اخبار آرشیوی
یک کارشناس مسائل سیاسی در یادداشتی با عنوان "آیا اصولگرایان ناگزیر از ائتلاف با اصلاحطلبان هستند؟ " در سایت برهان به نقد مصاحبه مصطفی تاجزاده با سایت اپوزیسیون "کلمه" پرداخت
"رز نواب" در بخشی از این یادداشت آورده است: عدهای از اصلاحطلبان تلاش میکنند به رهبری "سید محمد خاتمی"، به شیوهی یک گام به جلو یک گام به عقب، از نظام چراغ سبزی برای حضور در فضای سیاسی و به خصوص انتخابات پیشرو بگیرند.
برهان نوشت: «مصطفی تاجزاده» به تازگی در گفتوگو با سایت «کلمه»، در نقش یکی از رهبران جنبش به اصطلاح سبز ظاهر شده و ضمن طرح ادّعاها و شبهاتی، راهبردهایی را برای نجات جریان فتنه از نخوت و سکون ارایه نموده است. تاجزاده میان فعالیّن سیاسی در دو برهه با دو چهرهی متفاوت ظاهر شده است. در دورهی ترکتازی اصلاحطلبان که معاونت سیاسی وزارت کشور را تصاحب کرده بود، بیشتر نقش سازماندهی عملیّاتهای خودسرانه و کودتاهای خیابانی مانند 18 تیر و حمله به خوابگاه طرشت و هدایت پروژههایی مانند نوارسازان و... را بر عهده گرفته بود. وی در این دوره با توجه به اطلاعاتش در حوزهی عملیّات روانی، با سازماندهی گروههای خودسر، بخشی از تئوری چهرههایی مانند «حجاریان» تحت عنوان فشار از پایین را عملیّاتی مینمود اما در دورهی 6- 7 سال پس از اصلاحات، وی با ارتقای درجه! به تئوری پرداز جریان سبز و اصلاحات بدل شد. اینکه تاجزادهای که مهمترین مطالبات خود و هم مسلکانش را آزادی بیان و اندیشه عنوان میکند، چگونه در حالی که به اتهام براندازی زندانی است، هر از چند گاهی به نظریّه پردازی و گفتمان سازی برای جنبش شکست خوردهی سبز میپردازد و در
رسانهها منتشر میشود، محل بحثهای طولانی است. در این نوشته تلاش میشود به بخشی از ادّعاهای وی پرداخته تا این نکته اثبات شود که جریان فتنه همچنان در عین گرفتار بودن در چنبرهی توهمهای گوناگون، دنبال راهی برای امیدواری دادن به فراسوی مرزها است. ادّعاهای جدید تاجزاده را در چند محور میتوان، پاسخ گفت: آقای تاجزاده چرا ایران قیامت نشد؟ تاجزاده مدعی است که به مرور زمان، اصولگرایان به این باور رسیدهاند آنچه که جنبش سبز (جریان فتنه) مطالبه کرده و براساس آن به اعتراض روی آورده است، برحق بوده و با توجه به موقعیّت کنونی، جنبش سبز دنبال راهی برای بازگرداندن دوبارهی اصلاح طلبان به صحنهی رقابت است. این ادّعا نیازمند این پیش فرض است که، اول؛ جریان یاد شده دارای اتحاد و انسجام بوده و به لحاظ خواستههای گروهها و جریانهای مختلف با هم همپوشانی داشته باشد و دوم، در یک موقعیّت مناسب از جهت داشتن مقبولیّت عمومی قرار داشته باشد. این در حالی است که هیچ کدام از این شرایط در وضعیّت کنونی برای آنان مهیّا نیست و اختلافهای شدید انرژی باقی ماندهی آنان را روز به روز تحلیل میبرد. با چه منطقی اصولگرایان میتوانند نسبت به
