کنیم، نمی شود که هم همان اصول گرایی را که در دهه 50 یا 60 یا 70 فعالیت داشته قرار دهیم. بلکه برای امروز باید اقتضائات روز در آن لحاظ شود. لذا نو اصول گرایی همان چارچوب را دارد و همان اصول گرایی است اما بازسازی آن برای سده جدید رخ داده است. اتفاقی که می افتد این است که نوعی بازگشت در جریان به گذشته داریم و همراه آن نگاهی معطوف به آینده دارد. به تعبیر دیگر در جریان نو اصول گرایی شاهد حرکت از اصول گرایی به نوعی بنیادگرایی در اصول گرایی هستیم. ما باید بازگشتی به قبل از بنیادگرایی و اصول گرایی داشته باشیم. اما بازگشت ما همراه با مؤلفه های بنیادی جریان اصول گرایی ولی برای دهه و سده جدید باشد. ازاین جهت می توان مؤلفه هایی را برایش درنظر گرفت که شامل اخلاق، رقابت سیاسی، سیاست خارجی و غیره می شود که همگی باید جدید باشند یعنی اینکه همان ارزش های بنیادگرایی همان اصول گرایی را همراه داشته باشد و فقط عبور از اصول گرایی و احیای جریان است. احیای جریانی که زمانی حرکت خیلی خوبی داشته است و حال تغییراتی در آن رخ داده که آن را از محتوای اصلی خودش دور کرده و الآن در جریان اصول گرایی ما را نزدیک به مرز بنیادگرایی کرده است که با افکار و ارزش ها و هنجارهای اجتماعی ما همخوان نیست و مردم ما امروز بسیاری از این هنجارها که رخ می دهد قبول ندارند و شاید باز باید این جریان را بازخوانی و مورد نگارش جدید قرارداد.

فارس: نقش آقای قالیباف در این جریان چیست و به طورکلی به دنبال چه اهدافی در این جریان هست و آیا فقط می خواهد رهبر این جریان باشد و به تعبیر برخی از رسانه های اصلاح طلب علیه اصولگرایی طغیان کرده است؟

