اخبار آرشیوی

کدخبر: 440328

یک استاد دانشگاه طی یادداشتی در پایگاه برهان نوشت: تقویت همکاری، به عنوان عنصری مهم در تشکیل جنبش غیرمتعدها، می‌تواند به عنوان اصلی اساسی فعالیت ایران در دوره‌ ریاستش بر این جنبش را مد نظر قرار دهد تا خواسته‌های خود و نیاز جنبش را تعقیب کند

"نسرین مصفا" در برهان نوشت: معمولاً ریاست کشورها بر نهادهای بین‌المللی در دوره‌ی زمانی مشخص، فرصت مغتنمی برای نقش‌آفرینی و تأثیرگذاری آنان در سطح نهاد و روابط بین‌الملل است. این فرصت با ریاست جمهوری اسلامی ایران بر جنبش عدم تعهد، به عنوان بزرگ‌ترین مجمع دولت‌ها پس از سازمان ملل متحد، از شهریورماه سال 1391، به مدت 3 سال فراهم آمده است که می‌تواند تقویت جایگاه ایران در عرصه‌ی منطقه‌ای و بین‌المللی، امکان ترویج و تحقق ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب اسلامی و پیگیری مواضع سیاست خارجی کشور را به ارمغان آورد. بنابراین توجه به کیفیت و چگونگی توانایی‌ها و ظرفیت‌های کشور و نیز عنایت به واقعیات و ویژگی‌های جنبش عدم تعهد، اهمیت می‌یابد. جنبش عدم تعهد، از منظر ساختاری، شکل مدیریتی خاص خود را دارد که مبتنی بر سلسله مراتب نیست، بلکه چرخشی و فراگیر است و برای همه‌ی دولت‌ها، بدون توجه به اندازه و اهمیت آن‌ها در نظام قدرت سیاسی جهان، فرصت مشارکت را فراهم می‌آورد. سابقه‌ی فعالیت نزدیک به 6 دهه‌ی این نهاد نیز حاکی از ریاست کشورهای کوچک و بزرگ، در درجات مختلف اهمیت سیاسی و اقتصادی، بر این جنبش بوده است. ولیکن یک نکته‌ی مهم در پایداری این نهاد عنایتی خاص می‌طلبد و علی‌رغم آنکه جنبش از بُعد سازمانی فاقد اساسنامه و تمهیدات حقوقی لازم برای سازوکارهای همکاری است؛ اما در طول زمان بر مبنای اصول باندونگ 1955 و پس از آن کنفرانس سال 1961 بلگراد، که «اصل همکاری» را در اعلامیه‌ی نهایی گنجاند، همکاری بین اعضا را در زمینه‌های مورد نظر دنبال کرده است. اعلامیه‌های نهایی کنفرانس‌های مختلف جنبش، همه دربرگیرنده‌ی توجه به اهمیت همکاری میان اعضا و ترویج این موضوع در سطح بین‌المللی است. عنایت به این مهم، انگیزه‌ی تشکیل و در حقیقت سازوکاری برای ادامه‌ی فعالیت‌های این جنبش در طول عمر خود بوده است. نگاهی کوتاه به اعلامیه‌های نهایی کنفرانس‌های جنبش در سطح سران همواره بیانگر خواسته‌ی تسهیل در همکاری‌های بین‌المللی است، چرا که خود، حاصل همکاری بین‌المللی است. نکته‌ی دیگر، نحوه‌ی تصمیم‌گیری در اجلاس‌ها و نشست‌های جنبش عدم تعهد برای اجماع کشورهای عضو است که از 2 باب کاربرد مؤثری در جنبش داشته است. از یک سو، خواست مشترک آنان را از طریق اجماع بیان می‌کند و از سوی دیگر، مواضع کلی بدون پرداختن به موضوعات اختلافی در جزئیات را مطرح می‌نماید. تصویب تصمیمات از طریق اجماع، انعکاسی دیگر از خواست همکاری است که عزم اعضا را برای همکاری نشان می‌دهد. بنابراین تقویت همکاری، به عنوان عنصری مهم در تشکیل و فعالیت این سازمان، می‌تواند به عنوان اصل اساسی فعالیت ایران در دوره‌ی ریاستش مد نظر قرار گیرد تا مبتنی بر آن، خواسته‌های خود و نیاز جنبش را برای تحول تعقیب نماید. البته همکاری در میان این کشورها متغیری ساده نیست. صرف صدور اسناد درباره‌ی آن کافی نیست، بلکه راه‌های عملی تحقق آن نیازمند عزمی است که می‌بایست به عنوان ضرورت در نظر گرفته شود. نهادها[1] به سازمان‌های بین‌المللی می‌توان از 3 منظر نگریست: 1. ابزاری برای دستیابی به اهداف فردی و جمعی دولت‌های عضو که برای نیل به آن‌ها تشکیل می‌گردد. 2. کنشگرانی در عرصه‌ی سیاست بین‌المللی ناشی از اراده و خواست دولت‌های عضو برای همکاری که نه تنها غیرقابل انکار، بلکه پراهمیت هستند. 3. میدان و عرصه‌ای برای نقش‌آفرینی دولت‌ها و دسترسی به منافع و علایق خود از طریق مذاکره و چانه‌زنی که به تنهایی از عهده‌ی تحقق آن برنیایند. طبیعی است در سمت رهبری هر کدام از نهادهای بین‌المللی، فرصت مناسب برای استفاده از این 3 وجه آنان به دست می‌آید. در این ارتباط سؤالاتی را می‌توان مطرح نمود: 1. با توجه به خواست جمهوری اسلامی ایران برای تقویت جنبش و ارتقای آن به سطح یک سازمان بین‌المللی که دارای تشکیلات دائم باشد، چه اقداماتی می‌توان انجام داد؟ تا چه حد بر اساس این خواسته می‌توان، با توجه به محدودیت‌های تعداد زیادی از کشورها برای پرداخت حق عضویت یا امکانات دیگر، اقدامات عملی انجام داد؟ آیا با توجه به تعداد زیاد کشورها و تفاوت آن‌ها از جهات مختلف، امکان تدوین سندی حقوقی که اساسانامه‌ی سازمان گردد وجود دارد؟ در حال حاضر، شبکه‌ها یا گروه‌های دیگری از کشورها مانند گروه 8 (G8) و گروه 20 (G2) نیز به همین صورت فعال هستند. آیا فعالیت‌ها و نتایج و آثار نهادها مهم هستند یا ارکان و ترتیبات حقوقی آن‌ها؟ آیا نتایج ملموس تصمیمات برای دولت‌ها مهم‌تر هستند یا نحوه‌‌ی تصمیم‌گیری؟ 2. با عنایت به طرح پرونده‌ی هسته‌ای ایران در شورای امنیت و همچنین موضوع حقوق بشر در ایران در شورای حقوق بشر و سپس مجمع عمومی سازمان ملل متحد، چه سازوکارهای مناسبی برای افزایش توانایی ایران برای تأثیر بر کشورهای عضو جنبش، که در شورای امنیت و شورای حقوق بشر نیز مشارکت دارند، برای حمایت از کشورمان و عدم همراهی با غرب، ورای مخالف با آنان وجود دارد؟ چگونه می‌توان از جمع کشورهای عدم تعهد در این 2 نهاد به نفع ایران بهره جست؟ 3. از آنجا که رهبری در دیپلماسی و تأثیر در چند جانبه‌گرایی، از منابع گوناگون از جمله ائتلاف، دیپلمات‌های با مهارت و نخبه، بروکرات‌های پرتوان، امکانات اقتصادی و مهم‌تر از همه، جلب اعتماد سیاسی تأثیر می‌پذیرد، نقشه راه مناسب برای تأمین و استفاده از این منابع کدام‌اند؟ 4. انتقاد نسبت به چگونگی فعالیت نهادهای بین‌المللی بخشی از ادبیات مربوط به آن‌هاست. تاریخ سازمان‌های بین‌المللی نیز همراه با دستاوردها و ناکامی‌هاست. جمهوری اسلامی ایران برای اصلاح نهادهای بین‌المللی انتقاداتی را مطرح می‌نماید، اما تا چه حد در واقعیت، این اصلاحات عملی هستند؟ فاصله‌ی میان انتظارات و امکانات در فضای جنبش و سطح بین‌المللی تا چه حد قابل تعدیل است و نقشه‌ی راه اصولی مبتنی بر چه ویژگی‌هایی است؟ سازوکارهای مناسب برای تحول در جنبش و ارتقای آن به عنوان یک کنشگر مهم در تعاملات جهانی کدام‌اند و چگونه می‌توان آن را به دست آورد؟ با توجه به 2 عنصر مهم همکاری میان اعضا و نحوه‌ی تصمیم‌گیری در رویه‌ی جنبش عدم تعهد، جمهوری اسلامی ایران می‌تواند موارد ذیل را، برای تقویت همکاری‌ها و همچنین تأثیرگذاری در جنبش مدنظر قرار دهد: 1. توجه و رعایت علایق و منافع متفاوت دولت‌های عضو در برخی از موضوعات در حالی که به طور کلی اشتراکاتی میان علایق دولت‌ها در این جنبش وجود دارد، ولیکن خواسته‌های اختصاصی کشورها مثلاً در زمینه‌ی محیط زیست یا حقوق بشر ممکن است عنایت خاصی را برای مذاکرات و اجماع نهایی طلب نماید. 2. برای جلب اعتماد، که پایه‌ی اصلی همکاری است، پیشنهادهای مشخص برخی کشورها مورد توجه و پیگیری قرار گیرد. 3. ضمن رعایت عدالت و انصاف در بهره‌وری از توان کارشناسی همه‌ی دولت‌ها، کارشناسان خبره از فرصت اظهارنظر برخوردار باشند. 4. به تجارب متفاوت کشورها در دیپلماسی چندجانبه عنایت گردد. 5. قدرت نسبی دولت‌ها در نظام بین‌المللی و مناطق خاص، در تعاملات و موضع‌گیری آنان، مورد توجه باشد. 6. همواره شرایط و همبستگی جنبش مورد ملاحظه باشد. 7. از جنبش به عنوان محملی برای تبادل اطلاعات میان دولت‌های عضو استفاده گردد. 8. با توجه به اهمیت رابطه‌‌ی میان جنبش و سازمان ملل متحد، هیئت کارشناسی ایران در مقر سازمان ملل متحد تقویت گردد. در همین زمینه، لازم است ارتباطی بهتر با سازمان‌های ناظر جنبش، مانند اتحادیه‌ی آفریقا، اتحادیه‌ی عرب و سازمان همکاری‌های اسلامی، فراهم آید. همچنین با توجه به تجربه‌ی قبلی جمهوری اسلامی ایران به عنوان رئیس سازمان همکاری‌های اسلامی، مجدداً باید بررسی آسیب‌شناسانه‌ای برای ارزیابی و تحلیل نقاط قوت و ضعف این دوره‌ی 3 ساله‌ (1376 تا 1379) انجام گردد و از نقاط قوت برای دستیابی به نتایج بهتر استفاده شود. همچنین با شناخت ضعف‌ها، فرصتی فراهم می‌آید تا آن‌ها تکرار نشوند. در حال حاضر، جمهوری اسلامی ایران مقر مرکز حقوق بشر و تنوع فرهنگی جنبش است که پس از اجلاس وزرای امور خارجه‌ی جنبش در شهریور 1387 در تهران، تأسیس شد. حمایت ایران از این مرکز یک اقدام بسیار مؤثر در تقویت گفتمان حقوق بشر و تنوع فرهنگی است که در گفتمان جهانی حقوق بشر نیز اهمیت آن به وضوح دیده می‌شود. تقویت فعالیت‌های آن‌ و همچنین افزایش سطح ارتباطات آن با مراکز دانشگاهی و پژوهشی در سطح منطقه و جهان، مهم و ضروری است. از آنجایی که بخش عمده‌ای از کشورهای عضو نیازمند همکاری‌های اقتصادی برای توسعه هستند، اسناد مربوطه باید با دقت بیشتری تهیه شوند و زمینه‌های تحقق آن‌ها فراهم آید. هرچند تصمیمات جنبش بر مبنای ساختار آن دارای وجه لازم‌الاجرا نیست و بیشتر جنبه‌ی توصیه‌های اخلاقی است، ولیکن اقدامات عملی نیز، از طریق تأسیس مراکزی که موجب ایجاد انگیزه برای گسترش فعالیت و روابط میان کشورها شوند، مطلوب است. امروزه بر همگان آشکار است که نهادها فقط ساختمان، اساسنامه، کارکنان و کنفرانس‌ها نیستند، بلکه باید به تحرک و فعالیت واقعی کمک نمایند و نتایجی برای زندگی مردم در کشورهای عضو داشته باشند. به این ترتیب، این ایده نیز باید تقویت گردد که همکاری نه تنها به معنای انعکاس عدم رضایت با شرایط موجود است، بلکه با ترویج اعمال پویا در جست‌وجوی تغییر است. ریاست ایران بر جنبش عدم تعهد در زمانی است که جهان بیش از هر دوران دیگر به همکاری‌ها و تشریک مساعی بین‌المللی نیازمند است؛ چرا که در دنیای معاصر، دولت‌ها هرچند قدرتمند، قادر به رویارویی با معضلات و آثار ناشی از تهدیدات و علایق مشترک بشری نیستند. دغدغه‌ها و نیازهای امروز، واکنش همگانی را برای رفع آن‌ها می‌طلبد. همکاری یک آرمان نیست، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است که ضمن پذیرش رقابت برای نفع مشترک همگانی صورت می‌گیرد.
ارسال نظر: