اخبار آرشیوی
سایت برهان در یادداشتی با عنوان "سه ستون پایداری یک نظام" به تبیین بیانات رهبر معظم انقلاب در مراسم سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره)پرداخت
در بخشی از این یادداشت آمده است: رهبری به مثابه یک دیدهبان، حرکت عظیم کاروان انقلاب اسلامی را رصد میکند و با تحلیل اجزا، عناصر و جهتگیری این حرکت به دنبال آن است که هر سه رکن «عقلانیت»، «عدالت» و «معنویت» در جایی که باید باشند قرار گیرند.
به گزارش «نسیم»، سایت برهان به قلم حسن فرامرزی، کارشناس مسائل فرهنگی نوشت: برجستهترین وجه و رکن بیانات رهبر معظم انقلاب در بیست و دومین سالگرد ارتحال بنیانگذار انقلاب اسلامی، تأکید بر مکتب امام(ره) به عنوان چراغ، عیار و شاخص پیش روی حرکت نظام و ملت در صراط مستقیم بود. مکتبی که به تعبیر رهبری «راه روشن و خط روشن حرکت عمومی و همگانی ملت ایران است؛ یک راهنمای نظری و عملی است که کشور و ملت را به عزت، پیشرفت و عدالت میرساند.» اما محتوای این مکتب، وجوه و مختصات آن چیست؟ آیا هر مدعی که نام امام(ره) را بر زبان میآورد دانشآموختهی مکتب امام(ره) است یا میخواهد مشروعیت به اغراض و نفسانیت خود بدهد؟ این همان آسیبی است که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به ویژه پس از رحلت امام(ره) در تبیین نظری و عملی اندیشههای بنیانگذار انقلاب اسلامی متوجه نظام بوده و اگرچه از سوی گروههایی با شناسنامههای مختلف صورت گرفته اما واجد ماهیتی یکسان در تحریف گفتمان امام(ره) است. از این زاویه، آن بخش از بیانات اخیر رهبر معظم انقلاب که به تبیین مختصات، وجوه و رابطهی اضلاع موجود در مکتب امام(ره) میپردازد حاوی نکات مهم و کلیدی برای عبور
کشتی انقلاب از تندبادها است: «مکتب امام(ره) یک بستهی کامل است، یک مجموعه است، دارای ابعادی است؛ این ابعاد را باید با هم دید، با هم ملاحظه کرد. دو بعد اصلی در مکتب امام بزرگوار ما بعد معنویت و بعد عقلانیت است.بعد معنویت ؛ یعنی امام بزرگوار ما صرفاً با تکیه بر عوامل مادی و ظواهر مادی راه خود را پس نمیگرفت؛ اهل ارتباط با خدا، اهل سلوک معنوی، اهل توجه و تذکر و خشوع و ذکر بود؛ به کمک الهی باور داشت؛ امید او به خدای متعال، امید پایان ناپذیری بود و در بعد عقلانیت، به کار گرفتن خرد و تدبیر و فکر و محاسبات، در مکتب امام مورد ملاحظه بوده است. ... بعد سومی هم وجود دارد که آنان هم مانند معنویت و عقلانیت از اسلام گرفته شده است. عقلانیت امام هم از اسلام است، معنویت هم معنویت اسلامی و قرآنی است. این بعد هم از متن قرآن و متن دین گرفته شده است؛ و آن بعد عدالت است. اینها را باید با هم دید. تکیه بر روی یکی از این ابعاد، بیتوجهی به ابعاد دیگر، جامعه را به راه خطا میکشاند، به انحراف میبرد.» آشکار است که رهبری به مثابه یک دیدهبان، حرکت عظیم کاروان انقلاب اسلامی را رصد میکند و با تحلیل اجزا، عناصر و جهتگیری این حرکت به دنبال
آن است که هر سه رکن «عقلانیت»، «عدالت» و «معنویت» در جایی که باید باشند قرار گیرند، اما آنچه در این میان بسیار مهم به نظر میرسد و در بیانات رهبری هم بر آن تأکید میشود فروگذاردن هر کدام از این ارکان و برجسته کردن یک ضلع- خواه این ضلع «معنویت» باشد، «عدالت» یا «عقلانیت» به نوعی بستن درهای مکتب امام(ره) است یا به شکلی دیگر دایر کردن مکتبی که اگرچه ممکن است به ظاهر عناصری از این مکتب در آن موجود باشد اما جوهره و ماهیت آن نسبتی با گفتمان و اندیشههای امام(ره) برقرار نمیکند. این سه ستون نسبت معنایی با هم دارند. اما رهبری سه انحراف بزرگ متأثر از کاریکاتوریزه کردن مکتب امام(ره) و برجسته سازی یک ضلع و به سایه کشاندن اضلاع دیگر را این گونه میشمارند: «اگر کسی یا جریانی بخواهد به نام عقلگرایی از ارزشهای اسلامی و انقلابی عدول کند، این انحراف است، این خیانت است»، «اگر به نام عدالت خواهی و به نام انقلابیگری، اخلاق را زیر پا بگذاریم، ضرر کردهایم؛ از خط امام منحرف شدهایم. اگر به نام انقلابیگری، به نام عدالت خواهی به برادران خودمان، به مردم مؤمن، به کسانی که از لحاظ فکری با ما مخالفاند، اما میدانیم که به اصل نظام اعتقاد