آقای قالیباف یک انسان فعال است و ایده نو اصول گرایی یک ایده و طرح جدیدی نیست. بلکه یک ضرورت است. هر مسئله ای که در حوزه های مختلف شاهدش باشید شامل هر شرکتی مانند شرکت خودروسازی و یا یک مدرسه، بعد از مدتی که از فعالیت آن شرکت می گذرد، عده ای افراد هستند که از درون یا بیرون آن مجموعه احساس می کنند که از بقیه پیشروتر هستند و برای آنکه آن مجموعه پویایی گذشته خود را حفظ کند نیازمند تغییراتی است. گاهی افراد مجموعه به خاطر ملاحظات مختلف از بیان این مسئله خودداری می کنند و سکوت می کنند و افرادی هم هستند که در خود مجموعه که این مسائل را به زبان آورده و بیان می کنند و به دنبال اصلاح آن وضعیت هستند. تصور بنده باتوجه به شناختی دارم این است که آقای قالیباف از افراد پیشرو در جریان اصول گرایی است و خارج از این جریان نیست و حال این تشخیص را داده است که اصول گرایی برای بقای خودش نیازمند تغییراتی است تا همان اصول گرایی باقی بماند. متأسفانه وضعیت اصول گرایی به تعبیری شبیه یک ژیان است که در انتهای یک کوچه بن بست گاز می دهد اما راه به جایی نمی برد. به همین جهت شرایط و وضعیت کنونی اصول گرایی کمکی به آن نمی کند تا راه به سرانجام ببرد و حال نیازمند این است که بازگشت و دوربرگردانی داشته باشد. آقای قالیباف نه ادعای رهبری این جریان جدید را دارد و نه یک یاغی به تعبیر برخی نسبت به جریان اصول گرایی است. ایشان فقط زودتر از بقیه این مسئله را تشخیص داده و به دنبال راه حل برای آن است. متأسفانه وضع مشترکی که طی 7تا8 سال اخیر بین اصول گرایان و اصلاح طلبان شاهدش هستیم، این است که همان اندازه که اصلاح طلبان اشتباهات گذشته را تکرار می کنند و برآن اصرار دارند، اصول گرایآن هم اشتباهات گذشته را تکرار می کنند و همان رفتارهایی که در دهه گذشته انجام دادند باز تکرار می کنند. تنها بخشی از این دو جریان اصلاح طلبی و اصول گرایی این بن بست را درک کردند و حال در پی این هستند که جریان را از بن بست نجات دهند و خارج کنند. آقای قالیباف به تعبیری فرزند صالح خانواده اصول گرایی است. خانواده ای که برند خود را ازدست داده است و تلاشش به سرانجام نرسیده است و اما حال یکی از فرزندان خوشنام این خانواده می تواند برندی را به نام خود ثبت کند و فعالیت کند، اما همه تلاش خود را می کند تا برند خود را صرف احیای برند خانوادگی خود کند. به نظر بنده فرایندی که شکل گرفته می تواند بسیار کمک کننده باشد تا جریان اصول گرایی بازگردد. در سال های 84و88 و یا 92و96انواع افرادی بودند که در درون جریان اصول گرایی فعالیت سیاسی کردند. شاید یکی از معدود گزینه های اصول گرایی که به طور مطلق متعهد مانده است و هرگاه در این جریان نیاز به کاری و یا فداکاری بوده انجام داده است، آقای قالیباف بوده است. برخی از کسانی که امروز مدعی دفاع از جریان اصول گرایی هستند روزهایی بوده که حاضر به کمک به این جریان نبودند و یا جواب بزرگان جریان اصول گرایی را ندادند و همان افراد امروز ادعا دارند که آقای قالیباف امروز ادعای نو اصول گرایی دارد. درحالی که کسی که بیشترین وقت را برای جریان سنتی اصول گرایی گذاشته است، خود آقای قالیباف بوده است. اینکه چرا عده ای تلاش در دوقطبی کردن این جریان دارند اتفاق عادی در سیاست است و وقتی ناکارآمدی در جریان سیاسی وجود دارد، برای اینکه رقبا را کنار بزنید، به دنبال بازسازی هویتی هستید. در این بازسازی یک من هویتی داریم و یکدیگر هویتی وجود دارد. با این روند طبیعتاً میزان اثرگذاری در حوزه اجتماعی و سیاسی کاهش می یابد و به همین دلیل جریانات سیاسی رقیب مانند اصلاح طلبی سعی می کنند که جریان را با دوقطبی کردن فرو بکاهند. طبیعی است که کسانی که در این زمینه برای خود عرصه و مجالی فراهم کردند، سعی می کنند که این ها را در قالب یک دسته بندی مشخص قرار دهند.

فارس: در تعریف نو اصول گرایی بر بازسازی و حفظ اصول و ارزش های انقلاب تأکید داشتید، باتوجه به این تعریف اصول گرایان در حوزه نو اصول گرایی ازنظر شما چگونه باید عمل کنند. علی الخصوص در حوزه سیاست خارجی تا هم از حواشی خاص دور باشند و هم به آرمان های انقلاب دست یابند؟

سیاست خارجی مجموعه ای است که بخش قابل توجهی از اصول و اهدافش در اختیار احزاب و جریانات سیاسی نیست. یعنی تعیین سیاست های کلان و سیاست خارجی برعهده رهبری انقلاب اسلامی است. اتفاقاً برخی جریانات سیاسی در زمان هایی که عمدتاً اصلاح طلبی بودند، تلاش کردند تا بر اپوزسیون سوار شوند و پای خود را در دایره سیاست های کلان بگذارند و چون در سیاست های کلان امکان حضور و بروز نداشتند یا ایجاد هزینه کردند و یا با شکست از آن حوزه خارج شدند.

جریان اصول گرایی و یا هر جریان دیگری که می خواهد در ساختار نظام فعالیت کند، قرار نیست که در تعیین سیاست های کلان جمهوری اسلامی دخالت کند مگر آنکه در مقام مشاوره باشد که طرح و نظر و ایده بدهد. اما در مقام تصمیم نیست. به همین دلیل آن چالش بنیادی که برخی سعی در ایجاد آن می کنند تا اپوزسیون نمایی کنند، اصلاً جریان اصول گرایی و یا نو اصول گرایی سعی در دخالت در آن ندارند و هدف آن ها نیست. چیزی که جریان نو اصول گرایی مدعی آن هستند شاید این باشد که جمع میان عزت و عقلانیت ممکن است. آنچه گاهی در عرصه بقیه جریانات سیاسی مطرح می شود، گاهی اوقات عزت را در مقابل با عقلانیت قرار می دهند. یعنی برخی از طیف ها که دچار دوقطبی می شوند، معتقدند که ما الا و بالله باید کاری خاص را انجام دهیم تا عزت ما مخدوش نشود. عده ای هم در مقابل عقلانیت را مطرح می کنند که اگر خردورزی و عقلانیت ساکن شود، عزت ممکن نیست محقق شود.