بازگشت آنان به صحنهی سیاسی دید مثبتی داشته باشند. به عبارتی در حالی که خود جریان فتنه معترف است: «شرایط سیاسی امروز ایران برای این جنبش، «بنبست سیاسی» و «انسداد کامل» است. این لشکر باید بنبست را پذیرفته و هر چه زودتر به منزل باز گردد و «صبر و انتظار» پیشه کند.»[1] آقای تاجزاده با تکیه بر کدام برآوردها، از موفقیّت جنبش سبز و تمکین اجباری اصولگرایان سخن میگوید. این همان جریانی است که به اعتراف حامیانش از ناتوانی خود در ایجاد بسیج عمومی مطمئن و نگران استحکام روز افزون نظام جمهوری اسلامی در حوزههای گوناگون کارکردی است: «جنبش تا امروز، برنامهی مدوّن و روشنی برای تحقق هیچ یک از خواستهای خود نداشته است. تنها حرکت پیگیرانهی جنبش، حضور خیابانی بود که با بسیج تودهای هواداران و وابستگان حاکمیّت در ? دی و ?? بهمن ?? و مانور رسانهای بر روی آن، این حضور خیابانی نیز مغلوبه شده و پایان یافت .... جمهوری اسلامی اهرمهای اعمال سلطه را هم با قوت تمام دارد.»[2] اختلافهای داخلی جنبش سبز چنان مانند خوره بر جان جبههی فتنه گران افتاده است که در شرایط کنونی این جبهه به چندین دسته تقسیم شده است. عدهای که تلاش میکنند
به رهبری «سید محمد خاتمی»، به شیوهی یک گام به جلو یک گام به عقب، از نظام چراغ سبزی برای حضور در فضای سیاسی و به خصوص انتخابات پیش رو بگیرند. همین جریان هستند که چون خود را آمادهی حضور و فعالیّت نمودهاند، تصور میکنند فرصت مورد نظرشان مهیّا خواهد شد که با پیوستن به عقبهی جریانهای اصولگرا احیا شوند. جریان دیگر، بخش افراطی جریان اصلاحات است که با دمیدن در آهنگ تحریم انتخابات، به خاتمی و جریان اطراف وی میتازند که با نظام معامله کرده است لذا میبینیم «مجتبی واحدی» که خود را مشاور و سخنگوی کروبی میخواند در واکنش به تمایل خاتمی برای بازگشت به صحنه، وی را متهم میکند که به جریان سبز خیانت کرده و در حال اعلام برائت از اصلاح طلبان است. این موضع واحدی کافی است تا دمل چرکین فتنه، سر باز کند و بخشی از اختلافها به بیرون سر ریز شود. «اسماعیل نوریعلا» در واکنش به تحرکهای یاد شده از جانب خاتمی در «گویا نیوز» مینویسد: «این همه جوش و خروش، سخنرانی و نکتهپرانی از جانب تنها باز ماندهی محصور نشدهی رهبری جناح مذهبی جنبش سبز ـ سید محمد خاتمی ـ از بابت چیست؟ چرا او با دست پس میزند و با پا پیش میکشد؟ چرا گاه از
رهبر میخواهد که جفای مردم به خودش را ببخشد و گاه الدورم بلدورم میکند که ما بدون آزادی زندانیان سیاسی و حذف نظارت استصوابی در انتخابات پیش رو شرکت نمیکنیم؟ آن هم در حالی که میدانیم «فعل منفی مشروط» میتواند «مثبت» هم بشود ـ اگر شرط گذارنده قانع شود که شرطش ملحوظ گشته است!» عدهای از اصلاح طلبان تلاش میکنند به رهبری «سید محمد خاتمی»، به شیوهی یک گام به جلو یک گام به عقب، از نظام چراغ سبزی برای حضور در فضای سیاسی و به خصوص انتخابات پیش رو بگیرند. جریان دیگری هم در میان جریان فتنه عرض اندام میکند. اینان با رصد دقیق شرایط نظام، جریان سبز و اصلاحات، معتقدند که مردم بیتوجه به سرنوشت جریان اصلاحات و سبز همچنان با نظام همراهاند، اینها همانهایی هستند که از احتمال مشارکت گستردهی مردم در انتخابات سخن گفته و تحریم انتخابات و یا حضور اصلاح طلبان را در ایجاد انگیزهی حضور یا عدم حضور مردم در صحنه، بیتأثیر میدانند و از همین رو تلاش میکنند به نوعی در تقسیمبندیهای جناحی ـ سیاسی، خود را باز تعریف کنند. اگر امثال «بهنود» با طرح این مسأله چالشی جدید در درون جریان فتنه ایجاد کرد، این رویکرد مدتی است که در میان
