اخبار آرشیوی
یک کارشناس مسائل بینالملل طی یادداشتی در پایگاه "برهان" ضمن بررسی ابعاد طرح ششمادهای ایران برای حل بحران سوریه نوشت: در صورت تداوم وضع موجود، فتنه شام دامن کشورهای عربی و غربی را خواهد گرفت
مهدی حقیقت خواه در پایگاه تحلیلی-تبیینی "برهان" نوشت: چرا اکنون نوبت نقش آفرینی ایران است؟ وقتی ایران طرح ششمادهای خود را ارائه داد، برخی کارشناسان، آن را دیر و فرصت را از دست رفته می دانستند. با گذر زمان و از وقتی غربیها خواهان حل و فصل سیاسی بحران شدند و حتی معارضین خارج نشین هم خود را آماده ی گفتوگو کردند، مشخص شد که جمهوری اسلامی با نوعی زمان شناسی، وارد میدان شده است. گروه سیاست خارجی برهان/ مهدی حقیقت خواه؛ اجلاس بینالمللی کمک به مردم سوریه روز چهارشنبه با هدف جمعآوری کمک به آوارگان سوری و با حضور نمایندگان 60 کشور و 20 سازمان بینالمللی جهان به ریاست بانکیمون، دبیرکل سازمان ملل متحد، در کویت آغاز به کار کرد تا شاید بتواند قدمی در راه حمایت از مردم سوریه بردارد. این در حالی است که جنگ در سوریه وارد بیستوسومین ماه خود شده است، بدون اینکه نتیجه یا نتایج ملموس و مشخصی برای تروریستها داشته باشد. تروریستها با حمایت مالی و تسلیحاتی برخی دولتهای منطقهای و فرامنطقهای غالباً در برخی از مناطق حومهی دمشق و حمص حضور دارند و مستقیماً با ارتش سوریه درگیرند. در یکی از آخرین اقدامات تروریستی معارضین
مسلح، انفجار یک خودروی بمبگذاریشده در شهر «حماه»، واقع در شمال سوریه، شامگاه سهشنبه (3 بهمن) 62 کشته و بیش از 80 زخمی بر جای گذاشت. در این مدت، تروریستها و حامیان غربیـعربیشان از تمام روشها برای ساقط کردن نظام حاکم در سوریه استفاده کردهاند؛ از تحریم اقتصادی و سیاسی (اخراج سفرای سوریه) گرفته تا ترغیب و تقویت تروریستهای داخلی و خارجی برای کشاندن سوریه به سمت جنگ داخلی و از ناامنی مرزی با استفاده از تحریک ترکیه و اردن تا تهدید به حملهی نظامی، مانند مدل عراق و لیبی. نبرد رسانهای هم، که مأموریتش پوشش جهتدار اخبار داخلی سوریه و انعکاس سیاستهای اعلامی دولتهای حامی تروریستهاست، به شدت جریان دارد. البته غربیها که تلاش میکردند از مدلهای چماق و هویج و پلیس خوبـپلیس بد و نظایر اینها برای تسلیم کردن دولت و ملت سوریه استفاده کنند و در تلاشی ظاهری، با انتخاب و حمایت از کوفی عنان و بعد از او، اخضر ابراهیمی، خود را طرفدار راهحلهای سیاسی نشان دهند؛ ولی واقعیت همانی بود که عنان گفت: «بعضی از کشورها مخالف راهحل سیاسی برای بحران سوریه هستند. در این میان، کشورهایی نظیر روسیه، چین، عراق و البته ایران و...
ضمن تأکید بر اصلاحات مداوم، طرفهای مخاصمه را به خویشتنداری دعوت میکردند و گفتوگو را تنها راهحل مشکلات میدانستند. شکست بسیاری از طرحهای مد نظر غربیها، نظیر طرح ترور اطرافیان بشار اسد، تطمیع سران ارتش و مقامات دولتی و امنیتی و حتی طرح سرزمین سوخته، از یک سو و فرسایشی شدن مبارزه میان ارتش و تروریستها، که منجر به تسلط بیشتر حکومت بر امنیت کشور شده است، از سوی دیگر، غربیان را بر آن داشته است تا با چرخشی معنادار در مواضع، رو به سوی حلوفصل بحران به شکل سیاسی بیاورند. در این باره آندرس فوگ راسموسن، دبیرکل ناتو، اعلام کرد: «بهترین راهحل بحران در سوریه راهحل سیاسی است و ناتو قصد دخالت در این کشور را ندارد، بلکه هدف ما دستیابی به راهحلی سیاسی برای این بحران است. با توصیفات فوق، این سؤال مطرح میشود که این اوضاع تا چه زمانی ادامه خواهد یافت؟ راهحل برچیده شدن بحران سوریه چه خواهد بود؟ آیا تروریستها موفق خواهند شد بشار را سرنگون کنند و زمام امور را به دست گیرند؟ آیا حمله به سوریه، مانند لیبی، نظام حاکم را ساقط خواهد کرد؟ نقش گروههای تأثیرگذار مخالف سرنگونی دولت مستقر در تحولات این کشور به چه میزان است؟
جمهوری اسلامی سیاست خارجی خود را در این باره بر چه اصولی تنظیم کرده است و چه طرح و برنامهای برای کمک به ملت و دولت سوریه دارد؟ نوشتار حاضر تلاش دارد تا با برشمردن برخی اقدامات جمهوری اسلامی در راستای منافع ملت و دولت سوریه، ابعاد طرح ششمادهای ایران را بشکافد و تحلیل کند. جمهوری اسلامی از همان ابتدا، ضمن حمایت از برنامههای اصلاحی رهبری و مردم سوریه در جهت منافع ملی این کشور، فرصتطلبی آمریکا و هر گونه خشونت و توسل به اقدامات تخریبی را محکوم کرد و اعلام داشت که تنها راه عبور از بحران سوریه انجام گفتوگو به منظور یافتن راههای سیاسی برونرفت از مشکلات جاری است. در این راستا، مقامات ایرانی در سطوح مختلف با آغاز رایزنیها، تلاش برای حلوفصل بحران سوریه مبتنی بر راههای مسالمتآمیز را در دستور کار خود قرار دادند. حمایت از برنامههای اصلاحی رئیسجمهور و دولت سوریه، حمایت از طرحهای مبتنی بر آتشبس، از جمله رایزنی برای به ثمر رسیدن طرح کوفی عنان، حمایت از طرح مصر موسوم به «گروه اقدام» (مذاکرات چهارجانبهی مصر، ایران، عربستان و ترکیه)، برگزاری نشست مشورتی تهران با حضور نمایندگان بیش از 30 کشور، دعوت از گروههای
غیرمسلح مخالف سوری و تشکیل کمیتهی هماهنگی گروههای معارض سوریه موسوم به «تنسیق»، حمایت کامل از طرح سهمحوری رئیسجمهور سوریه و در پایان، اختصاص 200 میلیون دلار برای کمک به آوارگان سوری بخشی از فعالیتهای جمهوری اسلامی به شمار میرود. همچنین جمهوری اسلامی، طرحی ششمادهای برای حل بحران در این کشور ارائه کرده است که به گفتهی دکتر حسین امیر عبداللهیان، معاون عربی و آفریقایی وزارت امور خارجه، «ایدهی اولیهی این طرح از نشست مشورتی که در ماه رمضان امسال با حضور حدود سی کشور و نمایندهی دبیرکل سازمان ملل در تهران برگزار شد، به دست آمد. اما مشخصات و ویژگیهای طرح ششمادهای ایران چیست؟ وزارت امور خارجه در بیانیهای مفاد طرح ششمادهای ایران در مورد سوریه را این چنین مطرح کرده است: 1. توقف فوری هر گونه اعمال خشونتآمیز و مسلحانه تحت نظارت سازمان ملل متحد. در این مرحله دولت و کلیهی گروههای مسلح مخالف باید بیدرنگ به تحرکات نظامی خود، به ویژه در مناطق مسکونی، پایان دهند و به منظور تثبیت اوضاع و برگشت آرامش، با نمایندهی سازمان ملل و کمیتهی تحت نظر وی همکاری کنند. 2. پس از توقف درگیریها، باید بلافاصله ارائهی
کمکهای انساندوستانه به مردم سوریه در تمام نقاط آسیبدیده با جدیّت و بدون تبعیض آغاز شود. برای تضمین این مهم، ضروری است تحریمهای اقتصادی سوریه برداشته شود و زمینهی بازگشت کلیهی آوارگان به محل اقامتشان فراهم شود. 3. همزمان با برقراری آرامش، گفتوگوهای ملی فراگیر با حضور نمایندگان طیفها و گرایشهای مختلف اجتماعی، سیاسی و دولت سوریه به منظور تشکیل یک کمیتهی آشتی ملی با فوریت دنبال شود. این گفتوگوها باید زمینهی تشکیل یک دولت انتقالی را که مورد اجماع باشد فراهم کند. وظیفهی اصلی این دولت برگزاری انتخابات آزاد و رقابتی برای تشکیل پارلمان جدید، تشکیل مجلس مؤسسان جهت تدوین قانون اساسی و برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در موعد مقرر آن خواهد بود. 4. همهی افرادی که صرفاً به دلیل فعالیتهای سیاسی مسالمتآمیز بازداشت شدهاند، از هر گروه و فرقهای که باشند، باید از سوی دولت و گروههای معارض، به سرعت آزاد شوند. به جرایم افرادی که مرتکب جنایت شدهاند باید در دادگاههای صالحه به طور عادلانه رسیدگی شود. 5. روند اطلاعرسانی نادرست از تحولات سوریه باید هر چه سریعتر متوقف شود. همهی رسانهها و ارباب جراید باید در
فضایی امن امکان تهیه و ارسال خبر از شرایط میدانی سوریه را داشته باشند و بتوانند دیدگاههای همهی مردم این کشور را به دور از غرضورزیها و برخوردهای تبعیضآمیز به اطلاع افکار عمومی برسانند. 6. تشکیل کمیتهی برآورد خسارت و بازسازی با توجه به خسارات وارده به زیرساختهای کشور سوریه. وظیفهی این کمیته ایجاد سازوکارهای مناسب برای جذب و هدایت کمکهای خارجی، تعیین اولویتها برای بازسازی و تعیین چگونگی مشارکت سازمانها و کشورهای دوست در فرآیند بازسازی خواهد بود. با اندکی تأمل در مفاد طرح فوقالذکر، موارد و ویژگیهای زیر از مختصات طرح ایران محسوب میشود: الف) جامعیت که برای نمونه در موارد زیر مورد اشاره واقع شده است: - جامعیت و شمول از توقف نبرد و آغاز آتشبس تا برگزاری انتخابات و حتی آغاز بازسازی پس از شکلگیری ثبات - توقف خشونتها چه از سمت دولت و چه از سوی گروههای مسلح داخلی - توجه به همهی گروههای مخالف غیرمسلح داخلی از همهی طیفها و گرایشها در روند مذاکرات - توجه به بازگشت همهی آوارگان - ارسال کمکهای بشردوستانه به همهی مردم سوریه («مردم سوریه» شامل «همه»ی مردم سوریه است.) - آزادی «همهی افرادی که صرفاً