آنچه به نظر می آید در میان جریان اصول گرایی می تواند پیگیری شود و قبلاً هم تجربه شده و فقط ادعای شعاری نیست و امکان پیگیری هم دارد جمع میان عزت و عقلانیت است. این کار اگر درست صورت گیرد و از دیپلماسی در زمان درست و ممکن استفاده شود و از عنصر قدرت در زمان خودش بهره برداری شود، به نظر می رسد که چالشی که در عرصه دیپلماسی با آن مواجه بودیم به صورت قابل توجهی حل خواهد شد.

فارس: انتخابات مجلس در سال آینده و نقش آفرینی و کنشگری اصول گرایان و نیروهای انقلابی را چگونه ارزیابی می کنید؟

انتخابات مجلس که در آینده درپیش رو داریم، یک عرصه زورآزمایی جدید است و یک حس نارضایتی وجود دارد و درنتیجه مردم برای تغییر آماده هستند و این فضای عمومی است که در کشور دیده می شود و مردم ازآنچه از دولت و مجلس طی این چند سال دیدند و به نظر می آید که این دو باهم همراهی هم دارند و بسیاری از نمایندگان مجلس همان طیفی هستند که امروز دولت را در اختیار خود دارد. حال شواهد نشان می دهد که مردم از این مسئله خیلی راضی نیستند و لذا فضا برای تغییر آماده است. از طرف دیگر برخلاف جریان انتخابات ریاست جمهوری که اصول گرایان در بزنگاه ها تصمیمات دقیقی نگرفتند، در جریان انتخابات مجلس نشان دادند که تصمیمات خوبی گرفتند و بیشترین انتخابات مجلس با پیروزی اصول گرایان بوده و درنهایت تصمیمات درستی گرفتند و انتخاب هایشآن هم در داخل مجلس هایی که حضور داشتند، به نسبت انتخاب های بهتری بوده است. یعنی تجربه خوشایندتری را در مجلس به مردم نشان دادند. اما اتفاقی که لازم است بیافتد این است که پیروزی در عرصه انتخابات در مجلس برای جریان اصول گرایان ممکن اما مشروط است و از الآن باید ترکیب بندی درون ائتلاف های جریان اصول گرایی روشن شود و فرایندهای برنامه ریزی سازمانی از الآن باید طراحی شود. نیازهای جامعه از الآن باید پردازش شود و اهداف عملیاتی برای انتخابات از همین امروز باید مشخص شود. شعارهای دقیق و عملیاتی از همین امروز باید تدوین گردد که به نظر می رسد بخشی از این شعارها برای مردم روشن است. مانند اینکه در عرصه اقتصاد ما نیازمند این هستیم که با تعابیر روشنی مسئله اشتغال و مهار تورم و رکود را به صورت توأمان مطرح کنیم. در عرصه سیاست حتماً باید عزت همراه با آرامش را مدنظر قرار دهیم. در حوزه فرهنگ هویت ترکیبی ایرانی و اسلامی را باید باهم مدنظر قرار دهیم و تأکید فقط بر یک جزء از آن نمی تواند جوابگوی نیاز جامعه باشد. در حوزه اجتماعی هم ما به شدت به این نیاز داریم که به مطالبات جوانان و زنان و دختران احترام بگذاریم و باید آن را در فرایندهای برنامه ریزی خودمان حتماً مدنظر قرار دهیم و هنجارهای نویی که امروز موردتوجه جوانان قرارگرفته سعی کنیم که به آن ها احترام بگذاریم. البته این احترام گذاشتن به معنای تأیید آن ها نیست بلکه به این معناست که بفهمیم چنین هنجارهایی در جامعه مطرح است و برای این هنجارها باید پاسخ روشن داشت. اگر چنین درک درستی نداشته باشیم، شاید نتوانیم علیرغم اینکه اقبال جامعه به سمت تغییر باشد، اما گزینه مناسبی در کلمات و عبارات و شعارهای ما نبینند. اگر چنین اتفاقی بیافتد ممکن است که همان تکراری که مدام رخ می دهد دوباره و مجدد تکرار شود و اشتباهاتی که در جریان اصول گرایی و اصلاح طلب تکرار می کنیم هیچ بعید نیست که بار دیگر رخ دهد.

