اخبار آرشیوی

کدخبر: 363445

پرویز امینی: ‌انتخابات شورای شهر دوم، ریاست جمهوری نهم و انتخابات های بعدی مانند شوراهای سوم و مجلس هشتم و همچنین حماسه نهم دی واقعیت ضد سکولار جامعه ایران را نشان داد/ جریان دوم خرداد در برابر این واقعیت اجتماعی که جامعه ایران سکولارپذیر نیست، مقاومت می‌کند

به گزارش «نسیم»، متن کامل اظهارات پرویز امینی در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران با عنوان" ناتوانی علوم اجتماعی در فهم جامعه ایران؛ از دوم خرداد تا نه دی" به شرح ذیل است: وقتی حادثه 2 خرداد در کشور رخ داد طیف هایی از تحلیل در چرایی و چگونگی شکل گیری آن بیان شد و این تحلیل ها وجوه هنجاری نیز پیدا کردند و مناسبات خاصی را در دستور کار برای عمل قرار دادند. این تحلیل ها در چند سطح بیان می شد: 1) دوم خرداد "نه" به جناح راست سنتی است که مظهر اقتدار گرایی و انحصار طلبی است که این رای به دوم خرداد رای نفی اقتدار و انحصارطلبی جناح راست بود. 2) حادثه دوم خرداد "نه" به جمهوری اسلامی موجود است آنچه به عنوان جمهوری اسلامی موجود است و درحال تصمیم سازی و اعمال اراده است. بنابراین ما باید به سمتی برویم که جمهوری اسلامی را به حالت درست برگردانیم. 3) اساسا خود جمهوری اسلامی مشکل دارد! و رای مردم در دوم خرداد "نه" به اصل جمهوری اسلامی است و نه تنها به معنای تاریخی، تجربی و استقرار یافته اش بلکه به معنای مفهومی و نظری اش؛ بنابراین ما باید به سمت ساقط کردن و ایجاد تغییر ساختار در جمهوری اسلامی برویم چون به معنای مفهومی جمهموری اسلامی یک دولت ایدئولوژیکی و مدعی دولت دینی است که دارای بایدها و نبایدهایی است که می خواهد این باید و نبایدها در حوزه عمومی اجتماعی، سیاسی اعمال کند. بنابر این اقتدارگرایی جزو لوازم این دولت است و ما باید به سمت سکولار کردن ساخت سیاسی و نظام سیاسی تحت عنوان جدایی دین از دولت باشیم، که اینجا سکولاریزم نرم وجود دارد که جدا کردن نهاد سیاست از نهاد دین را میخواهد . 4) برای دوم خرداد یک لایه بالاتر تحلیل شد. در واقع رای که به دوم خردادی داده شد رای به نفی مرجعیت دینی است نه فقط مرجعیت دینی در امر سیاسی بلکه نفی مرجعیت در تمام حوزه ها که به آن میگویند سکولاریزم سخت که برای دین در هیچ حوزه ای به عنوان مرجع مناسبات، جایگاهی قائل نیستند. پس تحلیل ها به سمتی میرود که همه امور عرفی هستند و ما اساسا امر مقدسی نداریم . اهمیت این مطالب این بود که گویندگان و نویسندگان آن، اینها را بر اساس فهم خود از واقعیت اجتماعی ایران به این صراحت طرح می کردند و در واقع سخن آنها بازتاب فهم آنها از واقعیت اجتماعی ایران بود که نوشته شد. در واقع آنها از شرایط ایران تحلیلی داشتند یکی این که جامعه ایران یا بلقوه در شرایط پذیرش و پیشبرد سکولاریزم است که این استعداد را باید بالفعل کرد یا بالفعل دارد و باید با صراحت بیان این مسئله مسیر پیشروی آن را هموار کرد. مثلا قیام عاشورا به عنوان فرزند خشونت معرفی کردند. چون پیامبر در جنگ احد و بدر پدران یزید را کشته بود، یزید هم امام حسین را در انتقام از پیامبر