اخبار آرشیوی
یک کارشناس مسائل بینالملل: نظام سرمایهداری علیرغم ادعای جهانشمولی که دارد، نژادپرستانه است و طبقاتی رفتار میکند/ لیبرالهای وطنی هرگز وارد بحثهای اساسی دنیای واقعی نمیشوند و با نظام اقتصادی بازار مانند بحثهای عرفانی برخورد میکنند
عطا بهرامی در پایگاه برهان نوشت: بحران در نظام سرمایهداری و آینده آن بحثهای زیادی را برانگیخته است. برخی اعتقاد دارند که این علایم بحران تنها نشان دهندهی پویایی نظام لیبرال-سرمایهداری بوده و خطری موجودیت آن را تهدید نمیکند. در مقابل برخی دیگر اعتقاد دارند که محتوای اعتراضها بنیادی است و اساس نظام را تهدید میکند و نباید آنها را اعتراضهایی محدود مانند اعتراضهای صنفی دانست. ارزیابی اینکه اعتراضها نشانه پویایی نظام سرمایهداری و علیه موجودیت آن است، تنها با بررسی شعارهای معترضان و خواستههای آنها امکانپذیر میشود. اگر بحث بر سر ارزیابی نظام سرمایهداری باشد، باید به مولفههای واقعی تشکیل دهنده نظام مذکور پرداخت و از تحلیلهایی که مصداقی در دنیای خارج نداشته و انتزاعی هستند، پرهیز نمود. در این نوشته قصد پیشداوری نداریم و نمیخواهیم بدون آنکه استدلال کافی ارایه شود کسی یا جریانی را محکوم کنیم. اگرچه لیبرالهای ایرانی که معمولاً بدون توجه به اصل موضوع با چیزی مخالفت میکنند و یا چشم و گوش بسته پیرو آن میشوند دربارهی اعتراضهای موسوم به «تسخیر وال استریت» موضعی به شدت جانبدارانه اتخاذ کردهاند،
اما تلاش میشود با ارایه دلایل و شاهد کافی پاسخ آنها ارایه شود. «صادق زیباکلام»، «موسی غنی نژاد»، «سعید لیلاز» و «محسن رنانی» از کسانی بودند که تاکید کردند اعتراضها به نظام سرمایهداری بی اهمیت بوده و خطری برای این نظام محسوب نمیشوند. اعتراضها نه تنها خطری برای نظام سرمایهداری نیست، بلکه نشانهی پویایی آن بوده و به بالندگی آن کمک خواهد کرد. محسن رنانی در مصاحبهای با روزنامه شرق میگوید: «معتقدم کسانی که این جنبش را نشانه پایان سرمایهداری تلقی میکنند یا مقاصد سیاسی دارند و از این ادعا منافعی میبرند یا اینکه دچار «نزدیک بینی تاریخی» هستند. «مارکس» وقتی میخواست مرگ سرمایهداری را پیش بینی کند دست کم 10 سال گوشهای نشست و مطالعه کرد و دهها سال روی موضوع فکر کرد و چند هزار صفحه مطلب در مورد این ادعایش نوشت. نه اینکه امشب اخبار یک اعتراض را در تلویزیون ببیند و فردا بیاید مرگ یک نظام سیاسی که عصارهی تجارب تاریخی بشر است را پیش بینی کند.» لیبرالهای وطنی بیش از آنکه از ابزارهای واقعی برای تحلیل پدیدههای اقتصادی و یا اجتماعی استفاده کنند از ادبیاتی شبه اقتصادی استفاده میکنند. تکرار بسیار زیاد این ادعا
که نظام سرمایهداری پویا بوده و خود را بازسازی میکند نه برای سرمایهداری توان بازسازی میآورد نه برای ادعا کننده اعتبار علمی. اساساً مگر ممکن است که پدیدههای انسانی به طور مطلق و قطعی درست باشند و در آنها خللی ایجاد نشود؟ ما با پدیدهای انسانی، طبیعی و یا با قوانین اولیه منطقی سر و کارداریم؟ تکرار بسیار زیاد این ادعا که نظام سرمایه داری پویا بوده و خود را بازسازی میکند نه برای سرمایه داری توان بازسازی میآورد نه برای ادعا کننده اعتبار علمی. قبل از وارد شدن به اصل موضوع ذکر نکتهای درباره هر نظام فکری که مدعی جهانشمولی و کارآمدی باشد، ضروری به نظر میرسد؛ هر نظامی باید دو پیش فرض را در جهانبینی خود مدنظر داشته باشد. 1. نژادپرستانه نباشد 2. طبقاتی نباشد نظام سرمایهداری و یا هر نظام دیگری نمیتواند بدون نگاه برابر به تمام انسانها، ادعایی کارآمدی داشته باشد. یعنی نمیتواند منافع مردم شرق آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین، اروپای شرقی و ... را فرع دانسته و شیوهای طراحی کند که از قِبَل آن رفاه مردم اروپای غربی و آمریکای شمالی (آمریکا و کانادا) حداکثر شود. نظام سرمایهداری نمیتواند بدون توجه به تمام مردم
آمریکای شمالی و اروپای غربی با تاکید بر مؤلفههای کلان اقتصادی که تا جعبه سیاه آنها گشوده نشود ارزش تحلیلی خاص ندارند، مانند درآمد سرانه، تولید ناخالص داخلی و غیره خود را از سایر نظامها برتر انگارد. طرفه آنکه نظام فکری مدعی باید برابری را در اصول و در عمل به عنوان پایههایی خدشهناپذیر مدنظر داشته باشد. اینکه با مدلی جزءنگر که متغیرهای آن به درآمد سرانه و تولید ناخالص داخلی محدود شود بخواهیم دربارهی کارآمدی یک نظام اقتصادی اظهارنظر کنیم، اشتباهی راهبردی است. وقتی توزیع اختصاص به 1 درصد مردم داشته باشد، در آن صورت رقم رشد اقتصادی و درآمد سرانه تنها یک عدد خواهد بود که هیچ ارزشی ندارد. زیرا منفعت آن به اقلیتی میرسد و یک نظام مدعی کارآمدی نمیتواند طبقاتی و یا نژادی رفتار کند. بررسی عملکرد قدرتهای غربی از رنسانس تاکنون نشان میدهد که آنها در عمل به هیچوجه نمیتوانند مدعی نظامی جهانشمول باشند. بزرگترین شاهد این مدعا، استعمار مستقیم صدها ملت برای مدتی طولانی و بیش از دو قرن است که در محدوده وسیعی از شرق تا غرب عالم روی داده است. تمام قدرتهای اروپایی با توجه به توان نظامی و اقتصادی خود کشورهای زیادی
را به مستعمره تبدیل کرده بودند و تا زمانی که ناگزیر نشدند، استعمار را رها نکردند. مخالفین میتوانند مدعی شوند که این رویداد مربوط به قبل از جنگ جهانی اول بوده و این رویه مدتهاست که تغییر کرده است. کسی نمیتواند اتحاد استراتژیک ایالات متحده به عنوان سمبل نظام سرمایهداری را با دیکتاتورها از آمریکای لاتین تا خاورمیانه منکر شود. آمریکاییها برای تصویب قطعنامهای علیه سوریه که نظام سیاسی بازتری در مقایسه با بحرین دارد تلاشی گسترده به عمل آوردند، اما در برابر اشغال خاک بحرین توسط نیروهای سعودی سکوت مطلق اختیار کردند. آمریکاییها برای تصویب قطعنامهای علیه سوریه که نظام سیاسی بازتری در مقایسه با بحرین دارد تلاشی گسترده به عمل آوردند، اما در برابر اشغال خاک بحرین توسط نیروهای سعودی سکوت مطلق اختیار کردند. در ماجرای بحران شرق آسیا که میلیونها نفر را به فقر کشاند، وزارت خزانهداری آمریکا، بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول مقصر اصلی بودند. گذار ویرانگر کشورهای اروپای شرقی به اقتصاد آزاد و ورشکستگیهای دردناک در آمریکای جنوبی نیز اثبات شده است که طرحهایی ساخته و پرداخته در ایالات متحده و متحدان اروپاییاش بوده است.