فارس: مواردی که گفتید می تواند پاسخگوی نیازها و عدم رضایت مردم از برخی از عملکردهای جریان های سیاسی باشد؟

مسئله نارضایتی تاحدودی موضوعی متفاوت است. مسئله نارضایتی طیف بندی دارد و بخشی از آن مربوط به عملکردهای جامعه است یعنی مدیران و دولت و ارکان مختلف حکومت در کشور است. اما بخش دیگر نارضایتی مربوط به توقعات فزاینده ای است که دچار محرومیت شدند. به این معنا که وقتی ما وعده می دهیم که همه چیز با یک مذاکره حل می شود اما نمی شود با این کار مردم را عملاً تحریک می کنیم که شما باید توقع خود را از این موضوع بالا ببریم و ما نمی توانیم جواب آن را بدهیم. بخشی از این اعتراضات ناشی از تحریک داخلی و ضعف مدیریتی است که وقتی اعتراض و نارضایتی به حقی از طرف مردم وجود دارد ما نمی توانیم جواب آن را بدهیم و ناشی از ضعف مدیریت است. بخش دیگر آن هم مربوط به تحریک خارجی و عرصه فضای مجازی است. هرکدام از این موارد راهکار متفاوتی را دارد. به نظر می رسد که مدیریت اعتراض این است که اگر همین فرایند طی شود، قاعدتاً دشمن با آن طراحی که انجام داده به دنبال مجمع الجزایر ناامنی است. یعنی اینکه از اینکه بتوانند شهرهای بزرگی مانند تهران و اصفهان و یا شیراز را مرکز انقلابی جدید کنند ناامید شدند و حال تلاشی که می کنند این است که از شهرهای کوچک و حتی از روستاها مدد بگیرند و ایران را تبدیل به یک مجمع الجزایر ناامنی کنند. به این معنا که در جای جای کشور افراد محدودی 100تا200 نفر را تحریک کنند تا شورش ایجاد کنند و به این شکل ایران را کشوری درگیر در آشوب نشان دهند. این فرایند نیازمند فرایند ترکیبی هوشمند است و از آن به نام مدیریت ترکیبی هوشمند یاد می کنند یعنی باید بتوان روانشناسی اجتماعی را با عرصه سیاست و اقتصاد ترکیب کنیم، ضمن اینکه دولت توانایی حل مسئله را داشته باشد. اتفاقی که امروز رخ داده این است که ما شاهد هم افزایی ناکارآمدی ها شدیم. یعنی همان گونه که در عرصه سیاست مذاکرات ما جواب نمی دهد و در عرصه اقتصاد مشکل اشتغال و رکود و تورم داریم و یا در عرصه فرهنگ کنسرت جواب نمی دهد، در عرصه های مختلف موضوعات ما جواب نمی دهند و مجموعه ناکارآمدی ها باهم هم افزایی می کنند. این مجموعه ناکارآمدی ها به هم سرایت می کنند و مجموعه ای از ناکارآمدی و بحران را تولید می کنند. بخشی از این مشکل به طور مشخص در کمیته دولت است یعنی با تغییر دولت که هر دولتی باشد طی دو تا سه سال آینده بخشی از این مشکل خودش حل می شود. زیرا نوع مواجهه دولت ها با مسئله خود مشکل را حل می کند. بخشی از آن هم به راهکارها مربوط می شود که به نظر می رسد که راهکارها توسط دولت در ساختار نظام طراحی نشده است که دومینوی ناکارآمدی را بتواند زنجیره اعتراضات را پاره کند. بخشی از آن جریان به اصول گرایان مربوط می شود که توفیقاتی درزمینهٔ امنیتی و سیاست داخلی داشته و می تواند محلی باشد که در مورد این موضوع فکر کند و من فکر می کنم که جریان نو اصول گرایی و یا حتی جریان اصول گرای سنتی اگر همفکری داشته باشند، می توانند برای بخش زیادی از این مشکلات راه کار عملیاتی داشته باشند و بخشی از این مشکلات را با گفتگو حل کنند و یا خود اصول گرایان می توانند پرچمدار بخشی از مطالبات مردمی باشند که همه آن را که در شهرهای مختلف بیان می شود ناحق نیست بلکه بخشی به حق است. مانند نیاز به آب، رفع مشکلات بهداشتی و یا رفع بیکاری که سخنان ناحقی نیستند. اما وقتی که مسئله و مشکلی از سوی مردم مطرح می شود چون صحیح و در چارچوب منطقی مطرح نمی شود تبدیل به یک مشکل امنیتی شده و دشمنان هم از آن سوءاستفاده می کنند. اگر خود جریان اصول گرا و یا نواصولگرا پرچمدار بخشی از مطالبات مردمی شوند، بخش زیادی از این اعتراضات و چالشی که ایجادشده می تواند به سادگی حل شود و مردم اعتماد می کنند. اگر جریان سنتی و طیف روحانیت که با این جریان پیوند عمیق دارد و یا جریان روشنفکری همراه این جریان بتوانند جریان را مدیریت کنند و چالشی که برای نظام ایجاد می شود تبدیل به یک گفتگوی ساده کنند بسیاری از این مسائل حل خواهد شد.

