اخبار آرشیوی
"اندیشکده واشنگتن" در گزارشی ضمن بررسی روابط ایران و مصر در دهههای اخیر نوشت: حکومتهای حاشیه خلیج فارس از مصر به عنوان سکویی برای برنامه ضدشیعی و ضدایرانی خود بهره میبرند/ با افزایش تنش در منطقه، احتمالاً فرصتهای تنش زدایی بین ایران و مصر کاهش خواهد یافت
پایگاه اشراف نوشت: اندیشکده «واشنگتن» در گزارشی به قلم «مهدی خلجی» نوشت: علیرغم مشترکات موجود بین اخوانالمسلمین و دولت ایران، اختلافات سیاسی بین دو کشور سبب شده تا احتمال آشتی و تجدید رابطهی ایران و مصر کاهش یابد. سایت خبری تحلیلی اشراف بدون تایید محتوا و ادعاهای مطرح شده در این گزارش، ترجمه آن را برای اطلاع نخبگان و تصمیم گیران عرصه سیاسی کشور از رویکردها و دیدگاههای اندیشکدههای غربی منتشر میکند. ■آیا رابطه مصر و ایران بعد از دههها اختلاف، مجدداً مساعد میشود؟ ■ اگر چه به نظر میرسد مرسی، رئیس جمهور مصر در کشور خود از همه سو مورد محاصره قرار گرفته، اما با میانجیگری در مورد آتشبس بین اسرائیل و حماس، توانست اعتبار دیپلماتیک خود را در سراسر خاورمیانه به شدت افزایش بخشد. در واقع با پایان سال 2012، مرکزیت مصر برای اجرای دیپلماسی در منطقه مجدداً احیا شده است. پرسش اصلی در مورد سال 2013 این است که آیا مرسی پیروزی خود در غزه را با حل یکی دیگر از چالشهای مهم دیپلماتیک (از جمله برقراری مجدد روابط با ایران بعد از بیشتر از سه دهه خصومت) دنبال خواهد کرد. ■برخی از موانع سیاسی مهم سبب جلوگیری از همکاریهای
متقابل بین ایران و مصر گردید■ در آغاز، به قدرت رسیدن اخوانالمسلمین در پی اعتراضات مردمی گستردهای که حسنی مبارک، حاکم پیش از مرسی را سرنگون ساخت، امیدبخش از سر گیری روابط دیپلماتیک با ایران بود. اما علیرغم وجود قواعد مشترک ایدئولوژیکی میان ایران و مصر، برخی از موانع سیاسی مهم سبب جلوگیری از همکاریهای متقابل بین این دو کشور گردید. در سال 1980، پس از به قدرت رسیدن آیتالله خمینی در انقلاب اسلامی ایران، روابط میان این دو کشور بر هم خورده، و در سال گذشته آن در واکنش به تأیید رسمی اسرائیل از سوی مصر، کاملاً قطع گردید. اَنور السادات، رئیس جمهور وقت مصر نه تنها به شاه تبعید شدهی ایران اجازه داد تا در مصر زندگی کند، بلکه از عراق در طول جنگ هشت ساله با ایران حمایت نمود. شاه ایران سرانجام در قاهره به خاک سپرده شد. ■ «بهار عرب» در واقع یک «بیداری اسلامی» محسوب میشد■ پس از عزل مبارک در سال گذشته، با تبادل هیئتهای نمایندگی میان دو کشور، آیتالله خامنهای رهبر ایران از چشمانداز حکومت اسلامگرایان استقبال نمود. از نظر رهبر ایران، «بهار عرب» در واقع یک «بیداری اسلامی» محسوب میشد. اسلامگرایان در ایران و مصر از پیوند
ایدئولوژیکی مستحکمی برخوردارند. هر دوی آنان دارای تمایلات ضد اسرائیلی بوده و در جنگ خانمانسوز [حکومت اسرائیل علیه] فلسطینیان، حماس را در مقابل تفکر سکولار- ناسیونالیستی جنبش فتح مورد حمایت قرار میدهند. همچنین هر دو گروه متعهد به اجرای حکومت تحت لوای شریعت (احکام اسلام) بوده و فرهنگ غرب را به عنوان یک تهدید تلقی مینمایند. ■تلاش ایران به منظور بستن قرارداد با مصر برای فروش نفت خام به این کشور ■ تاکنون ایران تلاش کرده تا روابط اقتصادی مستحکمتری را با دولت اسلامگرای مصر برقرار نموده، و به نوبهی خود، تحکیم بخش جبههی ضد اسرائیلی قدرتمندی در منطقه باشد. تلاش ایران به منظور بستن قرارداد با مصر برای فروش نفت خام به این کشور نیز به دولت ایران کمک خواهد کرد تا بتواند با تحریمهای اقتصادی تحمیل شده از سوی آمریکا و اتحادیهی اروپا مقابله نماید. اما اگر چه رستم قاسمی، وزیر نفت ایران در ماه اکتبر اظهار داشت که مذاکراتی پیرامون این موضوع در حال انجام است، اما اسامه کمال، وزیر نفت و منابع معدنی مصر هر گونه توافق [با ایران برای خرید نفت] را تکذیب نمود. علاوه بر اقتصاد، آیتالله خامنهای از نظر تعلق خاطر نیز به مصر
وابسته است. وی که محقق سبک مصری قرائت قرآن میباشد، همه ساله در ماه رمضان، قاریان قرآن را از مصر و سایر کشورهای اسلامی به منزل خویش دعوت میکند. ■اختلاف میان شیعه و سنی میتواند چالشی اساسی را در روابط بین ایران و مصر ایجاد نماید■ اختلاف میان شیعه و سنی میتواند چالشی اساسی را در روابط بین ایران و مصر ایجاد نماید. اخوانالمسلمین تلاش میکند تا به جای ارتباط با دولت ایران که به دلیل صدور انقلاب و ترغیب اقلیتهای شیعه به جنگ علیه دولتهایشان، تهدیدی برای حکومتهای سنی محسوب میشود، رابطه با متحدین سنی خود از جمله عربستان، قطر و حتی ترکیه را تقویت نماید. ■ از زمان برکناری مبارک، تبلیغات ضد شیعه در محافل عمومی مصر افزایش یافت■ در واقع از زمان برکناری مبارک، تبلیغات ضد شیعع در محافل عمومی مصر افزایش یافت و کتابخانههای قاهره مملو از آثاری شد که مدعی انحراف مذهب شیعه از معنای اصلی اسلام بود. اما این اقدامات عمدتاً بیانگر تأثیر فزایندهی متحدین سنی مصر (خصوصاً حکومتهای حاشیهی خلیج فارس به رهبری عربستان) است، نه تهدیدی واقعی از سوی جامعهی کوچک و آرام شیعه در مصر. در کشورهای حوزهی خلیج فارس، شیعیان به هدایت
جنبشهای طرفدار دمکراسی پرداخته و دولتهای سنیای را که آنان را از حقوقشان محروم کرده، به چالش کشیدهاند. اما دولتهای مذکور معتقدند دلیل این اعتراضات، تحریکات ایران میباشد نه نارضایتی بر حق مردم در این کشورها. از نظر آنان، درگیری بین اعراب و دولت ایران، اساساً جنگ بین شیعه و سنی است. ■مهمترین مناقشه بین ایران و مصر، مربوط به سوریه است■ این دولتها سپس گفتمان ضد شیعی خود را به کشورهایی مانند مصر که لزوماً هیچگونه سابقهای از درگیری شیعه و سنی ندارند، صادر میکنند. به عنوان نمونه، بسیاری از حوادث بزرگ فرهنگی در قاهره عملاً مربوط به زمان حکومت فاطمیان شیعه مذهب است. اگرچه مصر قبل از انقلاب سال گذشتهی خود، یکی از کشورهای سنی طرفدار شیعیان در دنیای عرب بود، اما اخوانالمسلمین از نظر مالی همچنان وابسته به حکومتهای حاشیهی خلیج است که از مصر به عنوان سکویی برای برنامهی ضد شیعی و ضد ایرانی خود بهره میبرند. مهمترین مناقشه بین ایران و مصر، مربوط به سوریه است. اخوانالمسلمین در طول سالهایی که در جناح مخالف قرار داشت، انقلاب اسلامی ایران را به عنوان نمونهای از نگرش یک دولت اسلامگرای سنتی نسبت به قدرت تلقی
میکرد. اما در ناآرامیهای سوریه، ایران از سیاستهای دولت بشار اسد حمایت کرد. در نتیجه اسلامگرایان مصر، ایران را به عنوان نیرویی برای حفظ وضع موجود [در سوریه] تلقی میکنند نه عاملی برای تغییرات انقلابی. ■سقوط حکومت اسد احتمالاً تنشهای میان ایران و مصر را تشدید خواهد کرد■ به علاوه، جریان تدارکات نظامی از سوی ایران به همراه حمایت حزبالله (پراکسی لبنانی ایران) از حکومت اسد در جنگ با مخالفان، مفهوم نبرد شیعه و سنی در سوریه را روشنتر میسازد. در این شرایط، سقوط حکومت اسد احتمالاً تنشهای میان ایران و مصر را تشدید خواهد کرد؛ خصوصاً در صورتی که اخوانالمسلمین سوریه (گروه اصلی مخالف) نیز نقشی موثر و حتی غالب در نظام جدید سوریه ایفا نماید. در حال حاضر دولت مصر، منافع ملی را در رأس خواستههای هواداران وحدت اسلامی (پان اسلامیستها) قرار داده است؛ همچنین به جای تشدید جنگ بین اسرائیل و حماس در غزه، سعی نموده تا با همکاری آمریکا و سایر متحدین خود در منطقه، میانجی آتشبس بین این دو دولت باشد. در طول کمتر از دو سال پس از انقلاب مصر، دولت مرسی در حال مقابله با چالشهای محلی، از جمله مبارزه با گروههای رادیکال مسلح در
صحرای سینا بوده است. اما با افزایش تنش در منطقه، احتمالاً فرصتهای تنش زدایی بین ایران و مصر کاهش خواهد یافت.