به دلیل فعالیتهای سیاسی مسالمتآمیز بازداشت شدهاند.» - توجه به «همهی رسانهها و ارباب جراید برای امکان تهیه و ارسال خبر» ب) دفاع منصفانه از نظام حاکم ج) صلح تحت قوانین و نظارت سازمان ملل د) دعوت به «گفتوگوی ملی فراگیر» بین موافقین و مخالفین و تلاش برای ایجاد فضایی آرام در جهت حل مشکلات و خواستههای مخالفین و ایجاد فضایی که بستر مناسبی برای اجرای اصلاحات فراهم خواهد کرد؛ نکتهای که دولت بشار اسد از آن استقبال کرده است. در همین ارتباط، ولید المعلم، وزیر امور خارجهی سوریه، در گفتوگو با تلویزیون رسمی سوریه گفت: «سوریه آمادهی گفتوگو طبق چارچوبها و پایههای وطنی است. هـ) تأکید بر نفی دخالت خارجی با دقت در موارد مطرحشده در طرح ایران و از سوی دیگر، مجموعهی تلاشهای صورتگرفته توسط دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی، این نکته کاملاً مشخص خواهد شد که ایران همواره با هر گونه دخالت نیروهای خارجی، اعم از منطقهای و فرامنطقهای، که قصد دخالت در امور داخلی سوریه را داشته باشند، مخالف است؛ امری که به دفعات توسط مقامات مصر، روسیه، چین، عراق و... نیز مورد تأکید قرار گرفته است. ز) توجه به نقش و جایگاه مردم که در موارد
زیر قابل اشاره است: - توقف هر گونه اعمال خشونتآمیز و مسلحانه در مناطق مسکونی - ارسال کمکهای بشردوستانهی بدون تبعیض - بازگشت آوارگان: طبق آخرین آمار که توسط آدریان ادواردز، سخنگوی کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در ژنو، منتشر شده است، هماکنون بیش از 612 هزار نفر در کشورهای همسایه به عنوان پناهنده ثبت شدهاند. - آزادی همهی افرادی که صرفاً به دلیل فعالیتهای سیاسی مسالمتآمیز بازداشت شدهاند، از هر گروه و فرقهای که باشند، از سوی دولت و گروههای معارض. در همین راستا، جمهوری اسلامی در ماجرای آزادی 48 زائر به گروگان گرفتهشده توسط تروریستها در سوریه، مقدمات آزادی 2130 نفر از مخالفین سوری را که دستشان به خون هموطنانشان آلوده نشده بود فراهم کرد که علاوه بر تلاش ایران، برای اجرایی شدن بند چهار طرح ششمادهای، نشان میدهد که در حال حاضر، ایران در صحنهی داخلی این کشور، هم در سطح دولت حاکم و هم در بین مخالفان، در چه جایگاهی قرار دارد. طرح جمهوری اسلامی در حالی مطرح میشود که برخی از گروههای داخلی سوریه، نظیر حزب سوری قومی اجتماعی به ریاست «علی حیدر»، وزیر آشتی ملی، از این طرح استقبال کردهاند و این طرح
را تنها راهحل بحران سوریه دانستهاند.(10) همچنین نجیب میقاتی، نخستوزیر لبنان، طرح ایران را جامع و شامل نامیده و اظهار امیدواری کرده است که در صورت اجرا، تحولی بسیار مهم و مثبت در پی خواهد داشت. در جبههی مقابل، عدم انسجام گروههای معارض، که آنها را در دستیابی به نتیجههای مشخص بازمیدارد، از مهمترین نشانههای شکست جبههی غربیـعربی در قبال سوریه به شمار میرود و آنها را نسبت به در نظر داشتن راهحلهای سیاسی مصمم کرده است. موفق نبودن نشستهای مکرر گروههای عضو ائتلاف ملی در استانبول و... در تشکیل دولت انتقالی، انتقاد به مواضع گروههای تندرو مسلح نظیر النصره ـکه به القاعده منتسب هستندـ در جبههی معارضه، دودستگی بین جبههی معارض که بخشی از آنها را خواهان اتخاذ رویکرد سیاسی قرار داده است (آمریکا و فرانسه) و در مقابل کشورهایی را برای تحریک گروههای نظامی مُصِر میدارد (عربستان و قطر)، عقبنشینی ضمنی ترکیه در قبال تحولات سوریه با تغییر محل استقرار سامانهی پاتریوت ناتو در مکانی دورتر از مرزهای این کشور و... تنها بخشی از نمونههای این عدم انسجام درونی هستند. همچنین معاذ الخطیب، رئیس تجمع برخی از گروههای
معارض موسوم به ائتلاف مخالفان سوری، مدعی شده است ائتلاف مخالفان، در صورت آزادی زندانیان سیاسی و تمدید گذرنامههای شهروندان سوری، دست کم به مدت دو سال حاضر به شرکت در گفتوگوهای آشتی ملی با نمایندگان حکومت است. این در حالی است که وی قبل از این، با در نظر گرفتن شروطی خاص، دعوت روسیه برای سفر به این کشور را برای انجام مذاکرات رد کرده بود. در این شرایط، هوشیاری مخالفان داخلی ضامن اجرای راهحل سیاسی خواهد بود. اگر همین گروهها، در همان اوان امر، به شکل سیاسی و تعاملی وارد گفتوگوی ملی با دولت مستقر میشدند، یقیناً امروز اوضاع داخلی این کشور به شکل دیگری بود. از سوی دیگر، شاید فرسایشی شدن مبارزه میان تروریستها و نیروهای ارتش برگ برندهی دولت بشار باشد؛ مبارزهای که در آن، از یک سو، از توان تروریستها برای مواجهه با ارتش خواهد کاست و از سویی دیگر، ارتش را بر مناطق مبارزه و میدان عملیات مسلط خواهد کرد و علاوه بر اینها، چهرهی ضدمردمی تروریستها را برای افکار عمومی نمایان خواهد کرد. کارشناسان معتقدند ارتش، که گفته میشود حدود ده درصد توان خود را مورد استفاده قرار داده، بر اوضاع کشور مسلط است و در درگیریهای مستقیم،
دست بالا را دارد. در یک جمعبندی نهایی، لازم به یادآوری است که جامعهی جهانی در مسئلهی سوریه در حال تغییر مسیر نظامی به مسیر سیاسی است و تلاش میکند با حفظ وجههی قبلی خود، به نوعی بحران در این کشور را که شکلی فرسایشی به خود گرفته است به شیوهای سیاسی حلوفصل کند. در حال حاضر و به رغم وجود کشتههای فراوان و آوارگانی که قربانی خشونت تروریستهای سوری شدهاند، وضعیت در این کشور تحت کنترل دولت قرار دارد و همان طور که لوران فابیوس، وزیر خارجهی فرانسه، اعلام کرد: «هیچ نشانهای مبنی بر اینکه بشار اسد، رئیسجمهور سوریه، سرنگون خواهد شد وجود ندارد. به نظر میرسد امروز اکثر طرفهای درگیر به این نتیجه رسیدهاند که راهحل بحران سوریه فقط مذاکره و دیپلماسی گفتوگوست و میتواند تمامی اطراف بحران را از آن بهرهمند سازد؛ چرا که در صورت تداوم وضع موجود، فتنهی شام دامن کشورهای عربی و غربی را خواهد گرفت و سوریه مانند عراق تبدیل به باتلاقی برای نیروهای تروریست و دولتهای حامی آنان خواهد شد. این واقعیت را «جوزف نای»، کارشناس 76سالهی علوم سیاسی و استاد دانشگاه هاروارد، به خوبی عنوان کرده است: «ما نمیدانیم که چطور این اقدام
(نظامی) را صورت دهیم و مطمئن نیستیم که با مداخلهی نظامی وضعیت در سوریه بهتر میشود یا بدتر... اقدام نظامی شبیه به آنچه در مالی و لیبی صورت گرفت در سوریه غیرممکن است.