دارند، به اسلام اعتقاد دارند اهانت کردیم آنها را مورد ایذا و آزار قرار دادیم، از خط امام منحرف شدهایم» و «کشور ما اهل معنویت است، اما معنویت ما همراه و همروال است با احساس مسؤولیت. این معنویت به هیچ وجه نباید ما را از مسؤولیت عظیم انقلابی خودمان جدا کند، بلکه کمک به حرکت انقلاب است. آن کسانی که با تکیه به دینداری و با عنوان کردن دینداری سعی میکنند جامعه را سیاست زدایی کنند، جوانان را سیاستزدایی کنند، جوانان را از حضور در عرصههای کشور دور نگه دارند، اشتباه میکنند، راه خطا میروند، دچار انحرافاند.» اگرچه تأملی کوتاه بر بیانات رهبر معظم انقلاب نشان دهندهی یک دیدهبانی نظری از مکتب امام(ره) است اما آشکار است که دایرهی این دیدهبانی با توجه به جایگاه و مسؤولیت رهبری خواه ناخواه به حوزهی عمل کشیده خواهد شد. از این رو هشدارهای رهبری باید از نقطه نظر و زاویهی یک «مطالبه» نگریسته شود. زمانی که رهبری به تبیین جان مایههای اصلی و اصیل مکتب امام(ره) میپردازد در واقع توجه جامعه به ویژه نخبگان را به یک ضرورت روز، جلب میکند. اگر در باور ما اندیشه و گفتمان امام(ره) راه گشاترین تفکر برای آمیختن روح و کالبد جامعه
به «معنویت»، «عدالت» و «عقلانیت» است برای آن که انحرافی در این زمینه پیش نیاید باید نسبت این عناصر و وجوه با هم دیگر از سوی نخبگان در حوزهی نظر، برنامهریزی و عملیات روشن شود. به طور حتم پنهان شدن پشت نام امام(ره) مجوزی برای برجسته کردن یکی از سه ضلع و ستون این مکتب، فراهم نمیکند. صد البته نسبت این سه ستون با همدیگر یک نسبت فیزیکی نیست که بتوان فاصلهای میان این سه متصور بود، نسبت این سه ضلع یک نسبت معنایی و تجسم ذهنی آن یک همپوشانی کامل است. از این زاویه، عدالتی که بخواهد به عقلانیت راه ندهد یا اخلاق را فرو بگذارد به واقع از محتوای اصلی خود تهی میشود و سر از جای دیگری در میآورد. همچنان که اخلاق بریده از عدالت و تعهدهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی به ویرانگاه انزوای شخصی و صوفیگراهای بریده و بیتوشه از تعهدهای یک مسلمان در برابر جامعهاش میرسد یا عقلانیتی که بخواهد از معنا و معنویت بگریزد، در عمل شهپرهای خود را میسوزاند و در دامان و قلمرو کوچک حس، میافتد. دو گانگی خرد و دین در مکتب امام(ره) راه ندارد. مکتب امام(ره) که انقلاب اسلامی از بن مایههای آن جان گرفته و بارور شده، مهمترین تجلی تفکر صدرایی - خرد
مبتنی بر معنویت- است. از یاد نبریم که امام(ره) در دورهای چراغ اندیشهی صدرایی را در حوزهی علميّه فروزان نگاه داشت که تفکر فلسفی متروک بود و حتی گاهی متحجران آن را هم ردیف با الحاد میدانستند. آیا فقه پویا و اجتهاد مبتنی بر مقتضیات زمان که در فتاوای حضرت امام(ره) پرفروغ و برجسته مینماید، برگرفته از همین اندیشه نیست؟ اندیشهای که در آن هیچ ثنویت و دوآلیته و دوگانگیای میان «خرد» و «دین»، «دنیا» و «آخرت»، «عقل» و «عبودیت»، «ماده» و «معنا» وجود ندارد. همان ثنویت و شکافی که همواره در گفتمان سکولار و آثار روشنفکران به اصطلاح دینی بر آن تکیه و تأکید میشود. تأکیدی که عالم معنا را برخاسته از یک هستی موهوم میداند، همچنان که آخرت امر مسلمی نیست.