اخبار آرشیوی
یک کارشناس مسائل سیاسی در گفتگویی با بیان اینکه غرب همواره تلاش میکند نقاط ضعف خود را با موضوعاتی از قبیل تحریمها و کنترل موضوع هستهای ایران بپوشاند، اظهار داشت: دستاویز قرار دادن این قبیل موضوعات، صرفا یک بازی تاکتیکی است که فرصتسوزیهای بزرگی برای غرب به همراه داشته است
به گزارش«نسیم»، متن گفتگوی پایگاه تحلیلی" برهان" با محمد فرهاد کلینی، کارشناس ارشد مسائل استراتژیک بدین شرح است: *به اعتقاد شما الگوی رفتاری غرب در موضوع تحریمهای ایران را بر چه اساس و چگونه میتوان ارزیابی کرد؟ اگر به صورت گذرا رفتار، نوع و سطح تعاملات غرب با ایران بازنگری و مقایسه شود، این نکته قابل فهم خواهد بود که غرب هنوز از تغییر نگاه تقابلی خود با ایران عاجز است. اساساً نگاه آنها به دیپلماسی، بیشتر به صورت ترفند نمود یافته تا آن مفهوم عالی دیپلماسی که بر اساس آن تلاش میشود از راه گفتوگو به یک راهحل نزدیک شد. از آن سو در کنار تحریمها آنها بر مذاکره در خصوص مسائل هستهای ایران اصرار میورزند. با این وصف به نظر میرسد، غرب تنها استفادهی تاکتیکی از این گفتوگوها برای ایجاد نوعی بازدارندگی را دنبال میکند. این موضوع در عمل باعث میشود که رفتار اروپا و آمریکا نسبت به ایران در طول مذاکرهها کاملاً شکننده جلوه یابد. البته ما انتظار نداریم که ماهیت مذاکرههای هستهای صرفاً با محوریت منطق باشد، ولی امروزه چگونگی سازگاری منافع و منطق، هنری است که بایستی طرفین به آن توجه کنند. این در حالی است که به نظر
میرسد در این موقعیت، غرب نوعی نگاه فرمایشی نسبت به مذاکرهها با ایران دارد و به دنبال اهدافی است که آنها را از مسیر گفتوگوهای هستهای و همزمان تشدید تحریمها دنبال میکند. این اشتباه جدّی تاکتیکی غرب که ناشی از یک نوع پراگماتیسم، با سطح نازل است، منجر به تغییر چرخشهای بزرگ استراتژیک خواهد شد. این موضوع سبب میشود جایگاهی که ایران به عنوان یک قدرت موازنه ساز منطقهای میتواند داشته باشد در عمل به حوزهی وسیعتر و قویتر آسیایی گسترش یابد. افزون بر این، نگاه غرب به روند مذاکرهها تبعاتی دارد که از آنها غافل است. اگر بخواهیم اشتباهاتی را که آنها در مقابل ایران انجام میدهند با نمونههای دیگر مقایسه کنیم، میتوانیم به تعاریف خاص غرب در زمینهی تولید انقلابهای رنگی در دورهی نئوکانها(نومحافظهکاران) اشاره کنیم. در آن دوره غرب تلاش میکرد با صادر کردن دموکراسی، به نحوی چیدمان و پازل ژئوپلتیک را به نفع خود سامان دهد. اما دیدیم که چگونه تحولات شرایط در هر کدام از انقلابهای رنگی اتفاق افتاد. سرعت دادن به یک سری از بازیهای مصنوعی در برخی از حوزهها منجر به تولید فرآیندی شد که همواره به صورت خفته، موجود بود
اما امروز در غالب مسائل خاورمیانه و بیداری اسلامی خود را نشان میدهد. به این ترتیب، امروز غرب دچار نوعی سرگردانی ژئوپلتیک شده است. اگر نگاهی تطبیقی و مقایسهای از بازی انقلابهای رنگین در حوزهی آسیای مرکزی و پیدایش و رویش تحولات خاورمیانه در چارچوب بیداری اسلامی داشته باشیم، متوجه خواهیم شد که چگونه اشتباهات استراتژیک آنها منجر به هدر رفتن بسیاری از سازوکارهای سنتیشان شده است. با مقایسهی این تجربه با موضوع هستهای ایران، متوجه میشویم به همان میزان که غرب امروز سیاست اِعمال فشار بر ایران را دنبال میکند این موضوع میتواند پیامدهای جدیدی را ایجاد کند که منجر به چرخش استراتژیک ایران شود و خیلی از موازنههای موجود را به هم بزند. بخشی از اینکه چرا این آسیبها در رفتار پراگماتیسم غرب به وجود آمده است، به درک آنها از آیندهی منطقه و نوع نگاهشان به حوزهی دیپلماسی برمیگردد. امروز تقریباً میتوان گفت که در غرب دو نوع درک از دیپلماسی وجود دارد: «یکی درک سنتی از دیپلماسی و دیگری استفاده از آن به مثابهی ابزار قدرت و تلاش برای بهرهگیری از شرایط.» در نگاه دوم،دیپلماسی به عنوان یک مکانیسم و راهحل مطرح نیست. به
همین خاطر، آنها سیاستهای ترکیبی دیپلماسی و تهدید معتبر نظامی یا ضربهی نامرئی را در پیش میگیرند. تغییرات نگاه آنها نسبت به میزان اعتبار قوانین بینالمللی نیز به همین مسائل برمیگردد. از این نظر میتوانیم بگوییم که غرب دچار نوعی دگردیسی در مفاهیم شده است و به غلط از آنها استفاده میکند. این ادبیاتی که در ذهن آنها شکل میگیرد طبیعتاً به حوزهی تصمیمگیریشان منتقل میشود و در نهایت انتقال این نوع مفاهیم غلط از حوزهی ذهن به حوزهی عمل باعث میشود که ما شاهد شوکهای جدیدی در موضوعهای ژئوپلتیک باشیم. از این منظر، امروز غرب در نوع رویکردش به پازل «سیاست واقعی»[1] دچار وضعیت خاصی شده است. در همین راستا، غرب تلاش میکند بخشی از حوزههای انفعالی خود را به حوزهی فرصت تبدیل کند. برای مثال، زمانی که دقیقاً در چارچوب یک بحران مالی قرار گرفته است، سعی میکند از مذاکرهها در چارچوب فاکتورهای بورس و کنترل قیمت انرژی بهرهبرداری کند اما چنین رویهای در گفتار و رفتار تاکتیکی، به موقعیت و اعتبار غرب، ضربه وارد میکند. طبیعی است که غرب مواضع خود را با رویکرد ثروتمحور تأمین کند، ولی امروز به دلیل اینکه ثروت در خطر قرار
گرفته، مجبور شده است که مواضعش را بر مبنای یک دورهی انتقالی و کنترل موضوعات حساس بینالمللی دنبال کند. در حالی که این تلاش منفی آنها، یعنی تشدید تحریمها، نقطهی تعادلی احتمالی را متأثر خواهد کرد و باعث تضعیف آن میشود. موضوع اصلاح رفتاری غرب، امروز دیگر در حوزهینخبگان قرار ندارد؛ یعنی، میزان درکی که آنها از بحث آتلانتیسم و چارچوب دیپلماسی شبکهای دارند بایستی سریعاً توسط خود قدرتها اصلاح شود، چون امروز در غرب فاصلهای جدّی بین خاستگاه افکار عمومی و حوزهی نخبگان یا الیتها به وجود آمده است و کسانی که در حوزهی قدرت، علم و دیپلماسی فعال هستند در چارچوب منافع صرف و یکطرفه رفتار خودشان را تنظیم میکنند. در موضوع تحریمهای ایران میتوان گفت غلبهی نگرش قدرت محور در قشر نخبگان غرب، در نهایت منجر به این خواهد شد که معنای جدیدی از آتلانتیک و یک جانبهگرایی شکل گیرد و این یک جانبهگرایی جدید که در دورهی دموکراتها شدت یافته، با مفهوم ثبات راهبردی که در دورهی جمهوریخواهان و نئوکانها شاهد آن بودیم، بسیار متفاوت است. امروزه آنچه که غرب را با بحران جدّی مواجه ساخته، همین بحث معنایابی مدیریت در فضای
چندجانبهگرایی است. زیرا آمریکا کماکان بحث مدیریت و چند جانبهگرایی جدید را بر اساس مفاهیم منافع خاص خود تعریف میکند. این موضوع طبیعتاً در نظام بینالمللی منجر به یک سری واکنش خواهد شد و این واکنشها الزاماً از جانب ایران نخواهد بود، بلکه دیگر رقبای بینالمللی آن، نسبت به اقدامهای آمریکا در چارچوب مدیریت و چند جانبهگرایی، واکنش نشان خواهند داد. بیدلیل نیست که امروزه آمریکا تأکید بسیار زیادی بر موضوع ونقش رهبری دارد. اینها همه بیانگر این است که موضوع تحریمها و مذاکرههای شکنندهی هستهای تقریباً یکی از اهداف غرب برای اعمال مدیریت آمریکایی است. غرب به دنبال این است که مذاکرههایی بیمحتوا و بینتیجه و فاقد ماهیت را دنبال کند. از این رو میبایست در این خصوص، رفتار غرب در موضوعات تحریم و مسئلهی هستهای ایران را بخشی از نگاه جامع آنها به جهان و به آینده در نظر گرفت. با توجه به وجود این نگرش منفی نسبت به مذاکرهها که در غرب وجود دارد جمهوری اسلامی باید بسیار هوشیار باشد و در راستای مصونیتسازی و همچنین نقد صحیح یکجانبهگرایی آتلانتیسمی که در قالب تشدید تحریمها خود را معرفی میکند، سریعاً اقدام کند و
بتواند در این خصوص با آگاهیبخشی به مردم و همچنین با توجه به، دادن هشدارهای لازم به کشورهای همسو در حوزهی بینالملل، بتواند در این خصوص، فرآیندی را برای جلوگیری از اعمال ادبیات سلطه پیگیری کند. *با توجه به وجود بحران معنایابی در مدیریت بر چند جانبهگرایی، آیا میتوان نوعی تضاد اندیشهای و کارکردی میان رقبای غربی شاهد بود؟ اتفاقی که هماکنون در حال وقوع است این است که اکثر کشورهای اروپایی در چارچوب مواضع تحمیلی قرار دارند که از جانب قدرتهای اصلی اروپا به آنها اعمال میشود. به همین دلیل است که به لحاظ نوع آمایش منافع در درون اتحادیهی اروپا اساساً نمیتوان گفت وضعیت موجود، محصول یک فرآیند استراتژیک است. بلکه یک فرآیند تحمیلی است که از جانب قدرتهای دست اول به سمت قدرتهای دست دوم اروپا در جریان است. چنانچه فارغ از بحث موضوع هستهای ایران نگاهی جامع به موضوعات بینالمللی داشته باشیم، خواهیم فهمید که بازسازی مجدد جهان بر اساس منطق رقابت، در جریان است. یعنی امروزه معنایی که روسیه از دیپلماسی و چگونگی حضور خود در جهان و موضوع حق حاکمیت و چگونگی اعمال حق دخالت بازتعریف میکند به شکلی است که به غرب اجازه ندهد
سناریوهای گذشتهاش را پیگیری کند. از این منظر میبینیم که نوع واکنشهایی که امروزه پیرامون تشدید تحریمها دنبال میشود ناشی از همان فرآیند ادراکی است که در هستهی تصمیمگیر جهان در جریان است و غرب و رقبایش تلاش میکنند تا مفاهیم مدنظر خود را به عنوان قانون معتبر جدید نظام بینالملل معرفی کنند. البته مخالفتهای جدّی نسبت به ایدهی یک جانبهگرایی و اعمال مستقیم یا نامرئی قدرت وجود دارد که طبیعتاً آفتها، واکنشها و بازتابهای خاص خود را به همراه خواهد داشت. بر همین اساس است که امروزه الگوی تحلیلی نسبت به انسجام بینالمللی به طور کامل به چالش کشیده شده است. بخشی از این موضوعات حساس بینالمللی از قبیل موضوع هستهای ایران و بحث تحریمها، منجر به این شده که تقاطع ادراک از چگونگی نظم آیندهی نظام بینالملل منجر به شکلگیری فرآیند کشورهای خواهان ثبات و صلح از یکسو و نظام سنتی قدرت در غرب از سوی دیگر، شود. بر این اساس، چگونگی تعریف از دستور کار تعاملات، چگونگی تعریف از نحوهی تعامل، چگونگی انتظار از اولین گامها همیشه مورد سؤال قرار میگیرد و طرفهای غربی هنوز نتوانستهاند بر مبنای یک سیاست مشترک حرکت کنند. غالباً
نوع عناصر اصلی گفتوگوها آنها را مجبور میکند جزئیاتی حداقلی از موضوعات را بیان کنند اما میتوان چنین ارزیابی کرد که به علت عدم وجود درک مشترک غرب از ایران ما شاهد نوعی اصطکاک و شکنندگی در کیفیت تعامل غرب با ایران باشیم. *با توجه به تعدد ادراک از مسائل بینالمللی در بین بازیگران و تصمیمگیران متعدد و متکثر بینالمللی، چشمانداز آیندهی مواضع غرب در قبال ایران را چگونه ارزیابی میکنید؟ بسیار مهم هست که طرفین جدای از کنترل شرایط بتوانند قدرت مفاهمهی مشترک خود را افزایش دهند. متأسفانه امروز نوعی انقطاع خاص میان حوزهی محققین و پژوهشگران ارشد استراتژیک طرفین پدید آمده و این موضوع خود به خود منجر به این شده که بعضی از جریانهای مرموز تلاش کنند تا با توجه به این خلأ گفتمانی میان ایران و غرب، به واسطهی لابیهایشان حفرهی نظری در اروپا و آمریکا را پر کنند و این، یکی از عوامل اصلی چالش موجود در میان طرفهای غربی است. از سوی دیگر بخشی از موضوع، بحث دامنهی ابتکارات و ایدهسازیها است، یعنی چگونه طرفین میتوانند به یک ابتکار مشترک دست یابند. تا وقتی که ما شاهد این وضعیت هستیم غرب همچنان در بحران تعامل با ایران به
سر خواهد برد. پینوشت: [1].Real policy