ژوزف استگلیتز در کتاب «جهانیسازی و مسایل آن» به طور مستدل این موضوعات را اثبات کرده است که برای جلوگیری از اطالهی کلام وارد جزییات آن نمیشویم. هیچ کس نمیتواند نگارنده را متهم کند که به مثالهای روز رجوع کرده و اصل نظام سرمایهداری را به طور نظری نقد نمیکند. زیرا اساساً بحث نظری نیست و عملکرد یک نظام را باید با مؤلفههای واقعی تحلیل کنیم نه ادعاهای مطرح شده در نظریات «فردریش فونهایک»، «میلتون فردمن» و دیگر مدافعان اقتصاد آزاد. مگر غیر از این است که خروجی نهایی نظام سرمایهداری که بر بخشهای وسیعی از جهان حاکم شده و الگوی عملی ارایه کرده است، دلیل درستی و نادرستی آن است. آیا وضع تعرفه صفر درصدی از سوی ایالات متحده بر انتقال فناوریهای «های تک»[1] از بنگلادش به آمریکا و تعرفه نزدیک به 80 درصد بر انتقال منسوجات از بنگلادش به ایالات متحده، حاکمیت بازار بوده و نشانهای بر انتقال آزاد کالا و خدمات است، یا تردستی شعبه بازانی که سازمان تجارت جهانی را به عنوان نهادی که شعار اقتصاد آزاد را سر داده است در اختیار گرفتهاند؟ اگر روشنفکری پایش روی زمین نباشد نمیتواند مدعی طرحی مفید و منطقی برای جامعه باشد. تحلیل
نظام سرمایهداری یا لیبرال-دموکراسی و یا هر اسم دیگری که بر روی آن گذاشته شود، باید بر اساس خروجی نظام استوار باشد. برخلاف نظر لیبرالهای وطنی، معترضان در جنبش موسوم به «تسخیر وال استریت» خواستههای روشنی دارند. نومیکلاین تحلیلگر برجسته کانادایی و نویسنده کتاب پرفروش «دکترین شوک» در یک سخنرانی که یک ماه پیش ایراد شد، گفت: «ما وال استریت را اشغال میکنیم زیرا وال استریت دولت ما را اشغال کرده است.» این گفته کلاین نشان میدهد که نظام مورد نظر نه نظامی نماینده همه گروههای اجتماعی که نظامی به نمایندگی از الیگارشهایی است که توانستهاند زیر چتر دموکراسی بر دولت مسلط شوند. رجوع به متن روزنامهها، سخنان نمایندگان کنگره و اهل نظر در دههی دوم قرن بیستم که «فدرال رزرو» تأسیس شد، نشان میدهد که در همان دوره نیز سلطهی وال استریت به عنوان یک مشکل، البته نه با وسعت کنونی مطرح بوده است. رایت پتمن [2] عضو اسبق مجلس نمایندگان آمریکا در باره کارکرد واقعی فدرال رزرو مینویسد: «امروزه در ایالات متحده ما عملاً دو حکومت داریم. یک حکومت حقاً و قانوناً بر پا شده است. یک حکومت کنترل نشده و ناهماهنگ هم در فدرال رزرو داریم که
تمام اختیارات پولی را در چنگال خود دارد. در حالی که طبق قانون اساسی این گونه اختیارات جزء مسئولیتهای کنگره به حساب میآیند.» تاکنون هیچ یک از لیبرالهای وطنی به این موضوع اندیشیده است که استقلال بانک مرکزی از دولت به چه معنی است؟ بانک مرکزی اگر از دولت مستقل است پس به چه کسی وابسته است؟ مگر نه اینکه مردم دولت را انتخاب میکنند و ادارهی کل کشور را به آن تفویض مینمایند؟ اگر دولت بانک مرکزی را کنترل نمیکند، پس چه کسی آن را کنترل میکند؟ لیبرالهای ایرانی همواره بر طبل لزوم استقلال بانک مرکزی میکوبند بدون اینکه بدانند در بارهی چه چیزی صحبت میکنند. «چارلز لیندبرگ» دربارهی نقش واقعی فدرال رزرو پس از تأسیس میگوید: «از این پس رکود اقتصادی را به طرق علمی ایجاد خواهند کرد.» بارها در محافل اقتصادی مطرح شده است که نرخ بهره نباید دستوری تعیین شود، اما کسی به این نکته ساده توجه نمیکند که مگر بانکهای مرکزی و از جمله بانک مرکزی آمریکا نرخ بهره را به روش دستوری تعیین نمیکنند؟ کدام روش علمی با قاطعیت میتواند اثبات کند که نرخ بهره واقعی؛ اگر مکانیسم ربا را برای اقتصاد به رسمیت بشناسیم چقدر باید باشد؟ در فاصلهی