بخش مهمی از اصلاح طلبان اعم از نمایندگان اقلیّت مجلس و برخی از اعضای مجمع روحانیّون مبارز مانند منتجب نیا و ... دیده میشود. این جریان در حقیقت معتقد به خنثی بودن جایگاه و نقش جریانهای یاد شده هستند البته اگر دقیقتر تحلیل شود، هر کدام از این سه جریان هم در درون خود اختلافهای بنیادی با هم دارند، در این بین آقای تاجزاده باید معیّن کند که اول؛ کدام یک از جریانهای یاد شده را به عنوان نمایندهی جنبش سبز میداند که از موفقیّت و نهادی شدن گفتمان آن سخن میگوید و اصولگرایان دنبال ائتلاف و اتحاد با کدام یک از آنها هستند. برای تبیین اختلافات درونی این جریان، دلایل و استنادهای فراوانی است که مثال یاد شده به عنوان نمونه، ذکر شد. بحث بعدی، پایگاه اجتماعی جنبش سبز است. ریزش در بدنهی عمومی این جریان چنان بدیهی است که نیاز به تشریح ندارد. در چنین اوضاعی که حتی معدود حامیان این جریان نیز از همراهی و همگامی با رهبران و سران آن، خودداری میکنند. اصولگرایان چرا باید دست به دامن آنها شوند. آخرین قدرت نمایی جنبش سبز، 25 بهمن 89 بود. غائلهای که با شیوهای فریب کارانه حمایت از انقلابهای مردم منطقه، عدهای را به
خیابانها آورد و با رپرتاژهای مستقیم مقامهای آمریکایی و اروپایی توانست جریانهای مخالف را به خیابانها بکشاند. هر چند که حضور طرفداران فتنه در این غائله به لحاظ عددی کم اهمیّت بود اما عناصر تروریست توانستند تحرکهای قابل توجهی داشته باشند. این اتفاقها باعث امیدواری فتنه گران شد و پروژهی سهشنبههای اعتراض، کلید خورد. اما افتضاح سهشنبههای اعتراض ته ماندهی آبروی این جریان را بر باد داد. چرا که همه دیدیم چگونه بعد از حبس خانگی سران فتنه، آب از آب تکان نخورد. آیا آقای تاجزاده فراموش کردهاند که اکنون رهبران جنبش سبز در حبس خانگیهستند؟ پس چی شد شعار «اگر کروبی دستگیر بشه، ایران قیامت میشه» جنبش سبز چگونه به موفقیّت دست یافته، در حالی که هواداران انگشت شماری نداشت تا در فراخوان سهشنبههای اعتراض برای رهایی رهبرانش به میدان بیایند. جریان اصولگرا بر اساس کدام مؤلفه میتواند به این نتیجه برسد که حق با جنبش سبز بوده است تا نیازمند ائتلاف و اتحاد با آنان باشد. مگر در میان جریانهای اصولگرا با تنوع بینظیر سلایق، قحط الرجال است که برای اتحاد و انسجام دست به دامن چنین جنبش درماندهای شود که نه انسجام درونی
دارد و نه بدنهی مردمی و پایگاه اجتماعی. تنوع جریان اصولگرایی، فرصتی برای انتخابات رقابتی ادّعای دیگر آقای تاجزاده وجود اختلافهای گسترده در میان اصولگرایان است. پر واضح است که این قبیل ادّعاها بیشتر با هدف جنگ روانی و رسانهای عنوان میشوند و چندان نیازی به پاسخگویی ندارند. با این وجود باید متذکر شد منظور از اصولگرایی کدام گروه و دسته است و در این مورد اصولگرایی نباید فقط به عنوان یک جریان سیاسی در نظر گرفته شود، آنچه که در بین بیشتر مردم تحت عنوان اصولگرایی شناخته میشود، دارای دو وجه است، ولایت مداری و مردم داری. با این شاخصه، تنها جریانی را میتوان اصولگرا شناخت که ملتزم به دو اصل باشد. آیا میتوان مدّعی شد جریانی اصولگرا با این دو مشخصهی مهم به جنبش سبز گرایش دارد؟ در حالی که رهبر معظم انقلاب به عنوان معیار اصلی و تعیین کنندهی خط قرمزهای اصولگرایی، جریان فتنه را جریانی در مقابل انقلاب میداند. ایشان سوم شعبان در تبیین لزوم تشخیص دشمن اصلی میفرمایند: «زمانی ممکن است، جریانی در مقابل انقلاب اسلامی بایستد، که در آن زمان به طور قطع وظیفهی همه، دفاع از انقلاب است، همانگونه که در حوادث سال
88 اتفاق افتاد.» در حالی که ایشان جریان فتنه را اصلیترین تهدید نظام میدانند، دیگر اختلافهای موجود در فضای سیاسی را ناشی از سلایق سیاسی دانسته و بر لزوم ندمیدن در این قبیل اختلافها تأکید مینمایند. با این وصف چگونه جریانی که مدّعی اصولگرایی است میتواند به جریان اصلاحات، سبز و ... گرایش و تمایل نشان دهد؟ به احتمال زیاد استناد آقای تاجزاده سخنان و مواضع برخی چهرههای منتسب به اصولگرایی مانند: «علی مطهری و ...» است. در حالی که برای چنین استنادی باید ابتدا وزن سیاسی این افراد را در درون جریانهای اصولگرا سنجید و اینکه اساساً این افراد در میان بیشتر مردم پذیرشی دارند؟ نکتهی دیگری که شاید حامیان جریان فتنه آن را نشانهای از تمایل اصولگرایان به بازگشت آنان به صحنه تلقی میکند، اظهارنظر چهرههای اصولگرا مبنی بر نبودن مانعی برای آن دسته از اصلاح طلبانی است که از خطوط قرمز نظام عبور نکرده و یا با توبه و پشیمانی از گذشتهی خود، در صف قاطبهی مردم قرار گرفتهاند. وجود چنین رویکردی در میان گروههای اصولگرایی از یک طرف نشان دهندهی پای بندی این جریان به چارچوبها و معیارهای قانونی است و آنان معتقدند هر زمان
که جریان و گروهی بر اصول و آرمانهای نظام پای بندی نشان دهد، میتواند در جامعه به ایفای نقش بپردازد. از طرف دیگر نشان میدهد که جریانهای اصولگرا به بلوغ سیاسی رسیدهاند و برای دستیابی به کرسیهای مسؤولیت، نیازی به حذف رقبای احتمالی ندارند و چنان ظرفیّت سیاسی و مقبولیّتی در میان مردم کسب کردهاند که تلاش میکنند آن دسته از رقبایی را که به جمع براندازان نظام وارد نشدهاند، به شکلهای گوناگون به صف مردم برگردانند و زمینهی یک رقابت کامل انتخاباتی و سیاسی با انواع گرایشها را برای مردم، فراهم سازند. اوباما قربانی توطئهی رقبا در منجلاب لیبی شد یکی دیگر از ادّعاهای آقای تاجزاده، وجود شرایط نامساعد برای نظام اسلامی است. وی مدّعی است که: «مشکلات اقتصادی، اختلافهای فرهنگی، بینالمللی و... اختلافهای جریان اصولگرا را تشدید کرده است و در چنین شرایطی احتمال دخالت نظامی غرب و به خصوص آمریکا در ایران روز به روز، بیشتر میشود. این که وی با تکیه برکدام استدلال منطقی شرایط بینالمللی را برای حملهی نظامی به ایران مهیّا میبیند، بسیار جالب است. در حالی که بیشتر تحلیلگران غربی، تقویّت جایگاه ایران در معادلههای
منطقهای و پیشبرد راهبرد مقاومت به عنوان راهبرد انقلاب اسلامی در جهان اسلام را حداقلترین دست آورد تحولات کشورهای اسلامی میدانند. برای نمونه میتوان به این گزارش از «دیوید ائی سانگر» ستون نویس «نیویورک تایمز» دقت نمود. او مینویسد: «دو ماه و نیم پیش مسایل بسیار سخت به نظر میرسید. مقامهای آمریکایی در ماه ژانویه کاملاً اطمینان داشتند که ایران را به گوشه راندهاند. تحریمهای تازه، گزنده بود. روسها از ارسال تسلیحات پیچیده به ایران خودداری کردند و یک کرم رایانهای به نام «استاکس نت» در تلاشهای ایران برای غنی سازی اورانیوم اخلال ایجاد کرد. اما این شرایط با شروع خیزش عربها تغییر یافت. ناگهان حاکمان اقتدارگرای عرب که دو سال گذشته را به توطئه چینی با واشنگتن برای مهار ایرانیها سپری کرده بودند، بیشتر از آنکه نگران سانتریفیوژهای نطنز باشند، نگران خیابانهای خود شدند. «ملک عبدالله» عربستان میگفت سر مار را باید قطع کرد و سایت «ویکی لیکس» آن را فاش کرد. ذهن شهروندان آمریکایی و اروپایی منحرف شد و نفت بشکهای 108 دلار اثر بسیاری از تحریمها را که کاخ سفید امیدوار بود مردم ایران را به پر هزینه بودن برنامهی
هستهایشان متقاعد میکند، تضعیف کرد.»[3] آقای تاجزاده که بسیار کوشیده است تا خود را در حدّ و قوارهی یک تئوریسین برای جنبش سبز معرفی نماید، از حملهی ناکام نظامی غرب و آمریکا به لیبی به این نتیجه رسیده است که شرایط برای حملهی آمریکا به ایران، مهیّا است. پایهی استدلالی این ادّعا را هر منطقی بدانیم در تحلیل اصل قضیه به نقض آن میرسیم. اگر صرف تکرار لفاظیهای غرب در خصوص حملهی احتمالی مستند این ادّعا باشد، امثال آقای تاجزاده خوب میدانند این قبیل جنگ زبانی و تهدیدها، ذاتی رژیم آمریکا است. از ابتدای انقلاب اسلامی روزی نبوده است که نظام اسلامی با چنین تهدیدهایی مواجه نباشد. آنچه که واضح است، اعتراف به ناکارآمدی تهدید نظامی از زبان غربیها است. رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا چندی پیش در جمع خبرنگاران در آنکارا اذعان کرده است که کشورش هیچ تصمیمی برای حملهی نظامی یا اشغال ایران ندارد. وی تأکید کرده است: «پیش از آنکه بخواهیم به مسألهی حملهی نظامی فکر کنیم، کارهای بسیاری وجود دارد که میتوان انجام داد.» آیا مدّعیان امروز یادشان رفته است که در دورهی اصلاحات نام ایران در لیست محور شرارت غرب قرار گرفته بود و
تهدیدها به حدی بالا رفت که سران اصلاحات برای کاهش ضریب خطرها، نامههای محرمانهای برای سازش به کاخ سفید ارسال کردند. اگر حملهی ناکام به لیبی که بسیاری از تحلیلگران غربی آن را به عنوان یک شکست برای سیاست خارجی اوباما تلقی میکنند، دلیلی برای احتمال حمله به ایران باشد، چگونه حمله به افغانستان و عراق در دورهی اصلاحات زمینه ساز چنین دیوانگی برای آمریکا نشد؛ در صورتی که طرف آمریکایی وادادگی و ترس و لرز طرف ایرانیاش را از تهدیدهای خود میدید. در حالی که تحلیلگران وارد شدن آمریکا در لیبی را نه زمینه سازی برای گسترش این رفتار به سمت ایران، بلکه ناشی از یک جنگ قدرت داخلی میدانند. دکتر «کاظم سجادپور»، تحلیلگر مسایل بینالملل در این زمینه معتقد است: «مخالفتها در داخل آمریکا شروع شد که کاخ سفید را متهم میکرد جنگ سومی را بدون اجازه از کنگره، آغاز کرده است. حتی برخی از بدبینان معتقدند که تعدادی از جمهوری خواهان علاقهمند بودند که آمریکا به نحوی وارد این جنگ شود و به اصطلاح فارسی پوست خربزهای برای سیاست داخلی اوباما قلمداد شود. به این صورت که اوباما درگیر جنگ شود و در دو سال آینده این جنگ جدید که نامشخص و