درنهایت اینکه اگر قرار باشد که حوزه فرهنگی و اجتماعی در جریان نو اصول گرایی بازخوانی شود، بدون بازخوانی هنجارها براساس ارزش ها ممکن نیست. اتفاقی که متأسفانه الآن رقم می خورد این است که به محض اینکه صحبت از هنجارهای نو در جامعه می شود فوراً می گوییم باارزش ها تطبیق ندارد. درحالی که بخشی از این ها ربطی به ارزش ها ندارند و فقط هنجارهای متفاوتی هستند و حالا باید این هنجارها را بازخوانی براساس ارزش ها کنیم و رویکرد ما هم فتاوای رهبری معظم انقلاب باشد. بخش زیادی از مشکلاتی که در حوزه فرهنگی و اجتماعی داریم با یک بازخوانی در حوزه هنجارها که مؤکد می گویم هنجارها و نه ارزش ها که قابل بازخوانی نیستند، بازخوانی هنجارها در چارچوب ارزش ها و مبتنی بر رویکرد فقهی رهبر انقلاب قابل حل است. ضرورتی که وجود دارد این است که باید به بخشی از جامعه اعتماد کنیم. اعتماد به جوانان و به ویژه به دختران جوان جامعه ما غیرقابل انکار است. اگر بخشی از مشکلات جامعه و حل آن را به دست خود خانم ها بسپاریم نتیجه بهتری می گیریم. مانند مسئله رفتن خانم ها به ورزشگاه که اگر به خود خانم ها سپرده شود بهتر مدیریت می شود و بهتر از حالتی است که الآن مدیریت می شود و در اصل مدیریت درستی روی آن نشده است و با مدیریت خانم ها بدون چالش مسئله قابل حل خواهد بود.

بخش دیگری از مشکلات ما در حوزه فرهنگی و اجتماعی این است که بخشی از جریانات موجود در نظام مردم را بی جهت تحریک می کنند یعنی بی دلیل در برخی مسائل که چالشی ندارد آن ها مردم را به چالش فرامی خوانند.

فارس: لزوماً جریان اصول گرا مدنظر شماست؟

خیر ربطی به جریان سیاسی ندارد. در مدیریت سیاسی و اقتصادی و فرهنگی کشور اگر جریان اصول گرا و یا نو اصول گرایی مدیریت انجام دهد که حداقل از جانب جریان اصول گرا تحریکی در کشور صورت نگیرد، بخش قابل توجهی از چالش هایی که در جامعه ازنظر فرهنگی و اجتماعی ایجاد می شود، می تواند از بین برود و یا اصلاً شروع نشود.عنصر دیگر درک هنجارهای نو و ارائه کارهای عملیاتی برای تخلیه روانی مباح است. یعنی فضای اجتماعی ما برای اینکه خودش را تخلیه روانی کند نیازمند عرصه های مباح است که ما این عرصه ها را فراهم نکردیم. عرصه ای مانند مسابقات که می تواند مؤثر باشد اما در کشور ما بخشی از این تخلیه روانی توسط جوانان با آشوب خیابانی و خراب کردن اموال عمومی انجام می شود. حال ابزارها و امکانات جریان اصول گرا و نو اصول گرایی این امکان را می دهد که بخشی از تخلیه روانی جامعه به صورتی کاملاً مباح صورت گیرد و هیجاناتی که در نسل جوان ما وجود دارد و بعضاً ما خود آن را تحریک هم می کنیم که علیه دستگاه های نظام فعالیت کنند، می توانیم به سادگی بخش زیادی از آن را مدیریت کنیم و قابلیت عرضه و بیان آن وجود دارد.

منبع: فارس

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

ارسال نظر: