اخبار آرشیوی

کدخبر: 459833

کامران باقری لنکرانی طی یادداشتی درباره "وحدت حوزه و دانشگاه" نوشت: اکنون ما شاهد یک موجی هستیم که به نوعی درصدد احیای وحدت حوزه و دانشگاه است/ احیای وحدت این دوسازمان معرفتی یعنی ما در جهان بتوانیم حرف‌هایی را مبتنی بر عقاید و باورهای خودمان بزنیم

این استاد دانشگاه در سایت "رجانیوز" نوشت: موج انقلاب در ایجاد علاقه به علوم حوزوی نظرات مکتب‌های مدرنی که قبل انقلاب بودند و ادعای روشن‌فکری داشتند در همراهی با انقلاب کم می‌آوردند. در جلسات روشن‌فکری بحث این بود که امام (ره) چگونه می‌تواند با این رژیم تا بن دندان مسلح مقابله نماید. یا در طراحی‌هایشان به این نتیجه می‌رسیدند که باید جنگ مسلحانه انجام بدهیم. با این رژیم نمی‌شود با موج مردمی مقابله کرد. برای کسانی که امام یک حجیتی داشت روشن شد که تئوری‌های مدرن در مقابل انقلاب کم دارند و نمی‌توانند این حرکت عظیم را تحلیل کنند. در نتیجه یک علاقه‌مندی از این منظر نسبت به علوم حوزوی در نسلی که انقلاب را درک کردند پیش آمد. در آن سال‌ها خیلی از افرادی که دانشگاهی بودند دانشگاه را رها کرده و حوزوی شدند. احساس عزت و مؤثر بودن را در علوم حوزوی می‌دیدند. بالاخره یک چنین موجی وجود داشت. دانشگاه مدرن و حذف میراث گذشته اصولاً در کشور ما تشکیل دانشگاه به روش مدرن به نوعی به تأسیس دارالفنون و یا دانشگاه تهران در سال 1313 برمی‌گردد. یک تأمّلی، به ویژه در تأسیس دانشگاه تهران بود؛ به عنوان مثال زمانی که در دارالفنون رشته پزشکی تأسیس شد حداقل در 3 دوره مؤسسینی را می‌آوردند که به دانشجویان قانون آموزش بدهند. یعنی دانشجو هم استاد بلژیکی، فرانسوی داشت که طب مدرن می‌خواند و هم استادی از علمای خودمان داشت که قانون درس می‌داد. سعی می‌شد که این پیوستگی علمی را با میراث گذشته‌مان حفظ کنند. دانشگاه تهران که تأسیس شد یک تأمل جدی را متفکرین عصر رضاخانی داشتند البته خیلی از آن‌ها فراماسونر بودند. برخی از مؤسسین دانشگاه تهران به دنبال این بودند که این پیوستگی فرهیختگان ایرانی را با تاریخ گذشته‌ی آن‌ها از بین ببرند. در واقع به دنبال این بودند که دانشگاه را یک موجود بدون تاریخچه در کشور ما قرار دهند و بگویند ما چیزی نداشتیم و در 1313 آمدیم آموزش عالی را در کشور فراهم آوردیم و این باعث شد که خیلی از رشته‌ها از ابتدای دانشگاه، سکولار بار بیایند و نه فقط سکولار بلکه میراث گذشته را حتی از منظر سکولاریستی هم مورد استفاده و تأمل قرار ندهند. بخش زیادی از این سرنوشت دردناک -که ما در طی 77 سالی که از تأسیس دانشگاه در کشورمان به معنی نوینش می‌گذرد با آن روبه‌رو بودیم- همین نحوه‌ی تأسیس بوده که به نوعی تلاش کرده از ابتدا دانشگاه را گسسته با فرهنگ گذشته و فرهنگ دینی بار بیاورد. خیلی به سختی حتی در رشته‌هایی مثل فلسفه و الهیات می‌بینیم که متفکران اسلامی فرصت پیدا می‌کنند در دانشگاه حضور پیدا کنند آن هم نه به عنوان این‌که این‌ها متفکر اسلامی هستند بلکه با این عنوان که فلسفه را خوب می‌فهمند. در بقیه رشته‌ها هم مثل پزشکی یا داروسازی و... این ارتباط را قطع کردند. همین باعث شد که یک تلقی از ابتدا در دانشگاه به وجود بیاید و توسط مؤسسین دانشگاه دنبال شود که نتیجه آن را شما در حرف‌های آقای تقی زاده می‌بینید: «اگر ما بخواهیم کشور را پیش ببریم باید از فرق سر تا نوک پا فرنگی شویم.» این خیلی زشت است برای کشوری که ادعای روشن‌فکری می‌کند، به جای این‌که بیاید به میراث گذشته اتکا کند و آن را دست‌مایه‌ی حرکت رو به جلو قرار دهد، بیاید خودش را از گذشته جدا کند و فرهنگ دیگران را -که یک فرهنگ خاصی است- مبنای اداره کشور قرار دهد. امام، منشاء تجدید حیات حوزه‌ها در حوزه‌ها هم یک نکته‌ای که وجود داشت این بود که حوزه‌های ما هم اندیشه اجتماعی نداشتند. حضرت آیت‌الله مصباح در یک بیان زیبایی که داشتند فرمودند: «امام (ره) چشم ما را به حقایق اسلام باز کرد. تا قبل از امام تلقی ما از اسلام یک تلقی فردی بود. اسلامی که در حوزه تدریس می‌شد اسلامی بود که نهایتاً خوب بودن فردی بود و موضوع آن فرد بود. امام بودند که پس از یک فطرت طولانی مدت احکام اجتماعی اسلام را زنده کردند و فرمودند شما اگر می‌خواهید مسلمان باشید فقط به عبادات و مناسک فردی نیست؛ مسلمانی به مناسک اجتماعی هم هست. نمی‌توانید بگویید من مسلمانم اما به دنبال امر به معروف و نهی از منکر نروید و نمی‌توانید بگویید من مسلمانم و به دنبال تشکیل حکومت اسلامی نروید.» این اندیشه‌ای بود که امام (ره) در حوزه‌ها ترویج دادند و به نوعی یک تجدید حیات در حوزه‌ها و یک بازخوانی فلسفه‌ی حوزه‌ها بود. این اندیشه اجتماعی در حوزه‌ها به فراموشی سپرده شده بود. این فقدان نگاه اجتماعی در حوزه‌ها و آن تلاش برای گسست از گذشته‌ها و احساس استغنا نسبت به تفکر دینی در دانشگاه‌ها هر دو، دست به دست هم داد که کار به این‌جا رسید که گفتند محصولات فکری حوزه‌ها در خدمت مناسک فردی و اداره و مدیریت کشور توسط دانشگاه و این دو ارتباطی باهم نداشتند. در واقع کار امام (ره) این بود که اندیشه اجتماعی را در حوزه‌ها زنده کردند. این ظرفیت را در حوزه به وجود آوردند که حوزه و محصولات آن بتواند در خدمت اجتماع قرار گیرد، در صحنه‌ی مدیریت اجتماعی حضور پیدا کند و پاسخ‌گوی نیاز دانشگاه‌ها باشد. وحدت حوزه و دانشگاه، فراتر از مرزها سیر وقایع در دانشگاه به این سمت رفت که دانشگاهیان دیدند اندیشه‌های سکولار و مادی توان پاسخ‌گویی به این نیازها را ندارد و نهایتاً تئوریزه کردنِ استیلاپذیری در برابر فرهنگ غالب غربی است. این‌ها را دیده و از آن اندیشه‌ها یعنی از لیبرالیسم، کاپیتالیسم و سوسیالیست منزجر شدند و این‌جا یک گوهر تابناکی در اندیشه‌های اجتماعی امام (ره) که برخاسته از باور دینی بود دیدند و این‌گونه شد که در دهه اول، وحدت حوزه و دانشگاه عملاً شکل گرفت. به مرور متأسفانه چون فشار اجرایی کشور زیاد بود و ما باید پاسخ‌گوی نیازهای اجرایی کشور می‌بودیم و حوزه‌ها هم محصولات متناسب با نیازها را فراهم نمی‌آوردند، بعد از آن نهضتی که امام (ره) در حوزه‌ها ایجاد کرده بودند مجدداً یک پسرفتی داشتیم و متناسب با حکومت و نیازهای حکومت، حوزه نتوانست ایجاد محصول کند و نظام مدیریتی دوباره به تفکرات سکولاریستی خود برگشت؛ یعنی ما مدیران مؤمنی داشتیم که علی‌رغم ایمانشان به انقلاب و استکبارستیزی، در صحنه‌ی تصمیم‌گیری‌های اجتماعی چون از این طرف چیزی عرضه نمی‌شد عملاً مجبور شدند برای تصمیم‌سازی‌های کلان کشور مجدداً به تئوری‌های سکولاریستی برگردند. همین شد که بعد از آن موج اولِ وحدت، ما دوباره یک موج دومی را می‌بینیم که به لحاظ ضرورت اجرا به سراغ همان مبانی سکولاریسم رفتند. اکنون ما شاهد یک موج سوم هستیم که به نوعی احیای وحدت حوزه و دانشگاه است؛ احیای این است که ما در جهان می‌توانیم حرف‌هایی را مبتنی بر عقاید و باورهای خودمان بزنیم. این موج فقط در چارچوب کشور ما هم نیست و یک موج جهانی است. بُعد فکری بیداری اسلامی نیز همین نکته است. بُعد فکری‌اش این است که جهان دارد می‌بیند تفکر غربی نمی‌تواند پاسخ‌گوی عدالت و نیازهای فطری آرمان‌خواهانه انسان باشد. به همین دلیل یک تنفری نسبت به تفکر سکولار و غرب‌زده در دنیا در حال شکل‌گیری است که این تنفر هم، فقط منحصر به کشورهای اسلامی نیست. در داخل خود آن‌ها هم نقد کاپیتالیسم، نقد لیبرالیسم به صورت یک موضوع کاملاً بارز درآمده است. پایه‌های فکری همین نهضت 99% از این منظر به موضوع نگاه کرده است. این‌که این موج سوم بر خلاف موج اول که یک موج داخلی بود یک موج جهانی است و به همین دلیل این موج سوم موج احیای مجدد تفکر اجتماعی اسلام است. ضمن این‌که ما تجربیات دو حرکت قبلی را داریم و نقاط ضعف و قوت را می‌شناسیم. این موج سوم یک گستره‌ی جهانی پیدا کرده و به همین دلیل است که بنده موضوع «تدوین الگوی پیشرفت اسلامی- ایرانی» را به عنوان قله وحدت حوزه و دانشگاه در زمان فعلی می‌بینم. فکر می‌کنم این پرچم می‌تواند پرچمی باشد که وحدت حوزه و دانشگاه را به صورت عملیاتی، معنادار کند. دیگر سال‌هاست از این مرحله گذشته‌ایم که بخواهیم وحدت حوزه و دانشگاه را فقط به صورت یک جلساتی ببینیم که با یک‌دیگر حرف بزنیم و موضوعات مشترک را با هم مرور کنیم. باید پاسخ‌گو باشیم و پرچم پاسخ‌گویی همین تدوین الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت است که در این الگو عدالت یک نقش کلیدی را ایفا می‌کند و به نظر بنده دیگر ما باید خیلی اجرایی، عملیاتی‌تر و کاربردی‌تر به موضوع نسبت به گذشته بپردازیم.
ارسال نظر: