اخبار آرشیوی
میزگرد دانشجویی/ ۳-پرویز امینی: جریان دانشجویی عنصر درجه اولی در شکل دادن به روند انتخابات آتی نخواهد بود/ امروز با مسألهای به نام "خود مرجعی" در جریان دانشجویی مواجه هستیم/ جریان دانشجویی باید با یک منبع تولید ایدههای سیاسی در تعامل باشد
فارس نوشت: رویز امینی پژوهشگر اجتماعی در میزگرد جنبش دانشجویی که با حضور عباس عبدی و مهدی فضائلی در دفتر خبرگزاری فارس برگزار شد، به بیان تلقیای از جنبش دانشجویی پرداخت و گفت: جریان دانشجویی را میتوان حول و حوش یا ذیل مفهوم «نیروهای اجتماعی» تعریف یا تقسیم کرد. وی با بیان اینکه منظور از نیروهای اجتماعی تفاوتی است که با نیروهای سیاسی دارند، افزود: نیروهای سیاسی مجموعه نیروهایی هستند که دارای کنش سیاسی مستقیم هستند و سیاست مسئله اصلی آنهاست و به طور مستقیم و دائماً در ارتباط با مساله سیاست دارای کنش و واکنش هستند. به گفته امینی نیروهای اجتماعی نیروهایی هستند که به دلایل گوناگون دارای ظرفیت و پایگاه اجتماعی هستند و از منظر همین منزلت اجتماعی، به طور غیر مستقیم بر حوزه سیاست تاثیر میگذارد؛ یا در مواقعی کارکردهای سیاسی پیدا میکند؛ یعنی خصیصه سیاسی بودن یا کارکرد سیاسی داشتن جزو هویت اصلی و ذاتی آنها نیست. عضو سابق شورای مرکزی اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل با بیان اینکه از سوی دیگر جریان دانشجویی نسبت به سایر نیروهای اجتماعی نیز متفاوت است، اظهار داشت: این جریان را تحت عنوان جنبش اجتماعی کلاسیک یا
جنبش اجتماعی جدید تقسیمبندی میکنند؛ مثلا جنبشهای کارگری به عنوان جنبش کلاسیک و جنبش زنان به عنوان جنبش اجتماعی جدید نامیده میشوند. *جنبش دانشجویی به دنبال مطالبات عمومی وی با تاکید بر اینکه در هر دوی این جنبشهای اجتماعی مسائل مربوط به شرکتکنندگان در جنبش، ملاک کار، عمل و حرکت است، گفت: به عنوان مثال در جنبش زنان مسائل راجع به زنان، حقوق تضییع شده آنان یا مشکل پیدا شده مربوط به آنها عمدتا عامل تهییج و به میدان آمدن افراد است ولی در جنبش دانشجویی مسائلی که با آن درگیر میشود یا مطالباتی که پیدا میکند، مطالبات عمومی و مربوط به آحاد جامعه است و کمتر مطالبات صنفی است. امینی در تفاوت جنبش دانشجویی به عنوان یک نیروی اجتماعی با نیروهای سیاسی که تمرکز نهاییشان در احزاب و گروههای سیاسی است، گفت: جنبش دانشجویی یا دانشجو در مقطعی که در حال تحصیل است، کسب قدرت برایش مطرح نیست یا اراده معطوف به کسب قدرت ندارد. از آن طرف هم حضور جریان دانشجویی در نهاد دانشگاه باعث گرایش پیدا کردن به محیطهای روشنفکری برای مطالبه دغدغههای عامتری نسبت به کلیت جامعه میسازد. وی با این توضیح به تبیین ماجرای 16 آذر 1332 پرداخت و
خاطرنشان کرد: در 16 آذر هم همین موضوع به عنوان یک دغدغه خودنمایی میکند؛ یعنی بعد از کودتای 28 مرداد که به سقوط دولت مصدق به عنوان دولت ملی انجامید، حضور نیکسون نماینده دولت کودتاگر در ایران و برنامه حکومت برای تقدیر از وی، چالش و مسئله عمومی ایجاد میکند که مربوط به کلیت جامعه است. *هزینه نکردن احزاب مانند دانشجویان امینی افزود: همین چالش در کلیت، تنها، جریان دانشجویی را در این حد از اعتراض وارد میدان میکند و آن کنش در 16 آذر شکل میگیرد؛ به تعبیر دیگر نه احزاب و نه سایر گروههای اجتماعی در این حد (به شهادت رسیدن) برای مسایل عمومی هزینه نمیکنند. دبیر تشکیلات اسبق اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل با اشاره به اینکه نوع تاثیرگذاری جنبش دانشجویی به عنوان یک نیروی اجتماعی بر سیاست غیرمستقیم است، اظهار داشت: یعنی فعالیتهای جنبش دانشجویی مثل آنچه در احزاب میبینیم، کارکرد سیاسی مستقیم ندارد. از سوی دیگر این فعالیتها به جهت پیگیری مطالبات عمومی متفاوت از سایر نیروهای اجتماعی است. وی با تأکید بر اینکه نمیگویم تشکلهای دانشجویی غیرسیاسی هستند، افزود: جنبش دانشجویی زمانی که وارد عمل اجتماعی میشود، آثار