نامعیّن است، یکی از نقاط آسیب پذیر او در سیاست داخلی معرفی شود.»[4] با این فرض آیا میتوان حمله به لیبی را پیش درآمد حمله به ایران فرض کرد؟ در حالی که آمریکا هنوز نتوانسته است در قبال دولت «بشار اسد» به نتیجهی عملیّاتی برسد و حتی احتمال زیادی وجود دارد که دلیل تردید اوباما در قبال سوریه، ملاحظهی نگرش ایران به سوریه است. آمریکا نمیتواند به طور مستقیم در سوریه همانند لیبی عرض اندام کند، چرا که از واکنش غافلگیرکنندهی ایران نگران است. آمریکایی که در دورهی اصلاحات با اندک چشم غرهای میتوانست دولت اصلاحات را به مذاکرات پنهانی و چشم پوشی از حق مردم در دستیابی به فنآوریهای پیشرفته و... وا دارد، نتوانست کاری از پیش ببرد. در شرایط حاضر که بیش از پیش در منطقه مورد نفرت است و با بیداری مردم منطقه و از دست دادن نوکران سنّتی خود مواجه است و در داخل ایران نگاه یک پارچهای برای مقابله با خطرهای احتمالی وجود دارد و با رخنههای شگفتانگیز نیروهای اطلاعاتی در میان مخالفان و تروریستهای مورد حمایت آمریکا، غرب و آمریکا دچار سر درگمی شده است، چگونه میتواند برنامهای برای مقابلهی مستقیم با ایران داشته باشد. با نگاهی
دگر باره به موضع غربیها به تحولات منطقه میتوان در چند و چون ادّعای احتمال حمله به ایران به تفکر پرداخت. روزنامهی فرانسوی «لوموند» در گزارشی اذعان کرد، انقلاب در کشورهای عربی توجه جامعهی بینالملل را از برنامهی هستهای ایران که از سالهای ???? تا ???? میلادی در مرکز توجه قرار داشت، منحرف کرده است. لوموند مینویسد: «ایران میداند که از سوی سازمان ملل متحد با تحریمهای جدید، تهدید نمیشود زیرا روسیه و چین به دخالت نظامی در لیبی واکنش منفی نشان دادند.» همان طور که یک دیپلمات غربی میگوید: «لازم است یک کشف اساسی دیگر، رو شود مانند رو شدن مرکز هستهای مخفی در ایران» تا پکن و مسکو با جامعهی بینالملل در تحریم کردن ایران همراه شوند!» لوموند اضافه میکند: «ایران روز به روز بیشتر اطمینان پیدا میکند که هیچ حملهی نظامیای از سوی اسراییل تأسیسات هستهایش را تهدید نمیکند.» گفتههای رییس سابق موساد، «میر داگان» که روز ? ماه مِه منتشر شد، حمله برضد ایران را «احمقانه» توصیف کرد. وزیر دفاع اسراییل، «ایهود باراک» هم به نوعی بر این سخنان صحه گذاشت. بدون شک صحبتهای این دو شخصیّت اسراییلی این حس را در ایران ایجاد کرده
است.[5] ادامه دارد... [1] - روز آنلاین ، بیراههای که جنبش سبز میرود؟، 25/3/1390 [2] - همان [3] - رجا نیوز،17/1/1390 [4] - به نقل از سایت دیپلماسی ایرانی [5] - به نقل از ابصار نیوز، 28/2/1390 * رز نواب، کارشناس و تحلیلگر مسایل سیاسی