اخبار آرشیوی
پایگاه اینترنتی "اشراف" گزارش موسسه تجزیه و تحلیل مطالعات دفاعی در زمینه منازعه ایران و شورای همکاری خلیج فارس و اثرات راهبردی آن بر منطقه خلیج فارس را منتشر کرد
اشراف نوشت: موسسه تجزیه و تحلیل مطالعات دفاعی (IDSA) در فوریه 2011 گزارشی را تحت عنوان «منازعه ایران و شورای همکاری خلیجفارس و اثرات راهبردی آن بر منطقه» به قلم "پراسانتا کومار پرادان"- پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات و تحلیلهای دفاعی - منتشر کرده است. در این گزارش به این نکته پرداخته شده که طی چند دهه گذشته منازعه، مبارزه و رقابت دائمی به یک پدیده عادی در منطقه خلیج فارس تبدیل شده است. سایت خبری تحلیلی اشراف این گزارش را در سه بخش آماده کرده است،که امروز بخش اول آن و در روزهای آتی بخش های دیگر گزارش تقدیم مخاطبان خواهد شد. با ذکر این نکته که محتوای این گزارش مورد تایید سایت اشراف نیست و تنها برای اطلاع مخاطبان از نگاه اندیشکده های غربی منتشر می شود. چکیده طی چند دهه گذشته منازعه، مبارزه و رقابت دائمی به یک پدیده عادی در منطقه خلیج فارس تبدیل شده است. از میان عوامل موجود، روابط پرتنش بین شورای همکاری خلیج فارس و جمهوری اسلامی ایران یکی از علل اصلی بروز شرایط کنونی در منطقه بوده است. روابط فیمابین همواره متأثر از اختلافات قومی و ایدئولوژیکی، تضاد منافع ناشی از حضور آمریکا در منطقه، نگرانی در خصوص برنامه هسته
ای ایران و اختلافات ارضی بین ایران و امارات متحده عربی بوده است. هرچند طرفین در راستای بهبود روابط با یکدیگر گام های مثبتی را برداشته اند، اما تلاش برای آشتی آن ها تا به امروز نتیجه بخش نبوده است. اگر وضعیت حاکم در منطقه به گونه ای که هم اکنون وجود دارد ادامه پیدا کند، این مسئله احتمالاً تأثیر بسیار جدی بر تحولات کشورهای همسایه نیز خواهد گذاشت. منازعه بین ایران و شورای همکاری خلیج فارس ممکن است بر اوضاع نابسامان عراق و یمن تاثیر گذارد و در خصوص منع گسترش تسلیحات هسته ای و حضور قدرت های بزرگ در منطقه نیز واکنش هایی را در پی داشته باشد. روابط پرتنش بین جمهوری اسلامی ایران و شورای همکاری خلیج فارس از بدو تاسیس این شورا به طور روزافزون در حال تشدید بوده و همچنان نیز به دلیل روابط پرفراز و نشیب تهران با یکایک کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس ادامه دارد. شورای همکاری خلیجفارس در سال 1981 به ابتکار عربستان سعودی و به دنبال شرایط آشفته پس از انقلاب ایران در سال 1979 و با آغاز جنگ ایران و عراق در سال 1980 تاسیس گردید و مأموریت آن محافظت از رژیم های حاکم در کشورهای عربی در مقابل اثرات جانبی ناشی از دو
رویداد فوق یعنی گسترش ایدئولوژی افراطی شیعه و اثرات پیش بینی نشده جنگ بین دو کشور قدرتمند همسایه بود. از آن زمان به بعد، روابط بین جمهوری اسلامی ایران و شورای همکاری خلیج فارس فراز و نشیب بسیاری را پشت سر گذاشته است و مسائلی که ذهن دولت مردان را اشغال کرده، همچنان حلنشده باقی مانده است. اگرچه شورای همکاری خلیج فارس نهاد منسجم و یکپارچه ای نیست و کشورهای عضو آن در مورد برخی از مسائل منطقه ای و بین المللی اغلب با یکدیگر اختلاف نظر دارند، اما در صورت مواجهه با تهدید واقعی از جانب ایران و در خصوص مسائل سیاسی و امنیتی منطقه، وحدت و انسجام خود را ثابت کرده اند. برنامه هسته ای ایران، اختلاف تهران با امارات متحده عربی در مورد جزایر سهگانه، روابط ایران و عربستان سعودی، اختلافات ایدئولوژیکی و حضور نظامی آمریکا در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس برخی از مسائل حلنشده بین آن هاست. طرفین دعوا برای رسیدن به تفاهم چندین طرح ابتکاری را پیشنهاد داده اند اما بسیاری از آن ها موفقیت آمیز نبودند، از اینرو تنش های موجود همچنان ادامه دارد. این منازعه دائمی اثرات راهبردی مختلفی بر منطقه خلیج فارس دارد، حتی فراتر
از مرزهای جغرافیایی ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس. تأثیر این منازعه در کشور عراق و یمن حول مسائل کلیدی نیز رویت شده است از جمله گسترش تسلیحات هسته ای و حضور نظامی آمریکا در منطقه. این مقاله درصدد است تا مسائلی را بررسی نماید که ایران و شورای همکاری خلیج فارس در روابط خود با یکدیگر با آن ها دست به گریبان هستند و در ادامه نیز اثرات راهبردی این مسئله را بر منطقه خلیج فارس تحلیل خواهد کرد. منازعه ایران و شورای همکاری خلیج فارس رقابت ایدئولوژیکی پس از بروز انقلاب اسلامی، آیتالله خمینی به صراحت اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران قصد دارد دین مبین اسلام را صادر نموده و از شیعیان کشورهای منطقه در جهت سرنگون ساختن رژیم های سنی کشورهای همسایه حمایت کند. خمینی اذعان داشت که: انقلاب ما به مرزهای ایران محدود نمی گردد. مشکلات سیاسی و اقتصادی نباید مسئولان دولت را وادار سازد تا وظیفه اصلی خود یعنی صدور اهداف عالی انقلاب اسلامی ما را به دست فراموشی بسپارند. معنای واقعی صدور انقلاب ما در این حقیقت نهفته است که مسلمانان و دولت های متبوع آن ها را بیدار سازیم تا خود را تغییر دهند و اجازه ندهند که بیگانگان
غیرمسلمان منابع گران بهای آن ها به یغما ببرند. این مسئله در واقع کشورهای عرب خلیج فارس به ویژه عربستان سعودی را از لحاظ ایدئولوژیکی و منافع ملی با چالشی جدی روبرو ساخت که داعیه رهبری جهان اسلام را دارد و خود را تنها ابرقدرت منطقه می پندارد اما ظهور یک رژیم جدید در ایران آن ها را به چالش کشید. این سیاست ایران نقاط ضعف سایر شیخ نشین های کوچک خلیج فارس را نمایان ساخت که از دین اسلام برای مشروعیت بخشیدن به حکومت خود استفاده کرده و تعداد کثیری از شیعیان را در کشورهای خود جای دادهاند. روابط تضاد آمیز بین ایران و شورای همکاری خلیجفارس اختلاف بین شیعه و سنی را در منطقه تشدید نموده است. ایران از شیعیان سایر کشورها حمایت می کند و آن ها را تحریک می نماید تا علیه رژیم های حاکم در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به پا خیزند. شواهدی در دست است که ثابت می کند منابع مالی قابلتوجهی در اختیار شیعیان عربستان سعودی و بحرین قرار گرفته است و از لحاظ ایدئولوژیکی نیز تحریک شده اند تا علیه دولت خود اقدام کنند. ادعاهایی وجود دارد مبنی بر اینکه دولت ایران به دنبال تحقق چنین اهدافی در عراق و یمن نیز است. هرگونه