سیاسی و عمل سیاسی پیدا میکند؛ کاری به نسبتش نداریم ولی اینطور نیست که مانند احزاب ماهیتا سیاسی باشد. *عدم تاثیر حضور احزاب در ماهیت جریان دانشجویی امینی درباره نسبت جنبش دانشجویی با جریانات سیاسی و اینکه جریانات و احزاب بخواهند منبع فکری جنبش باشند، خاطرنشان کرد: جنبش دانشجویی کار ویژه خاصی انجام میدهد و بود و نبود، قوت و ضعف یا فعالیت آزادانه و گسترده احزاب میتواند به گستره و جهت کنش سیاسی جریان دانشجویی اثر بگذارد ولی هیچوقت کارکرد او را منتفی نمیکند چون جریان دانشجویی کارکرد ویژه خودش را دارد. *جنبش دانشجویی نیروی میانجی است وی ادامه داد: اگر بخواهیم جریان دانشجویی را به معنای جامعهشناختی و مفهومی بررسی کنیم، جنبش دانشجویی یک «نیروی میانجی و واسط» است که عمدتا ایده خودش را برای کنش اجتماعی و سیاسی از فعالان، گروهها و شخصیتهای سیاسی یا بخشهای روشنفکری - به معنای عام- متفکرین و اندیشمندان به دست میآورد. این جامعهشناس با اشاره به اینکه ممکن است جریان دانشجویی به عنوان یک گروه میانجی، ایده خود را برای عمل از مناسبات حکومت بگیرد، اظهار داشت: شاید جریان دانشجویی به نوعی، ایده خودش را از سازمان نظری و
ایدئولوژیک حکومت یا ایدههای سیاسی و مورد علاقه حکومت بگیرد اما همچنان یک نیروی میانجی و واسط است و در خلاء عمل نمیکند. عضو هیئت مؤسس اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل ادامه داد: به طور واقعی نمیشود از دانشجویی که در 18 سالگی وارد دانشگاه و 23 سالگی فارغالتحصیل میشود انتظار داشت که صاحب یک سازمان نظری و تئوریک برای عمل سیاسی و اجتماعی باشد و ایدههای سیاسی پخته و ورزیدهای برای عملش تهیه و تدارک ببیند؛ بنابراین در تعامل با احزاب، روشنفکران و حکومت است که این ایدهها را به دست میآورد. *لزوم تعامل جریان دانشجویی با منبع فکر وی با تاکید بر اینکه البته این مساله نافی استقلال جنبش دانشجویی هم نیست، گفت: به هر حال جریان دانشجویی باید با یک منبع فکری و نظری که قدرت تولید ایدههای سیاسی را دارد، در تعامل باشد زیرا که در خلاء نمیتوان رفتار و عمل سیاسی را ساخت. *گروههای مرجع، مرجعیتی ندارند امینی معتقد است واقعیت این است که امروز جریان دانشجویی با گروههایی که پیش از این با آنها در داد و ستد بود و ایده سیاسی یا اندیشهای برای عمل از آنها کسب میکرد، عمدتا دچار بحران هستند. بنابراین از مقبولیت لازم برای
رجوع جریان دانشجویی به خود بیبهرهاند. اکنون به لحاظ جامعهشناختی با بحران گروههای مرجع برای جریان دانشجویی روبهرو هستیم. یعنی روشنفکران، احزاب و مجموعهها، شخصیتهای سیاسی و بخشی از عناصر درون حکومت هیچ کدام مرجعیتی ندارند؛ بنابراین ما دچار مسالهای به نام «خود مرجعی» در جریان دانشجویی هستیم. وی با تأکید بر اینکه در جریان دانشجویی امروز خود مرجعی به معنای اینکه دانشجو به خودش رجوع میکند و خیلی دیدگاههای خودش را منوط به دیدگاههای دیگران و کسب مرجعیت دیگران نمیکند، حاکم است، گفت: این موضوع ممکن است منفی یا مثبت به معنای استقلال یا اشباع کاذب باشد. *بروکراتها منبع فکری در دوران اصلاحات نویسنده کتاب جامعهشناسی 22 خرداد، اظهار داشت: در دوران دهه اول انقلاب جریان دانشجویی مرجعیت را از حکومت میگرفت و از ایدههای سیاسی و فکری حکومت، اثر میپذیرفت؛ در دوران سازندگی جریان دانشجویی عمدتا در تعامل با جریانات روشنفکری و بروکراتها بود و ایدههایش را بیشتر از آنها کسب میکرد. وی ادامه داد: در دوره بعد از دوم خرداد روشنفکرها نیروی اصلی تامین کننده ایدههای عمل هستند که اینها کارکردهایی از خود نشان دادند که