کشت و خشونت یزید علیه اهل بیت و امام حسین (ع)نتیجه خشونت پیامبر در صدر اسلام است. از امام حسین(ع) هم عبور کردند و رسیدند به خود خدا، از عناصراصلی سیاسی و اجتماعی اینها کسی که مدعی بود که آقای خاتمی را از گوشه کتابخانه ملی آوردیم و رئیس جمهور کردیم او گفت آزادی های اجتماعی باید در حدی باشد که علیه خود خدا هم بشود راهپیمایی کرد و یک راهپیمایی اعتراض آمیز به طور طبیعی بتواند مجوز بگیرد و علیه خدا راهپیمایی کند و عین این گزاره ها مکرر در رسانه ها به طور علنی بیان شده است. به طور مثال بیان شد که مردم حق دارند همه مسئولان را به سؤال کشیده و از آنها انتقاد کنند حتی اگر آن مسئول، پیامبر و امام معصوم باشد، بلکه به خود خدا هم می‌توان اعتراض کرد و او را فتنه گر نامید. (روزنامه یران،24/4/79) آنها در بیان این گزاره ها میخواستند بگویند دوم خرداد "نه" به مرجعیت دینی است. این بحث از آن جهت جدی و مهم است که بخشی از کسانی که این فضا را تئوریزه می کردند، دانش آموختگان علوم اجتماعی ایران به معنای وسیعترش از معرفت شناسی علوم اجتماعی تا علوم سیاسی بودند. مهم ترین پایگاه فکری شان به لحاظ معرفتی دکتر سروش و به لحاظ اندیشه و جامعه شناسی سیاسی دکتر بشیریه(منبع اصلی سند تاملات راهبردی جبهه مشارکت برای عبور از جمهوری اسلامی به سمت یک نظام سکولار) بود. دکتر سروش بعد از تقریبا یک دهه حضور در بدنه حکومت دینی و ضد سکولار جمهوری اسلامی از ستاد انقلاب فرهنگی تا رادیو و تلویزیون آن و بعد از بحث قبض و بسط تئوریک شریعت که از بشری بودن معرفت دینی سخن می گوید، در همین دوران بعد از دوم خرداد یک گام پیشتر گذاشته و از تاریخی بودن خود دین در بسط تجربه نبوی صحبت می کند که در آنجا خصوصا در بحث ذاتیات و عرضیات دین، امامت را جزء ذاتیات دین نمی داند به این معنی که اسلام در تکوین خود می توانست به صورتی دیگر غیر از مجرای امامت بسط پیدا کند و امامت جزء ضروری دین اسلام نیست. در واقع فهم سروش از واقعیت اجتماعی ایران بعد از دوم خرداد، در بیان این مسایل نقش ایفا کرده است. یعنی ساختارهای غیر معرفتی اجتماعی در ساخت سازمان معرفتی وی نقش بازی کرده است. فهم واقعیت اجتماعی دوم خرداد در زمینه تاریخی به طور طبیعی این چنین وضعیت معرفتی(سکولار) برای جامعه ایران نمی تواند ظهور دفعی و ناگهانی داشته باشد و ظرف رخدادها و حوادث اجتماعی پیش از آن، طبیعتا باید تا حدی چنین وضعیتی را در خود بازتاب داده باشد و از همین رو به کندوکاو در رخدادها و اتفاقات اجتماعی که بازتاب دهنده واقعیت اجتماعی پیش از دوم خرداد هستند، برای سنجش فهم بازگفته شده باید پرداخت. سال 57 یعنی بیست سال قبل دوم خرداد، یک انقلاب در جامعه ایران به وقوع می پیوندد که یک پدیده بزرگ اجتماعی است از همین رو دارای قدرت بازتاب دهندگی واقعیت جامعه را در خودش دارد. انقلاب اسلامی ایران بنابر تئوری های انقلاب، جزء انقلاب های کبیر محسوب می شود و همه شاخص های آن را دارد که به همین لحاظ قدرت بازتاب دهندگی اش از واقعیت جامعه ایران را مضاعف می سازد. انقلاب نفی نظم و نظام سابق است که در آن سال های انقلاب، حکومتی بر ایران حاکم است که سازمان مشروعیت بخش آن سکولاریزم است بنابراین انقلاب در واقع نفی سکولاریزم بود. جرقه انقلاب مقاله رشیدی مطلق در روزنامه اطلاعات علیه امام به عنوان یک مرجع دینی است. این انقلاب را یک رهبر برجسته دینی اداره میکند و شعارهای انقلاب، شعارهای دینی و اسلامی است و مطالبات بعد از انقلاب نیز به تبع استقرار یک نظم دینی است. یعنی در واقعیت بازتاب یافته از واقعیت اجتماعی ایران در بهمن 57 چه وجه سلبی و ایجابی، نه تنها سکولاریزم دیده نمی شود بلکه نفی آن به وضوح بیان می گردد. میایم کمی جلوتر، جنگ 8 ساله یک پدیده سیاسی اجتماعی و نظامی است که همه آحاد جامعه را در بر گرفته است و بار دیگر جلوه گر واقعیت اجتماعی ایران است. سلسله مفاهیم مورد استفاده در جنگ است، مفاهیم مذهبی است از رمز عملیات ها و سربند های رزمندگان تا فضایی که برای اعزام نیرو به جبهه ها وجود دارد مثل سپاه محمد؛ یعنی تمام ادبیات دینی است. در این فضای دینی است که امام می فرماید، خرمشهر را خدا آزاد کرد. بعد رحلت امام، فرصت دیگری است که واقعیت اجتماعی ایران خودش را نشان بدهد. بالاترین بدرقه از یک رهبر سیاسی و معنوی از امام در سال 68 صورت گرفت، جمعیتی در حدود ده میلیون نفر، امام خود را که تجسم دین بود، تشییع کردند. تا دوم خرداد76 نزدیکترین اتفاق، انتخابات مجلس پنجم است تحت همین ساختار سیاسی جمهورای اسلامی برگزار می شود و بالاترین مشارکت سیاسی در بین انتخابات های مجلس تا کنون را دارد و اثری از سکولاریزم نیز در فضای انتخابات دیده نمی شود. بلافاصله ما انتخابات ریاست جمهوری دوم خرداد را داریم که بعد از انتخابات مجلس فضای انتخاباتی آن آغاز می شود. این فضا نیز بازگو کننده واقعیت اجتماعی ایران است. در فضای انتخابات دوم خرداد نقاط پیک تبلیغاتی مهم و موثری وجود دارد که در نتایج انتخابات کاملا موثر است. اعلام سه سید فاطمی، خمینی و خامنه ای و خاتمی یکی از آنهاست. سیادت و اتصال آقای خاتمی به خانواده روحانیت یکی دیگر از آنهاست. پروژه کارناوال عاشورا از مهمترین ابزار های شکل گیری فضای منفی علیه رقیب آقای خاتمی در انتخابات است که با بی اخلاقی می خواهند، خاتمی را مقابل عاشورا و امام حسین قرار دهند. یعنی در بدنه جامعه مساله عاشورا مهم است و کسانی که بخواهند این کارناوال را به آقای خاتمی بچسبانند با اعتراض مردم روبرو میشوند. نقطه مهم دیگر در تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری که در شکل گیری فضا به نفع آقای خاتمی موثر بود، ماجرای 99نفر در بحث نخست وزیری موسوی بود که کسانی علی رغم توصیه امام که همان جریان رقیب آقای خاتمی بودند، به موسوی تحت عنوان این که گفتند حکم امام ارشادی بود نه مولوی رای ندادند. این مسئله در انتخابات تاثیر گذار بود. دیدار لاریجانی با نیک بروان در لندن که گفتند جناح راست کشور را به انگلیسی ها فروخت و این مسئله خصوصا در محیط های دانشگاهی و نخبگانی کاملا موثر واقع شد. این ادبیات رایج دوم خرداد بود فضا هم این بود که خاتمی توانست رای بیارد. فضا به شکلی بود که به عنوان نمونه در شهرک شهید محلاتی که جمع خانواده های سپاه زندگی می کردند، رای آقای خاتمی از آقای ناطق بیشتر بود. افرادی مانند حسینیان، کوچک زاده، دکتر احمد احمدی سازمان سمت و شبیه به اینها به خاتمی رای دادند. بنابراین در تحلیل زمینه های تاریخی، اثری ازگرایش سکولار در واقعیت جامعه ایران نمی بینیم و یک واقعیت اجتماعی بزرگ در حد دوم خرداد که حدود 80 درصد واجدان شرایط در آن شرکت کرده اند و با رای مخفی خود به خاتمی رای داده اند که نمی تواند دفعی و بریده از زمینه های تاریخی شکل بگیرد. در واقع نمی شود گفت که مردم دفعتا روز دوم خرداد اراده کردند که سکولار بشوند. فهم واقعیت دوم خرداد در چشم انداز حوادث آینده یک موقعیت معرفتی که بر اساس یک رخداد اجتماعی ظهور و بروز می کند غیر از ضرورت پیوند با عقبه ها و زمینه های تاریخی خود، طبیعتا لازم است در حوادث و رخدادهای پس از خود نیز انعکاس و بازتاب داشته باشد و بنابراین فهم علوم اجتماعی از جامعه ایران بر اساس حادثه دوم خرداد، از طریق حوادث بعد از دوم خرداد از مقطعی که فهم سکولار از جامعه توسط آنها به جامعه عرضه شد، قابل ارزیابی و داوری است که به آن می پردازیم. سال 81 بعد از این که جریان مذکور در دولت و مجلس و شوراها حاکم است و فهم خود را از واقعیت جامعه ایران صریح بیان کرده است، اولین آزمون جدی برایش پیش می آید. انتخابات دوم شورا اولین انتخاباتی است که ناظر و مجری و همه بخش های انتخابات در دست این جریان است و فرصتی است که در یک پهنه سکولاری این انتخابات برگزار شود و سکولاریزم در جامعه ایران با سرعت بیشتری به پیش برود. در این انتخابات مانند یک جامعه سکولار، تقریبا شرط خاصی که مختص یک نظام دینی است، برای تایید یا رد نامزدها وجود ندارد و هر کسی با هر تلقی نامزد شده است به طوری که فضا اساسا ازبرگزاری انتخابات در یک نظام دینی حکایت نمی کند و این بهترین فرصت است که که تلقی سکولار به لحاظ اجتماعی نهادینه و تثبیت شود. اما واقعیتی که در انتخابات رخ می دهد در این تحلیل شکاف ایجاد می کند. اولا علی رغم آزادی مطلق در انتخابات که حتی برخی با عکس های با کراوات در تبلیغات انتخاباتی شرکت کرده اند، کمترین سطح مشارکت در انتخابات را در تمام انتخابات های جمهوری اسلامی دارد. در تهران حدود 12 درصد شرکت کرده اند در شرایطی که دولت اصلاحات دولت توسعه سیاسی است و مشارکت سیاسی در انتخابات بالاترین و متداول ترین نشانه آن است. ثانیا جریانی پیروز انتخابات می شود که گرایشی ضد سکولار دارد. البته واقعیت نخست و عدم مشارکت سیاسی مردم واقعیتی مهمتر در اعراض از سکولاریزم به شمار می آید و نشان می دهد مردم با این فضا کاملا مخالفند و حاضر به آمدن زیر این پرچم نیستند. این مسئله به دلیل این که کاملا بیرون از پیش بینی آنها از جامعه ایران صورت گرفت، برای جریان مذکور شوک آور بود اما آن را به عنوان یک حادثه و استثناء قلمداد کردند و بر تحلیل سکولار از جامعه ایران باقی ماندند. انتخابات مجلس هفتم آزمونی دیگر برای واقعیت جامعه ایران بود که عده ای رد صلاحیت و یک تحصن در مجلس رخ داد. آنها این تلقی را داشتند