تحرکی در جهت بقای شیعه به منزله تهدیدی برای تضعیف مشروعیت و شکاف فزاینده بین حاکمان سنی و ملت آن هاست. حاکمان سالخورده عرب سنی به ویژه سعودی ها، قدرت رهبران جوان شیعه نظیر احمدی نژاد را به خوبی می شناسند مبنی بر اینکه آن ها چگونه می توانند صرف نظر از قومیت مردم جامعه، خیابان های عرب را علیه آن ها بسیج کند. برنامه هسته ای ایران موضوع برنامه تسلیحات هسته ای ایران از جمله نگرانی های عمده حاکمان شورای همکاری خلیج فارس است. شورای همکاری خلیج فارس در سطوح رسمی حق دستیابی ایران به برنامه هسته ای صلح آمیز را به رسمیت می شناسد. اما دیدگاه آن ها بین سال های 03-2002 تغییر کرد زمانی که شواهدی دال بر برنامه هسته ای مخفی ایران در راستای تولید تسلیحات هسته ای بدست آمد. این مسئله ترس و نگرانی فزاینده ای را در رابطه با جاه طلبی های ایران برای دست یابی به تسلیحات هسته ای و با هدف حفظ برتری سیاسی و نظامی بر کشورهای منطقه خلیج فارس به وجود آورد. کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس از اقدامات آژانس بین المللی انرژی اتمی حمایت کردند و دخالت شورای امنیت را گامی مثبت برای بازداشتن ایران از توسعه قابلیت
نظامی هستهای می دانستند. تا آنجا که به مسئله تحریم ها ارتباط پیدا می کند، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس از اقدامات سیاسی و اقتصادی با هدف تحت فشار گذاشتن ایران حمایت می کنند اما از طرف دیگر مخالفت خود را در رابطه با گزینه نظامی اعلام کرده اند. اگر جمهوری اسلامی ایران در توسعه تسلیحات هسته ای به موفقیت دست یابد، نه تنها موازنه قوا در منطقه به نفع ایران تغییر خواهد کرد بلکه برداشت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس از تهدید ایران تشدید خواهد یافت. برداشت تهدید، پیامد طبیعی نوع نگاه کشورهای عرب خلیج فارس به تهران به عنوان یک قدرت هژمونیک و تمایل ایران برای گسترش نفوذ خود در منطقه است. شورای همکاری خلیج فارس همچنین در مورد خطرات زیست محیطی بالقوه ناشی از احتمال بروز فاجعه در جریان برنامه هسته ای ایران نگران است. کشورهای عضو شورا به طور اخص از بابت نیروگاه هسته ای بوشهر نگران هستند که در منطقه ساحلی ایران احداث شده است. اختلافات ارضی از دیگر مسائل مورد اختلاف بین ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، اشغال سه جزیره ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک است که امارات متحده عربی ادعای مالکیت آنها
را دارد. به ادعای تهران، حقایق تاریخی به نفع ایران رای می دهند زیرا دولت بریتانیای کبیر جزایر تنب بزرگ و کوچک و بخش شمالی جزیره ابوموسی را در قبال شیخ نشین های شارجه و راس الخیمه با ایران معاوضه کرد. شورای همکاری خلیج فارس این موضوع را جدی گرفته است و از ادعای امارات متحده عربی در خصوص مالکیت جزایر سهگانه حمایت می کند. بیانیه نهایی بیست و نهمین جلسه شورای عالی شورای همکاری خلیج فارس که دسامبر 2008 در مسقط برگزار گردید؛ اشعار می دارد که "شورای همکاری خلیج فارس از حق امارات متحده عربی برای بازپس گیری جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک، فلات قاره، آب های سرزمینی و منطقه انحصاری اقتصادی آن ها به عنوان جزء لاینفکی از سرزمین امارات حمایت می کند." این شورا همچنین از ایران خواست تا مسئله مالکیت جزایر سهگانه را از طریق مذاکرات مستقیم یا دیوان بین المللی دادگستری حل و فصل نماید. جمهوری اسلامی ایران با احداث بندری در جزیره ابوموسی، شورای همکاری خلیج فارس بندری را بیشتر نگران کرده است. تهران در اوت 2008 دو اداره دولتی در جزیره ابوموسی راه اندازی کرد که ادعا می کند مأموریت آن ها ثبت تردد کشتی ها و
عملیات نجات دریایی است. عبدالرحمن العطیه(Abdurrahman Al-Attiyah) دبیر کل شورای همکاری خلیج فارس در بیانیه ای تاسیس این دو اداره را در جزیره ابوموسی به شدت محکوم کرد زیرا از نظر شورا این جزیره به امارات متحده عربی تعلق دارد و ایران آن را به زور تصرف نموده است. وی همچنین افزود که این اقدام ایران به منزله اقدامی نامشروع بر روی بخشی از سرزمین امارات تلقی می گردد. شورای همکاری خلیج فارس واهمه دارد که این مسئله قدرت بیشتری برای کنترل تردد کشتی ها در تنگه هرمز به جمهوری اسلامی ایران بدهد. حضور ایالات متحده آمریکا حضور آمریکا در خلیج فارس از جمله مسائل اصلی بین ایران و شورای همکاری خلیج فارس بوده است. تهران از بابت حضور آمریکا در منطقه و به ویژه استقرار نیروهای نظامی واشنگتن در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس ابراز نگرانی کرده است. ایران کشورهای عضو شورا را متهم می کند که پای سربازان آمریکایی را به منطقه باز کرده اند و آن ها را "رژیم های دست نشانده شیطان بزرگ" نامیده است. حضور نیروهای نظامی آمریکا در کشورهای دوست شورای همکاری خلیج فارس ریشه در برداشت تهدید ایران و احساس عدم امنیت از برنامه هسته ای
این کشور دارد. برداشت تهدید ایران قابل درک است زیرا که ارتش آمریکا در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در غرب، عراق در شمال، پاکستان و افغانستان در شرق ایران حضور دارد. این مسئله برای ایجاد ترس در میان دولت مردان ایران به مثابه عامل تهدیدی برای امنیت ملی کافی است. دقیقاً به همین دلیل است که ایران ترتیبات امنیتی جایگزینی را برای منطقه پیشنهاد می دهد مبنی بر اینکه همه کشورهای منطقه در آن مشارکت داشته باشند اما ایالات متحده آمریکا خارج از این نظام منطقه ای قرار گیرد. برداشت تهدید ایران در واشنگتن در راستای حمایت جمهوری اسلامی ایران از تروریسم و قابلیت های تسلیحات کشتار جمعی و موشکی این کشور شکل می گیرد. آمریکا با ماهیت و رفتار رژیم حاکم در ایران نیز مشکلاتی دارد. این احتمال که ایران بتواند تسلیحات هسته ای تولید کند، کابوس دولت مردان کاخ سفید است. این قابلیت به تهران برتری راهبردی می دهد، می تواند اسرائیل را تهدید کند و مسابقه تسلیحات هسته ای در منطقه به راه بیاندازد. ضمن اینکه احتمالاً چنین تسلیحاتی را در اختیار گروه های تروریستی قرار دهد. در نتیجه، نفوذ ایران در منطقه افزایش خواهد یافت و موازنه
قوای بیثبات در منطقه از هم فرو خواهد پاشید. از سوی دیگر، کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس در زیر چتر امنیتی آمریکا قرار دارند که در اصل قدرت فزاینده و جاه طلبی های ایران را در منطقه کنترل می کنند. کشورهای عضو این شورا همچنین از ایران به عنوان یک همسایه زورگو و قلدرمآب با آن پیشینه طولانی برتری تمدن پارس می ترسند.