موجب «بحران مشروعیت» در این گروهها شده و دیگر اینها مرجعیتی برای دانشجو و محیطهای دانشجویی ندارند. در حال حاضر جریان دانشجویی منتظر نیست تا ببیند فلان جریان روشنفکری چه میگوید تا او موضعش را با آن جریان تنظیم کند؛ کسانی که ارتباط مستقیم با مجموعههایی دانشجویی داشته باشند این را میبییند که خیلی آدمها، شخصیتها، عناوین و ... برای آنها دیگر مرجعیتی ندارند. امینی با این پرسش که چه نسبتی بین جریان دانشجویی با جریانات سیاسی است، تأکید کرد: امروز احزاب مرجعیتی برای عمل سیاسی و کنش اجتماعی ندارند؛ محیط روشنفکری هم همینگونه است؛ ما با خود مرجعی روبهرو هستیم که منجر به این شده است که جنبش دانشجویی عمدتا برای عمل سیاسی، به تصمیماتی از خودشان میرسند. وی با اشاره به تکثر زیاد در محیط و جریان دانشجویی در بین تشکلهای رسمی و آنهایی که رسمی نیستند ولی واقعیت اجتماعی دارند، اظهار داشت: این تکثر نتیجه خود مرجعی است؛ یعنی هیچ گروه مرجعی نیست که این تکثر را جایی تبدیل به انسجام کند. هر جا که خود مرجعی وجود دارد تکثر هم وجود دارد. عضو مؤسس اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل علت دیگر خودمرجعی تشکلها را «تکثر
ابزارها و مناسبات» ارتباط با جامعه دانست و گفت: تغییراتی که در حوزه رسانهها و تکثر کمی و کیفی آنها به وجود آمده، زمینه ارتباط گسترده محیط دانشجویی را بلاواسطه از جریان روشنفکرانه و بدون واسطه از طریق احزاب با جامعه برقرار کرده و عامل تقویت خودمرجعی شده است و جریان دانشجویی را از آنها بینیاز ساخته است. به گفته وی، کنش اجتماعی ـ سیاسی تشکلها در محیط دانشگاهی به جهت بوجود آمدن فضای رسانه، مثل گذشته نیست و فضا تغییر کرده است؛ همین تغییر فضا هم در جنبش دانشجویی اشباع کاذب ایجاد میکند که موجب افت نیاز و انگیزه برای دست زدن به کنش سیاسی و اجتماعی در آنهاست. برخی دراین باره تعبیری مانند کاغذی یا دیجیتال شدن جریان دانشجویی دارند که البته بنده با آن موافق نیستم اما تحت تاثیر تغییری است که رسانهها در فعالیتهای دانشجویی ایجاد کرده است. بنابراین فرصت حضور مستقیم با جامعه از طریق رسانهها مانع نیاز به طراحی برنامههای اجتماعی و عمل در جریان دانشگاهی شده است. امینی اظهار داشت: به طور طبیعی جریان دانشجویی باید ایدههایش را یا از احزاب یا حکومتهایی که قبول دارد یا از محیط روشنفکری - به معنای عامش از مصباح تا سروش-
بگیرد ولی در حال حاضر کسی نمیتواند چنین مرجعیتی را معرفی کند و بگوید چنین مرجعیتی در محیط دانشجویی وجود دارد. *حمله به سفارت انگلیس نشانه خود مرجعی عضو هیئت مؤسس اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل اضافه کرد: در مورد گرفتن سفارت انگلیس کدام بخش روشنفکران، حکومت و ... چنین ایده و نظری را داشت و جریان دانشجویی را توجیه کرد یا اینکه کدام یک از احزاب و گروههای سیاسی ایدهای برای گرفتن سفارت انگلیس به جریان دانشجویی دادند. وی افزود: حتی حکومت هم در بالاترین سطح که دانشجویان ممکن بود تصور کنند که با حرکت آنها موافق است، با حرکت دانشجویان مخالف بود و این نشان از همان «خود مرجعی» در جریان دانشجویی دارد. امینی با بیان اینکه جریان دانشجویی به دنبال آن نیست که حکومت، احزاب و جریان روشنفکری چه میگویند تا آنها عمل کنند، افزود: جریان دانشجویی در گذشته اینگونه نبود و این خود مرجعی یک تغییر در جنبش دانشجویی محسوب میشود. عضو هیئت مؤسس اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل به تفکیکهایی که در جریان دانشجویی در ایران صورت گرفته است اشاره کرد و اظهار داشت: مثلا در دهه 60 فقط دفتر تحکیم وحدت وجود داشت که امتداد یک
جریان فکری و سیاسی در دانشگاه است و بعد مشاهده میشود که جامعه اسلامی دانشجویان تشکیل میشود که تفکیک آنها نتیجه تمایزات سیاسی است که در بیرون به این معنا که مابهازاهای جریانهای سیاسی هستند، وجود دارد. امینی با بیان اینکه جریان دانشجویی در پاسخ به مطالبات عمومی شکل میگیرد، اظهار داشت: زمانی مانند 16 آذر 32 استقلال برای دانشجویان اهمیت پیدا میکند، در جریان دوم خرداد آزادی و مخالفت با انحصارطلبی و در جریانات سال 84 عدالت مسئله آنهاست و بر اساس آن جنبش دانشجویی شکل میگیرد. *تشریح 4 مسئله پیش روی جنبش دانشجویی در انتخابات دبیر اسبق تشکیلات اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل در مورد وضعیت تشکلهای دانشجویی و میزان تاثیرگذاری آنها در انتخابات ریاستجمهوری سال 92 گفت: جریان دانشجویی در حال حاضر 4 مسئله مهمی را در پیش رو دارد و باید بر اساس فهمی که از این 4 مسئله به دست میآید رفتار آینده تشکلهای دانشجویی را در انتخابات پیشبینی کنیم یا اینکه در انتخابات ریاست جمهوری در مورد میزان کیفیت تاثیرگذاری آنها و نوع کنش تشکلهای دانشجویی صحبت کنیم. دبیر اسبق تشکیلات اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل در
مورد 4 مسئله مهم در جریان دانشجویی فعلی گفت: «انگیزه»، «مسائل معرفتی»، «نیروی انسانی» و «ایده برای کنش» 4 مسئله مهم در جریان دانشجویی فعلی است. امینی مسئله «انگیزه» را از پایهایترین عامل در فعالیتهای دانشجویی دانست و تصریح کرد: به دلیل آنکه فعالیتهای دانشجویی داوطلبانه و بدون مزد انجام میشود و حتی باید دانشجو بخشی از درس خود را صرف اقدامات سیاسی و اجتماعی در سطح دانشگاه کند و برخی هزینههای اجتماعی و سیاسی را که متناسب با تغییر دولتها است، بپردازد، مهمترین مسئله «انگیزه» خواهد بود. دبیر اسبق تشکیلات اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل با اشاره به اینکه برخی جریانهای دانشجویی که در نقطه انتقادی با دولتها بودند هزینه کارهای سیاسی خود را باید پرداخت میکردند، اظهار داشت: بین اصولگرا و اصلاحطلب در این موارد خیلی فرق نباید گذاشت. وی افزود: پس بنابر توضیحات مطرح شده «انگیزه» برای شکلگیری جنبش دانشجویی بسیار مهم است که البته باید در سطح قابل توجهی «عمومیت» داشته باشد. امینی با طرح این مثال که یک تشکل دانشجویی با شورای مرکزی و یک شورای عمومی هزار دانشجو را در دانشگاهها به خود اختصاص میدهد یا حتی با
سمپاتهای آن به 5 هزار نفر نیز ممکن است برسد تاثیر چندانی در جمعیت 4 میلیونی دانشجویی نخواهد داشت، گفت: جریان دانشجویی زمانی به یک جنبش اجتماعی تبدیل میشود که «عمومیت» داشته باشد. *بحران انگیزه در جریان دانشجویی دبیر اسبق تشکیلات اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل با بیان اینکه یکی از چالشهای اصلی در حال حاضر بحران انگیزه است، تصریح کرد: در حال حاضر در محیط دانشجویی به دلایل گوناگون و در گرایشهای مختلف انگیزه واقعی برای عمل سیاسی ـ اجتماعی برای تنظیم کنشها وجود ندارد و فضای بورکراتیزه بر فضای خود جوشی غلبه نسبی دارد. امینی در مورد مشکلات «معرفتی» در جریان دانشجویی نیز گفت: بخشی از مشکلات معرفتیای که الان در جریان دانشجویی وجود دارد، نتیجه بحران در گروههای مرجعی است که در گذشته شکل گرفته است؛ از این رو جریانهای دانشجویی به لحاظ فکری و معرفتی تغذیه نمیشوند. وی افزود: در این حالت جریان دانشجویی یا باید خودش صاحب مسائل معرفتی باشد که زمینه آن را ندارد یا باید آن را در داد و ستد با گروههای مرجع اجتماعی، اعم از حکومت، روشنفکران و احزاب به دست آورد. نویسنده کتاب جامعهشناسی 22 خرداد، ادامه داد: در
حال حاضر در جریانهای دانشجویی داد و ستد با گروههای مرجع موضوعیتی ندارد؛ بنابراین به دلیل مشکلات معرفتیای که وجود دارد نمیتوان آن عمل اجتماعی و سیاسی را متناسب با ظرفیتهای معرفتی ساماندهی کند. امینی در مورد مسأله نیروی انسانی در جریانات دانشجویی فعلی در دانشگاهها، اظهار داشت: منظور از نیروی انسانی، نیروی سازمانیافته و شکلیافتهای است که بتواند در محیط اجتماعی بروز و ظهور پیدا کند. *تشکلهای دانشجویی بدنه اجتماعی ندارند دبیر اسبق تشکیلات اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل با بیان اینکه تشکلهای دانشجویی در حال حاضر بدنه اجتماعی ندارند، گفت: خلاء وجود ظرفیتهایی که به واسطه آنها شخصیتی بتواند قدرت رهبری را در محیط دانشجویی پیدا کند، کاملاً محسوس است. وی افزود: برخی از اشخاص که در دوران گذشته کار کردند یا سابقه زیادی دارند، آنها قدرت رهبری پیدا میکنند و میتوانند یک تشکیلات را به لحاظ فکری و سیاسی رهبری کنند. این پژوهشگر مسائل اجتماعی با تأکید بر اینکه در حال حاضر در جریان دانشجویی خلاء وجود چنین شخصیتهایی دیده میشود، تصریح کرد: مخصوصاً در نیروی انسانی وجود شخصیتهایی که جریانات دانشجویی بتوانند
توسط آن مشکلات خود را به واسطه آن حل کنند، بسیار مهم است. امینی در مورد «ایده» برای عمل سیاسی و اجتماعی توسط جریانهای دانشجویی، اظهار داشت: جریان دانشجویی دچار ضعف تولید ایده برای عمل و یا ایده درست و یا قابل اتکاء برای عمل است. *جریان دانشجویی عنصر درجه اولی در انتخابات نیست دبیر اسبق تشکیلات اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان مستقل با تأکید بر اینکه چهار مسئله مطرح شده ایده، نیروی انسانی، مسائل معرفتی و انگیزه در مدت کوتاهی تا انتخابات ریاستجمهوری قابل رفع و رجوع نیست، تصریح کرد: جریان دانشجویی عنصر درجه اولی در شکل دادن به روند انتخابات ریاستجمهوری سال 92 نخواهد بود. وی افزود: البته ممکن است شرایط اجتماعی به گونهای تغییر کند که زمینههای اجتماعی برای تحرکهای جریان دانشجویی فراهم شود ولی منظور تحرکات فکر شده و از پیش اندیشه شده و طراحی شده است که جریان دانشجویی سازمانیافته بتواند انجام دهد. این جامعهشناس با تأکید بر اینکه جنبش دانشجویی در انتخابات پیشرو میتواند یک خلاء اجتماعی و سیاسی را تا حدی پر کند و آن هم «مواجهه انتقادی» با نامزدها و گروههای سیاسی به منظور شفاف کردن فضای سیاسی و فراهم کردن
شرایط بهتر برای تصمیم گیری بهتر مردم است، اظهار داشت: برای رسیدن به این مکان، جریان دانشجویی باید از موضعی مستقل و بدون ملاحظه مصالح جریانات و نامزدها وارد انتخابات شود. این کاری است که تقریبا هیچ گروه اجتماعی دیگر پتانسیل انجام دادن آن را ندارد.