اخبار آرشیوی
یک پژوهشگر طی یادداشتی در پایگاه "برهان" به تبیین و تشریح برخی از ریشههای "بروز انحراف" در سازمان تروریستی مجاهدین خلق پرداخت
مهدی حقیقت خواه در سایت تحلیلی - تبیینی برهان نوشت: با طرح مسایل گذشته، هنوز این سؤال وجود دارد که ریشههای انحراف این سازمان 45 ساله چه بوده است؟ به عبارت دیگر، چه عواملی، سیر حرکتی این سازمان را به سمت پایین نمودار، راهنمایی کرده است؟ به طور کل و با توجه به مطالعه در احوالات سازمان و اعضای آن، میتوان به برخی از این عوامل به شرح زیر اشاره کرد: 1. کم اعتنایی به کتابهای معتبر اسلامی؛ نگاهی به لیست منابع مورد مطالعهی اعضای سازمان در دورههای مختلف تاریخ (به خصوص در دورههای اولیهی سازمان که تأکید بر بالا بردن سطح ایدئولوژیک اعضا بود) نشان میدهد که سازمان هیچ برنامهی جدّی برای بالا بردن سطح آمادگیهای دینی اعضا نداشته است. حتی اعضای اولیه نیز، کمتر آثار اسلامی را مطالعه میکردند. در این میان اگر هم اندک زمانی برای مطالعهی اسلام باقی میماند، به سراغ کتابهایی میرفتند که توسط روشنفکران دینی و زیر پرچم پروتستانتیسم اسلامی تألیف شده بود. «حنیف نژاد» - از بنیانگذاران سازمان- که دارای گرایشهای مذهبی هم بوده، در بازجوییهای خود آورده است: «کتابهایی که مطالعه کردهام عبارت اند از کتابهای مذهبی راه طی شده،
خدا در اجتماع، بی نهایت کوچکها، برهان قرآن، ذرهی بیانتها، کار در اسلام، اسلام و قرآن راشد، تفسیر پرتوی از قرآن، اقتصاد کشورهای توسعه نیافته، اقتصاد دول معظم، جهان میان ترس و امید، دربارهی عمل تضاد، اصلاح سبک کار جزیی، استراتژی جنگهای ضد ژاپنی شورش گری و ضد شورش گری، ویتنام در آتش، تحلیل انقلاب الجزایر، حقوق بین الملل، نهج البلاغه ترجمهی فیض الاسلام و ...» همچنین «سعید محسن» - دیگر عضو بنیانگذار- میگوید: «... کتاب ژرژ پلیستر (اصول مقدماتی فلسفه) تقریباً کتابی بود که اصول مارکسیسم را از آن یاد گرفتم ... از کتابهای دیگر کتاب «رفیق استالین» و «اصول عقاید حزب توده» که توسط «قاسمی» در سال 1235 چاپ شده بود، مطالعه کردهام...» مسعود رجوی نیز -که از همان اوایل به عضویت سازمان درآمد- چنین مینویسد: «... کتب اولیهی ما به قرار زیر بود: کشورهای توسعه نیافته (ترجمهی نهاوندی)، ژئوپولتیک (ژزوئه دو کاسترو)، حقوق اساسی (دکتر قاسم زاده)، حقوق بین الملل عمومی (دکتر صفدری)، جغرافیای اقتصادی (دکتر عزیزی)... میراث خوار استعمار (دکتر بها)، مادر (ماکسیم گورکی)، مسایل کشورهای آسیایی-آفریقایی (مجید رهنما)، ناسیونالیسم
(دکتر انصاری)، دنیایی بین بیم و امید (تیپور منده)، سردار جنگل (شرح حال میرزا کوچک خان)، تاریخ مشروطهی ایران (از جلد اول تا پایان جلد ششم)، شیخ محمد خیابانی، مدرس (خواجه نوری)، مدرس (مکی)، بازیگران عصر طلایی تاریخ 20 ساله- کتاب سیاه نفت (حسین مکی)، اقتصاد (دکتر همایون)، زندگی اقتصادی بشر- مکتبهای سیاسی (دکتر پازارگاد)، فرهنگ سیاسی (داریوش آشوری)، تاریخ باستان - آمریکای لاتین- آثار برشت، برخی جزوات آثار مائو از قبیل دربارهی عمل- دربارهی تضاد و...» 2. مارکسیسم زدگی؛ از همان ابتدا که نیک بین (عبدی) جزوهی مبارزه چیست را نوشت و در آن، مارکسیسم را علم مبارزه نامید، حرکت و انحراف در مسیر سازمان بارز شده بود. محمد حنیف نژاد در جایی، مطالعهی کتابهای «مائو» را برای درک عظمت آیات قرآن ضروری میداند. «بهمن بازرگانی» در رابطه با ریشههای مارکسیست شدن خود میگوید: «مطالعات مارکسیستی از سال 46 شروع شد. یادم است که «تضاد» مائو را به من دادند و خیلی روی من تأثیر گذاشت. درست مثل کسی که -مثلاً- میکروسکوپ را برای اولین بار کشف کرده است، این احساس به من دست داده بود که با این وسیله میتوان خیلی چیزها را جمع آوری کرد...
خواندن مارکسیسم که شروع شد، بعضی از بچهها کم کم به شک افتادند...» همچنین «زرین کفش» نیز چگونگی انحراف تدریجی در اذهان را این گونه بیان میکند: «در تبریز، ما اقتصاد به زبان ساده را ایدئولوژیکتر و اسلامیتر میکردیم و روی بچهها کار میکردیم ... در سالهای بعد، کار به جایی رسید که افراد - خود به خود- میگفتند چرا وقتی اقتصاد سیاسی «مارکس» را میخوانیم، بیاییم آیات قرآن را کنار آن بگذاریم. آمدند به جای تفسیر قرآن یا روایات، خودِ کاپیتال را جلوشان گذاشتند...» در سایر حوزههای اقتصادی، سیاسی و حتی مبارزههای تشکیلاتی نیز، مارکسیسم زدگی از ابتدا در روح حاکم بر مناسبات سازمان وجود داشت. 3. التقاط بین اسلام و مارکسیسم؛ نوع تعریف خاصی که بنیانگذاران اولیهی سازمان از اسلام داشتند، بر نوع رفتارشان با آن نیز تأثیر داشت. سازمان عقیده داشت که آن چه به اسم اسلام در دوران اخیر و به خصوص با کوشش استمارگران و نوکران داخلی آنها عنوان میشود، از هر گونه جنبهی اصولی و انقلابی آن خالی بوده، عملاً به جای یک نیروی مولد و محرک، عامل بی تحرکی و تن دادن به قضا و قدر شده است. برای همین در راستای ایجاد روحیهی مبارزه با استعمار
خارجی و استبداد داخلی باید روی به سمت اندیشههایی رفت که اساساً بر مبنای مبارزه و انقلابیگری تشکیل شدهاند و این، همان مارکسیسم بود. در این راه، آنان معتقد بودند که باید اسلام را از سرچشمهی آن یعنی قرآن، آن هم بر پایهی استنباط مبتنی بر علم مبارزه فرا گرفت. در حالی که در موارد مختلف، بین این دو مکتب، تفاوت مبنایی وجود دارد، ولی تأکید سازمان بر عدم تقابل، راه را برای التقاط در اندیشه فراهم کرد. هر چند «علی میهن دوست»، میگوید: «... مارکسیست به نظر ما علم انقلاب است. اجتماع، نتیجهی تکامل طبیعت است... مارکسیسم علم انقلابی ماست، خدا پرست هستیم ولی مارکسیست را به عنوان علم انقلاب میپذیریم... ما و مارکسیستهای انقلابی دارای هدفهای مشترک مرحلهای هستیم و آن محو استثمار است.» این نوع نگاه حتی در بیانیهی اعلام مواضع سازمان نیز متبلور بود: «... این احساس در همهی ما مشترک بود... که مذهب بدون آمیختن مارکسیسم- لنینیسم در متن آن، حتی یک سانتی متر نمیتواند ما را به جلو ببرد.» 4. همچنین میتوان در این لیست، دور شدن سازمان از روحانیت راستین، علم زدگی، دروغ، فسادهای اخلاقی، دزدی و... را از عوامل انحراف دانست.
نتیجهگیری با بررسی تاریخ پر از حادثهی سازمان مجاهدین خلق ایران در مییابیم که رابطهی مستقیمی بین میزان انحراف از اسلام و میزان جذب و دفع نیروها و اعضا وجود دارد. به عبارت دیگر، هر زمان که سازمان توانسته شعارهای اسلامی سر داده و دم از اسلام خواهی بزند (مانند دورهی اولیه، دورهی پس از ضربهی شهریور و دورهی ابتدای انقلاب)، بر تعداد ورودیهای آن افزوده و از تعداد جداشدگان، کاسته میشود و در هر زمان که سازمان از اسلام و حرکت در مسیر اسلام منحرف شده (مانند دورهی تغییر ایدئولوژی یا از سال 60 به بعد) روز به روز بر تعداد ریزشیهای سازمان افزوده میگردد. روند حرکتی سازمان نشان میدهد که این مجموعه در یک تقسیم بندی کلی، به سه دورهی اصالت ایدئولوژی، اصالت سازمان و اصالت فرد (تقی شهرام یا مسعود رجوی) تقسیم میشود. روندی که هر چه بیشتر، سازمان را به سمت فرقهگرایی سوق میدهد. فرقهای که کم کم دوران خزان آن فرا رسیده است. پینوشتها: - طاهره باقرزاده، قدرت و دیگر هیچ (بیست سال با سازمان مجاهدین خلق)، تهران، اطلاعات، 1373 - رسول جعفریان، جریانها و جنبشهای مذهبی- سیاسی ایران (1357- 1320)، تهران، مؤسسهی فرهنگی دانش
و اندیشهی معاصر، 1380 - سید حمید روحانی، نهضت امام خمینی، ج 2، تهران، عروج، 1382 - نرگس کلاکی، خاطرات عزت شاهی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1384 - احمد رضا کریمی، شرح تاریخچهی سازمان مجاهدین خلق ایران و مواضع آن، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1384 - سید کاظم موسوی بجنوردی، مسی به رنگ شفق؛ سرگذشت و خاطرات، به اهتمام علی اکبر رنجبر کرمانی، تهران، نی، 1381 - محسن نجات حسینی، بر فراز خلیج فارس، تهران، نی، 1379 - جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق؛ پیدایی تا فرجام، 3 ج، تهران، مؤسسهی مطالعات و پژوهشهای سیاسی، 1385 - سراب و گرداب (خاطرات سه تن از اعضای سازمان منافقین)، به اهتمام «سعیدی سیرجانی»، تهران، کتیبه، 1375 *مهدی حقیقت خواه؛ پژوهشگر