جامعه ایران به ما می‌پیوندند، اما حتی یک نفرم از مردم به این جمع نپیوست و پاسخ سردی گرفتند. انتخابات علی رغم اعتراض رادیکال آنها با مشارکت بالای 50 درصد برگزار و مجدد جریان ضد سکولار پیروز انتخابات شد. درسال84 و انتخات نهم ریاست جمهوری جریان سکولار با کاندیدایی آمد که آینه تمام دیدگاههای آنها بود 30میلیون در انتخابات مشارکت کردند. تبلیغات تلویزیون در اختیار دیدگاههای آنها قرار گرفت و علنا این دیدگاه را به جامعه منتقل می‌کردند ولی در نهایت معین پنجم شد و از کروبی که با شعار 50 هزار تومان آمده بود نیز رای کمتری آورد. کسی در نهایت در دو دور رقابت با جریان سکولار پیروز انتخابات شد که درست در نقطه مقابل و ضد جریان سکولار بود و در بین کاندیداهای موجود بیشترین تاکید بر ادبیات دینی را داشت. اما جریان علوم اجتماعی مذکور بازهم این واقعیت جامعه را انکار کرد و در برابر آن مقاومت کرد. انتخابات انتخابات های بعدی مانند شوراهای سوم و خصوص مجلس هشتم که آنها با همه قوا و تحت عنوان یاران خاتمی آمدند نیز واقعیت ضد سکولار جامعه را تغییر نداد. سال88 مشارکت40 میلیون بود و حضور 85% داشتیم. یعنی تمام جامعه نگاهش شفاف شد. آقای موسوی درون نظام تحلیل می شد و هیچ سواری نیز به جریان سکولاریزم در دوم خرداد نداده بود. اما همین جریان علوم اجتماعی بعدها به دلایلی به طرف اصلی مشورت او تبدیل شد و فهم سکولار خود از جامعه ایران را به وی قبولاندند و او نیز بعد از این مجری ذهنیت های آنها شد و حسابی نیز زمین خورد و هم از اسب افتاد و هم از اصل افتاد. در همین زمینه آراء 350 هزارتایی کروبی در میان چهل میلیون شرکت کننده در انتخابات که از سوی سروش به عنوان نماد جریان سکولار حمایت می شد، بازتاب دهنده فهم متضاد این جریان از واقعیت اجتماعی ایران را نشان می دهد. حوادث بعد از انتخابات نیز نشان داد که آنها همچنان بر تحلیل پیشین خود از جامعه ایران هستند، روزه خوری در ماه رمضان، به سخره گرفتن نماز در نماز جمعه هاشمی و در نهایت مقابله صریح با مقدسات یعنی امام حسین(ع) در روز عاشورای سال 88 ، نشان می داد که واقعیت دینی جامعه ایران را جدی نگرفته اند. حادثه 9 دی بار دیگر با انعکاس واقعیت های دینی جامعه ایران، فرصتی پدید آورد که جریان مذکور به این واقعیت تمکین کند. اما رفتار آنها و تحریم انتخابات با این تصور از جامعه ایران که 70 درصد مردم در انتخابات شرکت نخواهند کرد، نشان داد که آنها همچنان در حال ایستادگی در برابر واقعیت جامعه ایران هستند. و به نظرم این بزرگترین مشکل بخش های مهمی از علوم اجتماعی ایران است. آنها بر خلاف فلسفه وجودی علوم اجتماعی در همه پارادایم ها چه پارادیم واقعیت اجتماعی دورکهایمی، پاردایم تعریف اجتماعی و تفهمی وبری و پاردایم اجتماعی رفتار اجتماعی اسکینری که دغدغه فهم و یا تبیین و تفسیر واقعیت اجتماعی را دارند، ضد فلسفه وجودی خود عمل می کنند و دائما در برابر واقعیت عریان و شفاف عرضه شده ، مقاومت می کنند و به انکار آن می پردازد. این واقعیت اجتماعی این است که جامعه ایران سکولار پذیر و سکولار بشو نیست.
ارسال نظر: