اخبار آرشیوی
سعدالله زارعی: مدل ترکیه، مدل اسلام مبارز نیست بلکه مدل اسلام "مصالحهجو" و "انطباقپذیر" است، در حالی که اسلام مدل جمهوری اسلامی ایران، مدل اسلام "آرمانگرا" و "تکلیفگرا" است
سعدالله زارعی در گفتگو با «نسیم»، به تشریح نقش جدید ترکیه در تحولات منطقه پرداخته که متن کامل این گفتگو بدین شرح است: * جایگاه ایران وترکیه در میان کشورهای اسلامی را چگونه ارزیابی میکنید؟ ایران و ترکیه دو کشور مهم در آسیای جنوب غربی هستند که تأثیرات عمیقی در طول تاریخ اسلام در میان مسلمانان داشتهاند و هر 2 کشور دارای موقعیت کانونی در امت اسلام هستند. ایران در طول تاریخ به عنوان مرکز قدرت اسلامی عمل کرده، بخصوص در دوره آلبویه، صفویان، غزنویان. امروز نیز در شکل کاملتر و اسلامیتر جایگاه بیبدیل در جهان اسلام با جهان غرب عمل کرده است. ترکیه هم در طول حدود 500 سال حکومت عثمانیها نقطه کانونی در امت اسلام بوده و جبهه اسلام در برابر غرب را تشکیل داده است. امروز شاهد بازخیزی اسلامی در ایران اسلامی هستیم. ایران با انقلاب اسلامی به شکل هجومی به این روند برگشت و ترکیه تدریجی و در چارچوب احزاب، گروههای اسلاگرا نه این روند برگشت. نکته دوم در مورد ایران و ترکیه این است که هر 2کشور از لحاظ زمانی غیر عرب هستند و معرف یک مجموعه از ملتها و کشورهایی هستند که بعدها به اسلام پیوستند، اما در عین حال تأثیرات ژرفی در جهان
اسلام داشتهاند. امروزه هر دوکشور در مقایسه با کشورهای غربی نقش پیروی در مسائل امت اسلام از جمله مسئله فلسطین دارند و میتوانم بگویم حساسیت کشورهای غربی نسبت به این مسئله است. * در این میان تفاوت بین ایران و ترکیه در چیست؟ ایران و ترکیه 2نماد از اسلام را تشکیل دادهاند که در ارتباط با غرب از وجوه مشترک و متفاوتی پیروی میکنند. ایران و ترکیه در سطح ملتها هردو نسبت به غرب و کشورها و دولتهای غربی نگاه بدبینانه دارند. البته این بدبینی نه ناشی از سختگیری مردم در ایران و ترکیه است، بلکه ناشی از ماهیت عملکرد غرب است. اقتصاد مبنی بر الگوی اسلامی را پیروی میکند اما ترکیه اقتصاد کاپیتالیستی یا اقتصاد بازار را دنبال میکند. به عبارتی از اسلام در حوزه اقتصادی در ترکیه چندان خبری نیست. نکته دیگر در رابطه با غرب این است که، غرب در ایران و ترکیه به چشم یک رقیب منطقهای نگاه میکند و تلاش غرب تضعیف و کنترل موقعیتهای منطقهای ایران وترکیه است و در عین اینکه ریاکارانه تلاش میکند در مواجهه با ترکیه، از مدل آن استقبال کند. درحالیکه غرب با نپذیرفتن نتیجه انتخابات فلسطین و بسیاری از کشورهای اسلامی نشان میدهد که به مدل
ترکیه نیز اعتقادی ندارد و در مواجهه تبلیغاتی برای آنکه وانمود کند با اسلام مسئلهای ندارد ادعا میکند که مدل آن را قبول ندارد. * ارزیابی شما از نحوه مواجهه جمهوری اسلامی ایران و ترکیه با رژیم صهیونیستی چیست؟ ایران و ترکیه در سطح ملتها هر دو روحیه جهادی دارند و هر دو معتقد به حذف رژیم صهیونیستی هستند. در سطح دولتها این اعتقاد در جمهوری اسلامی در امتداد اعتقاد ملتها وجود دارد اما در ترکیه چون مبنا چون در تعامل با غرب است در موضوع اسرائیل تنها به کنترل کردن اسرائیل و دفاع از حقوق فلسطین در سرزمینهای 1967 میاندیشند و در این راه حتی معتقد به روابط با رژیم صهیونیستی هستند. اما نکتهای که در مورد ترکیه وجود دارد این است که دولت ترکیه تحت تأثیر فشار شدید مردم روز به روز روابطش را با اسرائیل کم کرده است و به نظر میرسد که ترکیه چارهای جز قطع رابطه با رژیم صهیونیستی نداشته باشد. * تفاوت ایران و ترکیه در نوع نگاه به دین مبین اسلام چیست؟ در مورد ترکیه باید به این ترکیه توجه کنیم که مدل اردوغان مدل اسلام مبارز نیست بلکه مدل اسلام مصالحه جو و انطباق ذیر است در حالی که اسلام در جمهوری اسلامی مدل اسلام آرمانگرا و
تکلیف گرا است؛ به این معنا که جمهوری اسلامی اصول و مبنای مذهبی خود را برداشتهای اجتماعی ایجاد نمی کند بلکه این اصول را از متن اسلام ایجاد میکند و جمهوری اسلامی تلاش برای پیاده کردن آموزههای مدنظر اسلام را دارد و مردم را به این سمت تشویق میکند، اما در ترکیه آنچه دولت را در عرصه مذهب وادار به ایجاد روشهایی میکند، سطح مطالبات مردمی است. از آنجایی که ترکیه در طول 60-70 ساله حاکمیت لائیکها اساساً دارای یک وضعیت مغایر با چارچوبهای مذهبی شده است، در نتیجه دولت در ترکیه در یک فضای متضاد از نیروهایی که هوادار مذهب هستند و نیروهایی که هوادار آزادی در حوزه مذهب هستند سیر میکند. به همین دلیل گاهی شاهد ماهیت مغشوش در مسائل اجتماعی در ترکیه هستیم. * با توجه به آنچه که گفته شد، آیا ترکیه توان تاثیرگذاری در منطقه و معرفی خود به عنوان یک الگوی جدید برای کشورهای اسلامی را دارد؟ در واقع اگر ترکیه بخواهد یک گسترش ایدئولوژیکی داشته باشد این گسترش در کشورهای پیرامونی اتفاق میافتد. کشورهای پیرامون ترکیه را چهلار دسته تشکیل می دهند. بخشی از آنها اروپایی هستند که در اینجا ترکیه نمیتواند از لحاظ تمدنی، تمدن اسلامی و
تفکر اسلامی تأثیر چندانی در کشورهای شمالی و غربی به جا بگذارد. کشورهای مستقر در شرق ترکیه، ترکیه و آذربایجان هستند که ترکیه تنها در خصوص آذربایجان به دلیل همزبانی میتواند تأثیراتی داشته باشد اما به دلیل اختلافات مذهبی که در ترکیه سنی مذهب و در آذربایجان شیعه هستند نمیتواند در حوزه مذهب تأثیر چندانی بگذارد. دسته دیگر کشورهای غربی شامل عراق و سوریه هستند که این دو کشورهای غربی شامل عراق و سوریه هستند که این و کشور هم به دلیل خاطرات بسیار تلخی که از دوره اسلامی حکومت عثمانی دارند و به خاطر اختلافات مذهبی که عراق و ترکیه دارند قادر به تأثیر گذاری در این دو کشور نیستند. محور چهارم ایران و ترکیه اند کمه اگرچه دارای مشترکات زیادیاند اما به دو دلیل ترکیه قادر به تأثیرگذاری نیست اول بدلیل شیعه بودن ایران و سنی مذهب بودن ترکیه، دوم اینکه جمهوری اسلامی در زمره کشورهای مدعی است و در واقع در چارچوبهای سیاست منطقهای ترکیه قابل درک نیست. در نتیجه ترکیه برای آنکه بتواند در جهان اسلام تأثیرات ایدئولوژیک بگذارد، باید دارای شاخصههای سیاسی و مذهبی باشد و به همین دلیل برای خلاصی از این محدودیتهای سیاسی تلاش میکند که
تغییراتی را در این کشور به نفع خودش به وجود آورد. * بعضی کارشناسان و تحلیلگران معتقدند ترکیه و اقدامات اخیر این کشور اقدامی هماهنگ شده از سوی غرب به ویژه آمریکا است و آنها قصد دارند محور و قدرت اصلی منطقه را از سمت ایران به سمت ترکیه سوق دهند؛ تا چه اندازه این تحلیل درست است؟ نشانه واضحی برای این تحلیل وجود ندارد. این تحلیل برخاسته از یک گمانهزنی است که سالها است که در ایران مطرح میشود اما واقعیت این است که غرب با بازخیزی اسلامی چه از جنس ترکیه و چه از جنس ایرانی مشکل دارد که ما دقیقاً شاهد بودیم که غربیها نه تنها در خصوص خیزشهای اسلامی بلکه در خصوص روند انتخابات های صورت گرفته در منطقه نیز با برخوردهای سلبی وارد شدند که نمونه آن نپذیرفتن پیروزی اسلامگراها در الجزایر، نپذیرفتن اسلام گراها در لبنان، فلسطین و عراق است. که البته در عراق اگرچه آن را در ابتدا نپذیرفتند اما در نهایت امریکا به آن تن داد. این موارد نشان میدهد که آنها اعتقادی به مدل ترکیه ندارند اما برای آنکه وانمود کنند با اسلام مشکل ندارند و مشکل آنها اسلام انقلابی است لذا وانمود میکنند که در حال تعامل با اسلام دموکراتیک هستند. البته
این امر دروغی بیش نیست. * آیا این امر امکان پذیر است که در صورت تلاش غرب و آمریکا بتوان محوریت جهان اسلام یعنی جمهوری اسلامی ایران را تغییر داد؟ آنها از اینکه جمهوری اسلامی از محوریت جهان اسلام با هر روش از جمله روش اسلام دموکراتیک حذف شود، استقبال میکنند. اما سؤال کلیدی این است که آیا اساساً این مسئله ای است که در اختیار آنها باشد و غربیها میتوانند اراده کنند و اراده خود را به مسلمانان تحمیل کنند، یا گرایش به اسلام گرایش نهادی در بین ملتها است که در چارچوب تجربه عمیق تاریخی اتفاق میافتد؟ البته گرایش مسلمانان از نوع دوم است یعنی برخاسته از بینش عمیق تاریخی است و آنها با شناخت از ایران و انقلاب و ایران توجهانشان را معطوف به این نکته کردهاند و می دانند تلاش غرب برای انتقال قدرت ایران به ترکیه یا هرسویی تلاش خیرخواهانه نیست و همانطور که در اتفاقات سالهای گذشته شاهد بودیم غربیها توفیقی از اسلام دموکراتیک نداشتند بلکه این انقلاب اسلامی بوده که در طول سالها از ظرفیت دموکراسی در جهان اسلام استفاده و مدل خودش را که مدل اسلامی است بپیش برده است که نمونه آن پیروزی اسلام گراهای انقلابی در انتخابات فلسطین،
لبنان، افغانستان و عراق است. جهان از این مدل حمایت میکند و هرکجا صندوق انتخابات در جهان اسلام برپا شود نتیجه آن پیروزی هواداران انقلاب اسلامی و مدل اسلام انقلابی است؛ نه مدل اسلام ترکیهای. * آیا مدل اسلام ترکیهای خواستههای آنان را تاکید خواهد کرد؟ غربیها در این رابطه یک اقدام تاکتیکی را مدنظر دارند که اقدام ترکیه در حقیقت تاکتیک است نه استراتنژی. غربیها تلاش دارند که فعلاً از اسلام انقلابی خلاصص شوند و یک گام به سمت حذف اسالام از مناسبات اجتماعی بردارند. لذا اگر بتوانند به این مرحله برسند در جهت حذف مدل اسلام ترکیه از مناسبات اجتماعی تلاش میکنند. چون با هر دونوع بپاخیزی اسلامی مشکل دارند.و لذا گرایش به ترکیه یک مرحله گذار و تاکتیک است که دست آوردی هم نداشته است. لذا امروز علیرغم آنکه دهها سال است از مدل اسلام ترکیه میگذرد مشکلات غرب در مواجهه با جهان اسلام نه تنها کاهش پیدا نکرده بلکه بسیار افزایش پیدا کرده. مدل ترکیه برای آنها استراتژی نیستبلکه تاکتیک است و میتوان گفت تا حدودی از مدل ترکیه دلزده است. و لذا نمیتوان رفتار ترکیه در اجلاس داووس را رفتاری در چارچوب رفتار غربی دانست. برای این ادعا
نیاز به شواهد قطعی وجود داشته باشد ، در گمانه زنی و در گمانه زنی که فعلاً که فعلاً شواهد قطعی وجود ندارد و در سطح گمانه زنی است. *آینده روابط بین ایران و ترکیه را چگونه پیشبینی می کنید؟ فکر میکنم در خصوص برهم زدن روابط ایران و ترکیه اراده قوی در غرب وجود دارد بخصوص صهیونیستها به این مسئله اهمیت میدهند چرا که به هم رسیدن ایران و ترکیه میتواند توطئه آنها را به هم بزند. چشمانداز به هم پیوستن ایران، ترکیه و مصر به وجود آمده و وحشت غرب از این امر به حد نهایت رسیده است و تلاش تبلیغاتی غرب طی ماههای گذشته بویژه از زمان انقلابهای منطقه به این سمت پیش رفته که در گسل سیاسی بین ایران و ترکیه به وجود آورد و بدبینی را بین این دو کشور تشدید کند. در این بین نظیر آنچه ترکیه در خصوص مسائل داخلی سوریه نشان داد قابل توجه است. لذا ارادهای برای جداسازی ایران و ترکیه فراهم شده است که باید مقامات ایران و ترکیه هوشیار باشند چرا که منافع این دو کشور در به هم پیوستن است نه از هم گسستن. لذا باید مانع شکافهایی که در 2کشور بوجود آمده و دست فتنه کشورهای غربی در این زمینه را توجه داشته باشیم.