اخبار آرشیوی
اندیشکده آمریکایی بلفر در گزارشی با اشاره به اماده شدن ایران و آمریکا برای مذاکره در خصوص برنامه هستهای ایران، نوشت: هر دو طرف باید روی آوردن به واسطهها را مورد توجه قرار دهند/ ترکیه و ژاپن برای یک طرح پیشنهادی در جایگاه واسطه معتمد قرار دارند
پایگاه "اشراف" نوشت: اندیشکده بلفر در گزارشی به قلم «مهسا روحی» نوشت: همان طور که ایران و ایالات متحده برای مذاکره در خصوص برنامه هستهای تهران آماده میشوند، هر دو طرف باید روی آوردن به واسطهها را مورد توجه قرار دهند. ترکیه و ژاپن برای یک طرح پیشنهادی در جایگاه واسطه معتمد قرار دارند که از هر طرح دیگری که گروه 1+5 ارایه میکند، شانس موفقیت بیشتری دارد. ■ ایران با پرتاب موفقیتآمیز یک میمون به فضا، باز هم نگرانی بینالمللی را برانگیخت■ این هفته، ایران پس از اینکه پرتاب موفقیتآمیز یک میمون به فضا را که گواه پیشرفت سیستمهای موشکی آن است، اعلام کرد، باز هم نگرانی بینالمللی را برانگیخت. از آنجا که ایران و جامعه بینالملل سعی دارند در مورد یک تاریخ به توافق رسیده و برای دور جدید مذاکرات در خصوص برنامه هستهای آماده میشوند، زمان تعمق در درسهایی که از گفتگوهای شکستخورده قبلی آموخته شده فرا رسیده است. ■ ترکیه و ژاپن برای ریختن یک طرح قابلقبول برای مذاکره کنندگان، کاملاً در جایگاه واسطه مورد اعتماد قرار دارند■ به دنبال الگوی طرح ترکیه و برزیل که اواسط سال 2010 مورد توجه قرار گرفت، مذاکره کنندگان باید یک بار
دیگر به کشورهای «واسطه» ای روی آورند که این کشورها میتوانند به ایجاد توافقی کمک کنند که هم نگرانی غرب و هم نگرانی ایران را رفع کند. ترکیه و ژاپن برای ریختن یک طرح قابلقبول، کاملاً در جایگاه واسطه مورد اعتماد قرار دارند که نسبت به هر موردی که احتمالاً به وسیله گروه 1+5 (پنج عضو دایمی شورای امنیت سازمان ملل به اضافه آلمان) ارایه میشود، شانس بهتری دارد تا موشکافی واشنگتن و تهران را تحمل کند. تنها با واسطههایی که از سوی هر دو طرف امین تلقی میشوند، مذاکرات هستهای ایران از آنچه که به بازی بدهبستان تبدیل شده است، بگریزد. ■قدرتهای غربی ذاتاً میخواهند اطمینان حاصل کنند ایران قابلیتهای تسلیحات هستهای را دنبال نمیکند■ تلاشهای بینالمللی برای به توافق رسیدن با ایران، نزدیک بودهاند، اما هیچ یک، از طرح ترکیه و برزیل برای حل خواستههای اساسی هر دو طرف ایالات متحده و ایران نزدیکتر نبودند. قدرتهای غربی ذاتاً میخواهند اطمینان حاصل کنند ایران قابلیتهای تسلیحات هستهای را دنبال نمیکند، در حالی که تهران میخواهد اطمینان دهد «حق» خود برای توسعه برنامه هستهای صلحآمیز را حفظ میکند. بر اساس یک طرح آمریکایی از
سالهای گذشته، طرح 2010 ترکیه و برزیل ارسال مقادیر زیادی اورانیوم کم غنیشده به ترکیه جهت تصفیه تا خلوص راکتور پزشکی، تولید ایزوتوپهای دارویی و نه گسترش سلاح هستهای، را برای ایران میسر میکرد. این ایده در اصل فکر خوبی بود و وقتی با تلاش مشترک ترکیه و برزیل به میز [مذاکره] بازگردانده شد، مذاکره کنندگان گروه 1+5 خیلی راحت آن را کنار گذاشتند. یکی از دلایل مهمی که آمریکاییان برای رد این توافق ذکر کردند این بود که ارقام مقدار اورانیوم غنیشده برای انتقال به خارج که در سال 2009 مورد بحث قرار گرفت، در سال 2010 منسوخ شده، چرا که ایران در جریان مذاکراتبه غنیسازی اورانیوم ادامه داده است. ■ رابطه خصمانه بین ایران و غرب، دایماً مذاکرات هستهای با ایران را سست کرده است■ همچنان که مذاکره کنندگان به گفتگوهای این دور نزدیک میشوند، جزئیات یک طرح امروزی در راستای خطوط توافق ترکیه و برزیل باید بازنویسی شود، اما رویکرد اصلی، معقول است و ارزش امتحان مجدد را دارد. رابطه خصمانه بین ایران و غرب، دایماً مذاکرات هستهای با ایران را سست کرده است. دههها بیاعتمادی دوجانبه، واسطهگری برای یک توافق را تقریباً غیرممکن کرده است.
مذاکره ترکیه و برزیل مانع این تنش شده و دیپلماتهای ترکیه و برزیل بر روابط گرم خود با ایران، ایالات متحده و کشورهای اروپایی و موقعیت خود به عنوان قدرتهای برخاسته در جامعه بینالملل جهت نشان دادن خود به عنوان واسطه امین را اهرم بندی کردند. ■ وجود واسطههای قابل اعتماد، شانس موفقیت در مذاکرات را افزایش میدهد■ نیاز به واسطههای معتبر در یک سال و نیم گذشته کاهش یافته است. در واقع، اگر امیدی هست که هنوز میتوان به توافق رسید، در صورتی که ایران و گروه 1+5 میتواند با کشورهای واسطهای که هر دو طرف به آن اعتماد دارند همکاری کند، بیشترین شانس موفقیت وجود خواهد داشت. ترکیه برای تسهیل توافقی جدید در جایگاه خوبی قرار دارد و پل ایران به اروپا و غرب است. آنکارا مشتاق اثبات خود در عرصه جهانی بوده است و علاقه مسلمی به موفقیت مذاکرات هستهای ایران دارد. مقامات ترکیه میخواهند از آتش منطقهای جلوگیری کنند که تجارت را مختل کرده و ممکن است به کشورهای منطقه سرایت کند و مایلند از بمب ایرانی جلوگیری کنند که ممکن است تعادل قدرت در خاورمیانه را جابجا کند. نخ کردن این سوزن، یک اقدام قاطع دیپلماتیک برای ترکیه است. این فرایند
میانجیگری میتواند ایران و ترکیه را به غلبه بر تنشهای اخیر در خصوص بحران سوریه نزدیکتر کند. ■ ترکیه برای واسطه گری به همکاری با ژاپن احتیاج دارد■ اگرچه ترکیه میتواند به تنهایی یا با همکاری گروهی از شرکای دیگر، این کار را انجام دهد، باید برای ارایه پیشنهاد جدید به طرفین، با ژاپن همکاری کند. ژاپن که مدتهاست مصرفکننده صادرات نفت ایران است، از زمان انقلاب اسلامی، روابط دیپلماتیک محکم با ایران را حفظ کرده است. علی رغم انتقاد شفاهی ژاپن از برنامه هستهای مبهم ایران و به ویژه امتناع ایران از بازرسیهای بینالمللی، این کشور حامی قاطع توافق ترکیه و برزیل بود. هرچند از زمان فاجعه نیروگاه هستهای فوکوشیما، برنامه هستهای غیرنظامی ژاپن چیزی بیش از یک داستان هشداردهنده است، این کشور شرایط کامل منع گسترش [تسلیحات] را دارد. در واقع، بسیاری از سیاستمداران ایرانی ژاپن را الگوی چیزی میدانند که میتواند برنامه هستهای غیرنظامی باشد. اما شاید مهمترین مسئله این است که جایگزینی ژاپن به جای برزیل به عنوان شریک با ترکیه نیز میتواند یک واسطه با ارتباطات محکمتر و اندوخته اعتماد عمیقتر به واشنگتن را وارد بازی میکند. ■
برنامه هستهای ایران، منشأ غرور ملی است■ در شرایط خصمانه مذاکرات ایالات متحده و ایران، هیچ کدام از کشورها خود را برنده تصور نمیکند مگر اینکه دیگری بازنده تلقی شود. این شرایط دست مذاکره کنندگان را در گذشته بسته و بیجهت مانع از تلاشهای دیپلماتیک شده است. برنامه هستهای ایران، منشأ غرور ملی است و مقامات ایران این را بهتر از رسیدن به هرگونه توافقی میدانند که میتوان گفت مثل تسلیم غرب شدن، است و این برداشتی است که اعتبار آنها را در داخل و نیز موقعیت تاکتیکی آنها را در خارج تضعیف خواهد کرد. نگرانیها درباره ملایم ظاهر شدن در مورد ایران، مقامات ایالات متحده را نیز از سازش کردن منع کرده است و سیاست آمریکا اغلب گرایش دارد بدون توجه کافی به اینکه مجازات احتمال دارد رفتار ایران را تحت تأثیر قرار دهد، صرفاً تنبیهی است. اگر قدرتهای برخاسته بتوانند در مورد یک توافق جدید مذاکره کنند، مقامات آمریکایی و ایرانی باید تعیین کنند آیا میتوانند پاسخ «بله» دریافت کنند. به هر حال، بدون یافتن راهی برای جلوگیری از نیت خصمانه مذاکرات کنونی، هیچ طرح پیشنهادی دو سر بردی وجود نخواهد داشت و لذا هیچ توافقی صورت نخواهد گرفت. ■ترکیه و
ژاپن همچنان روابط تجاری مستحکم خود با تهران را ادامه میدهند■ مبنای مذاکره ترکیه و ژاپن با ایران در دههها گفتگو با تهران و روابط دیرینه معطوف به منابع انرژی، پایهگذاری شده است. مهمترین نکته این است که ترکیه و ژاپن همچنان روابط تجاری مستحکم خود با تهران را ادامه میدهند که به آنها امکان میدهد انگیزههای اقتصادی را در طرح پیشنهادی احتمالی بگنجانند. گروه 1+5 نمیتواند چنین انگیزههایی را ارایه کند مگر اینکه تعدادی از تحریمها را بردارند که در مرحله اول بعید به نظر میرسد. ■ دعوت از کشورهایی که هم ایران و هم ایالات متحده به آنها اعتماد دارند، میتواند نتیجه دو سر برد طرفین را موجب شود■ طرح ترکیه و ژاپن، حفظ آبرو و سازش کردن را برای ایالات متحده و ایران میسر خواهد کرد و با این طرح، آنها میتوانند خطر ظهور ضعیف در داخل و خطر تسلیم فشار رقبا شدن را کاهش دهند. در حالی که بعید است معامله بزرگی در شرف وقوع باشد زمان گامهایی سازنده و حسابشده، گذشته است. تغییر بازیگران در دور بعدی مذاکرات با دعوت از کشورهایی که هم ایران و هم ایالات متحده به آنها اعتماد دارند، گامی هوشمندانه است که میتواند نتیجه دو سر برد
طرفین را موجب شود.