سالهای 1923 تا 1929 که «بحران بزرگ» روی داد، فدرال رزرو عرضهی پول را به اندازه 62 درصد افزایش داد. هماهنگی کاملی بین اقدامات فدرال رزرو و بانکهای مرکزی اروپا وجود داشت. «ویلیام برایان»، در کتاب «مسایل سیاسی و پولی حل نشده ایالات متحده» در شرح اتفاقات منجر به بحران بزرگ مینویسد: «وقتی زمینه کار از هر حیث فراهم شد، بانکهای بزرگ نیویورک از کلیه دارندگان وامهای دیداری واسطهای خواستند تا ظرف 24 ساعت نسبت به پرداخت دیون خود اقدام نمایند. این اخطار بدان معنا بود که دلالان سهام و مشتریان، ناگزیر میبایست کلیهی سهام خود را به بازار عرضه کنند تا دیون خود را بپردازند. همین امر طبعاً بورس سهام را به کلی از هم پاشید و بانکهای سراسر کشور را به نابودی کشانید، زیرا در این زمان بانکهایی که از حوزه مالکیت اولیگارشی بانکی خارج بودند وسیعاً خود را در معاملات مربوط به وامهای دیداری واسطهای درگیر ساخته بودند و لذا به علت هجوم مشتریان به بانکها طولی نکشید که موجودی آنها به صفر رسید و ناگزیر بانکهای خود را تعطیل کردند.» برایان به الیگارشها اشاره دقیقی میکند که عملاً دولت را اشغال کردهاند و چقدر شگفتآور است که از
لیبرال-دمکراسی به جای سرمایهداری سخن بگوییم. قربانیان؛ مردم عادی و خرده بانکهایی بودند که به مرکز تصمیم گیری دسترسی نداشتند. اساساً اگر بازار تعیین کننده قیمت همه چیز از جمله نرخ بهره بانکی است، چرا این کار را فدرال رزرو انجام میدهد؟ اشاره به این بحث به این دلیل بود که باید از نگاه ایدئولوژیک به پدیدههای انسانی خودداری شود و تکریم بی چون و چرای نظام سرمایهداری و نهادهای ساخته آن و نادان و منفعت طلب خطاب کردن مخالفان فارغ از این که چه میگویند، درست نیست. بنابراین ما با پدیدهای پیچیده سر و کارداریم که نه مبتنی بر نظریههای پرابهام اقتصادی چند اقتصاددان که مبتنی بر برنامهای است واقعی که باید با توجه به حقایق عینی جامعه تحلیل شود. نظام سرمایهداری علیرغم ادعای جهانشمولی که دارد، نژادپرستانه است و طبقاتی رفتار میکند. در یک قرن گذشته با فرافکنی بحرانهای اقتصادی از طریق جنگهای جهانی اول و دوم، جنگ در شبه جزیره کره، ویتنام، آمریکای جنوبی، آفریقا و غیره مشکلات داخلی ایالات متحده و اروپای غربی به خارج از مرزها منتقل شده است. نهادهای اقتصادی بینالمللی مانند بانک جهانی، صندوق بینالمللی پول و سازمان
تجارت جهانی که استیگلیتز آن را بزرگترین ریاکاری تاریخ میخواند نیز همگی در خدمت آمریکا و کشورهای غربی هستند و تنها به اقدامات آنها مشروعیت بخشیده و از آشکار شدن زشتی فاشیسم اقتصادی حاکم بر جهان میکاهند. نظام سرمایهداری علیرغم ادعای جهانشمولی که دارد نژادپرستانه است و طبقاتی رفتار میکند در یک قرن گذشته با فرافکنی بحرانهای اقتصادی از طریق جنگهای جهانی اول و دوم، جنگ در شبه جزیره کره، ویتنام، آمریکای جنوبی، آفریقا و غیره مشکلات داخلی ایالات متحده و اروپای غربی به خارج از مرزها منتقل شده است. در این جا است که اهمیت دو پیش فرض اساسی اشاره شده در ابتدای نوشتار اهمیت خود را نشان میدهد. چگونه میتوان با وجود افزایش 4 برابری درآمد سرانه در ایالات متحده از سال 1973 تاکنون و کاهش درآمد واقعی طبقه متوسط مدعی کارآمدی نظام سرمایهداری شد؟ این افزایش عظیم ثروت اگر به همهی مردم منتقل نشده پس به چه کسانی منتقل شده است؟ بدیهی است که این ثروت در آمریکا ایجاد شده و به 1 درصدی تعلق دارد که مردم علیه آنها به خیابانها آمدهاند. این قدر مطلق ثروت نیست که اهمیت دارد بلکه توزیع عادلانه ثروت است که مهم میباشد، زیرا در
عدالت در ذات بحثهای انسانی نهفته است و سادهلوحانه است که عدهای به دلیل اعلام رقمیمانند افزایش رشد اقتصادی از طرف مرجعی مانند بانک مرکزی و یا هر نهاد دیگری ذوق زده شوند و مهر کارآمدی بر نظام اقتصادی آن بزنند. تمام دعوای نظریهها برای این است که مدعیاند میتوانند رفاه بیشتری را برای مردم به ارمغان آورند. اگر این رفاه علیرغم افزایش ارقام مورد علاقه اقتصاددانان لیبرال، کاهش یافته باشد، چرا باید برای آن خوشحالی نمود و از کارآمدی آن سخن گفت. لیبرالهای وطنی هرگز وارد بحثهای اساسی دنیای واقعی نمیشوند و با نظام اقتصادی بازار مانند بحثهای عرفانی برخورد میکنند که پشت درهای بسته ذهن انجام میشود. با کدام روش شناسی علمی اثبات میکنند که رقم اعلام شده از تولید ناخالص داخلی برای کارآمد توصیف کردن یک نظام کفایت میکند؟ فریدمن که قبلهی اقتصادخواندههای لیبرال ایرانی است در کودتا علیه «سالوادور آلنده» که به وسیله «سازمان اطلاعات مرکزی» آمریکا طراحی شد، مشارکت فعال داشت. این شخص طرفدار جدی نظام بازار با آزادی مطلق است. هیچ عقل سلیمی اقدام به کودتا را با ادعای بازار آزاد جمع نمیزند. فریدمن که قبله
اقتصادخواندههای لیبرال ایرانی است در کودتا علیه "سالوادور آلنده" که به وسیله "سازمان اطلاعات مرکزی" آمریکا طراحی شد، مشارکت فعال داشت. همگان از اصول بازار رقابت کامل آگاه هستند. تعداد کسانی که بانکها را کنترل میکنند، تعداد کسانی که رسانههای را کنترل میکنند، تعداد کسانی که شرکتهای بزرگ نفتی، نرم افزار و سایر حوزههای اقتصادی و صنعتی را کنترل میکنند در هیچ حوزهای بیش از انگشتان یک دست نیست. در چنین وضعیتی سخن گفتن از رقابت تنها یک مطایبه است. در حالی که در سال گذشته بدهی دولت آمریکا 13 هزار میلیارد دلار بوده است، بانکها به اندازه همین رقم سود کسب کردهاند. اهل فکری که پایش بر زمین باشد قطعاً به مشابهت این ارقام توجه میکند. بازار آزاد و رقابتی را باید بتوان با شواهد عینی قابل اثبات به همگان نشان داد؛ نه اینکه مرتب ادعا کرد که نظام بازار آزاد کارآمد است و برای همهی مشکلات راه حل دارد. بدهی دولت آمریکا در سال 1971 رقمی بالغ بر 455 میلیارد دلار بود که در سال جاری میلادی به 13 هزار میلیارد دلار رسید و قرار است تا 4 سال آینده از 15 هزار میلیارد دلار نیز فراتر رود. دولت به چه کسانی بدهکار است؟ همواره گفته
میشود که دولت به مردم بدهکار است. سخن نادرستی نیست، اما به شرطی که چند بانکدار بزرگ را مساوی با همه مردم در نظر بگیریم. بهتر است این سؤال جدی را مطرح کنیم که طلبکار با بدهکار چه میکند؟ غیر از اینکه بر امور آن مسلط میشود؟ «هنری کیسینجر» وزیر خارجه نیکسون و پرنفوذترین شخص در سیاست خارجی ایالات متحده در چهار دههی اخیر به دولت آمریکا توصیه میکرد که تا میتواند به کشورهای جهان سوم وام بدهد و آنها را بدهکار کند. سیاست سلطه بر بدهکار در داخل و خارج توسط الیگارشها بیترحم اعمال شده است. این یعنی طبقاتی برخورد کردن در داخل و نژادپرستانه برخورد کردن در خارج. هنری کیسینجر وزیر خارجه نیکسون و پرنفوذترین شخص در سیاست خارجی ایالات متحده در چهار دهه اخیر به دولت آمریکا توصیه میکرد که تا میتواند به کشورهای جهان سوم وام بدهد و آنها را بدهکار کند. برخلاف ادعای برخی، معترضان سخن بسیار دارند، اما سانسور رسانهای وسیعی که بر آنها اعمال میشود را دلیل حرف نداشتن آنها میدانند. «نیویورک تایمز»، «واشنگتن پست»، «تایم» که اقدام فریبکارانه آن در انتخاب طرح جلدی متفاوت برای نسخهی آمریکایی (در نسخههای اقیانوس آرام، آسیا و
اروپا تیتر انقلاب استفاده شده، اما در نسخهی آمریکایی، تیتر فواید اضطراب برای انسان درج شده بود!) رسوایی آفرید و سایر رسانههای جریان اصلی که توسط سه خانواده یهودی کنترل میشوند، موضوع را کاملاً نادیده میگیرند و اگر کسی تنها به آنها رجوع کند، هرگز به چیزی دست نخواهد یافت، و همیشه فکر خواهد کرد معترضان حرفی برای گفتن ندارند. سخن در این باره بسیار است و میتوان صدها مثال با جزییات دقیق مطرح کرد که باعث اطالهی کلام شده و مجالی بیش از یک یادداشت میطلبد. روشنفکری ایرانی اگر میخواهد نقشی فراتر از جریانی همیشه طلبکار که غیر از استخفاف مخالف کاری نمیکند، ایفا کند باید پای بر زمین گذاشته و از آسمان فرود بیاید. نظام سرمایهداری در عرصهی نظر ناقص و در عرصهی عمل ناکارآمد است. شاخص ناکارآمدی رفاه همه مردم جهان است و نه قسمتی اندک. خارج کردن موضوع عدالت از بحث، انحرافی بوده و جای خوب و بد را تغییر میدهد. «مایکل مور»، مستندساز برجسته آمریکایی، تعدادی از بیماران کشورش را با قایق به کوبا برد و نحوه درمان آنها که کاملاً رایگان بود را در یک فیلم عرضه کرد. یکی از همین بیماران با اشک میگفت که چرا در آمریکا باید نزدیک
به 200 هزار دلار برای درمان بیماریش نیاز باشد در حالی که در کوبا این کار رایگان انجام میشود. دارویی که در آمریکا شرکتهای دارویی 120 دلار قیمت گذاری کردهاند در کوبا تنها 5 سنت قیمت دارد. لازم نیست جعبه سیاه سهامداران شرکتهای بزرگ دارویی را بگشاییم تا اشخاصی مانند «دونالد رامسفلد»، وزیر دفاع اسبق آمریکا، «دیک چنی» معاون جورج بوش پسر و دیگران را بیابیم. این نظام که به قول رنانی «خیلی اشکال دارد خیلی ناعادلانگی دارد و خیلی تبعیضها دارد، اما مهم این است که به سرعت خود را اصلاح میکند»، در 50 سال اخیر که چند بحران اقتصادی را از سر گذرانده چگونه خود را اصلاح کرده است؟ غیر از این که شکاف بین فقیر و غنی هر روز گستردهتر شده و به نقطه بحرانی رسیده است. در کشورهایی که حیات خلوت آمریکا (آمریکای لاتین) بودهاند چه دستاوردی داشته است؟ مرفهترین کشور آمریکای لاتین، کشور فقیر از نظر منابع طبیعی کوبا است که نزدیک به 5 دهه است در معرض فشارهای همه جانبه آمریکا قرار دارد و کشورهایی مانند مکزیک و کلمبیا که در برابر سیاستهای آمریکا بی اختیاری مطلق از خود نشان دادهاند در هرج و مرج و فقر باورنکردنی غوطه ور هستند. جمعیت 50
میلیونی آمریکاییهای گرسنهای که قادر به تامین غذای مورد نیاز خود نیستند، چگونه با ادعای کارآمدی نظام سرمایهداری توجیه میشود؟ شاید روشنفکران وطنی نیز مانند آن نماینده جمهوریخواه در کنگره میاندیشند که گفت؛ فقرای آمریکایی مشتی بیکارهاند که میخواهند از ثروت ثروتمندان ارتزاق کنند!(*) پینوشتها: [1]. High Tech [2]. Wrught Patman منابع: 1- هیچ کس جرات ندارد، گاری آلن، ترجمه عبدالخلیل حاجتی، انتشارات رسا 1387 2- جهانی سازی و مسایل آن، ژوزف استیگلیتز، نشر نی 1383 3- سایت democracynow.org *عطا بهرامی؛ کارشناس مسایل بینالملل