اخبار آرشیوی
پایگاه تحلیلی و تبیینی"برهان" در یادداشتی به تبیین محورهای اصلی بیانات رهبر انقلاب در حرم رضوی پرداخت و "تبیین استراتژیک از شکست راهبرد دوگانه فشار ـ مذاکره"، "الزامات مذاکره" و رابطه عزتمندانه" و "تاثیر راهبرد مقاومت در پیشرفت نظام" را از جمله محورهای آن بر شمرد
"برهان" نوشت: بیانات مهم رهبر معظم انقلاب در ابتدای سال 92 در حرم مطهر رضوی همچون بسیاری از بیانات ایشان، حاوی نکات مهم و مواضع کلیدی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی و به ویژه بحث هستهای و رابطه ایران و آمریکا بوده است. رهبر انقلاب در بیانات و نیز دیدار اخیر خود با نمایندگان مجلس خبرگان و در جمع مردم آذربایجان، محورهای مهمی را در خصوص سیاست خارجی ایران و به ویژه مذاکرات هستهای مد نظر داشتهاند. در این بیانات، نقد راهبرد دو مسیره فشارـمذاکره، اساس مواضع رهبر انقلاب در سیاست خارجی بود که غربیها تأکید میکنند همچنان راهبرد اصلی آنهاست. بیاثر بودن تحریمها و تعیین الزامات مذاکره و رابطهی عزتمندانه، دو محور اصلی سخنان رهبر معظم انقلاب در این دیدارها و بیانات بود که در این نوشتار، به تحلیل این دو محور عمده پرداخته شده است. محور نخست: شکست راهبرد فشار و تحریم علیه جمهوری اسلامی کشورهای غربی، اهداف خود از اعمال تهدیدهای چندجانبه برضد جمهوری اسلامی و رویکرد افزایش تدریجی فشار بر ایران را همواره به عنوان اقدامهایی در راستای تضعیف توان راهبردی ایران تلقی کردهاند. ناکارآمد نشان دادن نظام اسلامی، القای شکاف میان
مردم و حاکمیت، بزرگنمایی مشکلات و ترسیم چشمانداز تیرهوتار از کشور و مقابله با الگو شدن ایران در منطقه و جهان، مهمترین اهدافی است که غرب از تحریمهای نفتی، بانکی، علمی، بیمه و هواپیمایی ایران، دنبال میکند. انزوای بینالمللی ایران، فلج کردن اقتصاد جمهوری اسلامی، ایجاد نارضایتیهای داخلی و زمینهسازی برای تهدید یا فروپاشی و تجزیهی داخلی و تصاحب منابع غنی انرژی کشور، اهداف و آمالی است که غرب با حربهی تحریمها برضد جمهوری اسلامی در صدد دستیابی به آنهاست. ناکارایی راهبرد تحریم برای تسلیم کردن ایران و سایر کشورها و ضعف روزافزون ایالات متحده آمریکا از سال ١٩٩٣م. تا سال ١٩٩٦م. تعداد 61 قانون و دستور اجرایی برای تحریم ٣٥ کشور جهان تصویب کرده و تا کنون بارها با ابزار تحریم به تنبیه کشورهای ناهمسو با خود مبادرت کرده است. واشنگتن در پاناما (1989)، عراق (1990 و 2001)، صربستان (1998) و افغانستان (2001)، با استفاده از تحریمها، اعمال فشار و تهدید به حملهی نظامی تلاش نموده است رهبران این کشورها را وادار به تغییر مسیر کند؛ ولی در هیچ یک از این کشورها نتوانسته است با تکیه بر راهبرد تحریم، حکومتهای آنها را وادار به
تسلیم و انقیاد کند و از همین رو، مجبور شده است با عملی کردن تهدیدات خود، با هر یک از این کشورها وارد جنگ شود؛ راهبردی که اجرای آن در ایران، مستلزم مخاطرات و عواقب سنگینی، به شدت یک جنگ جهانی خواهد بود و دقیقاً از همین رو، گزینهی نظامی تنها به عنوان یک «تهدید» در دیپلماسی خارجی ایالات متحده کارایی دارد و در عالم واقع، تنها در حد ماجراجوییهای جنگطلبان افراطی رژیم صهیونیستی تلقی میشود. به جرئت میتوان گفت که سنگینترین تحریمهای آمریکا تا کنون برضد جمهوری اسلامی ایران بوده است. توقیف تمامی اموال و منافع ایران در آمریکا، عدم تحویل تجهیزات خریداریشده از آمریکا (1979تا 1981)، ممنوعیت اعطای وام و هر گونه تسهیلات به ایران، ممنوعیت واردات تجهیزات و قطعات یدکی، تحریم واردات نفت ایران توسط آمریکا (1983 تا 1987)، تحریم تجهیزات و مواد مرتبط با تولید سلاحهای شیمیایی و بیولوژیکی (1989 تا 1991)، تحریم صادرات کالاهای دومنظوره به ایران و لغو قرارداد کونکو (1992)، استراتژی مهار دوجانبهی ایران و عراق (1993)، اعمال تحریمهای جامع در تمامی زمینههای بازرگانی و سرمایهگذاری (1995)، قانون ILSA، ممنوعیت سرمایهگذاری بیش از 40
میلیون دلار در صنایع نفت و گاز ایران توسط تمامی کشورها و شرکتها (1996)، تمدید تحریمهای قانون ILSA (2001)، تحریم بانک صادرات، تحریم بانک سپه، تحریم 27 تن از افراد و سازمانهای ایرانی، تحریم نیروهای قدس سپاه و بانک ملی ایران، (2006 و 2007)، تحریم معامله با کشتیرانی و هواپیمایی ایران، تحریم بانک توسعهی صادرات ایران (2008)، مسدود شدن اموال و منافع افراد تحریمشده و ممنوعیت تأمین مالی و صدور روادید برای آنان (2010) و تحریم بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (2011)، لیست برخی از تحریمهای غرب علیه جمهوری اسلامی از ابتدای انقلاب اسلامی تا کنون بوده است.1 ایران در این مدت، با بهرهگیری از منابع تأمینکننده و مشتریان جدید و استفاده از شرکتهای واسطهای توانسته است تا حد زیادی از سد تحریمها عبور کند. ناکارآمدی راهبرد تحریم در به زانو درآوردن ایران، سبب شده است تا ایران به غنیسازی اورانیوم روی آورد و به دنبال تکمیل کردن چرخهی کامل سوخت هستهای خود باشد و نه تحریمها و نه تهدید به حملهی نظامی هم نتوانسته است برنامهی هستهای جمهوری اسلامی را عقب ببرد. استقامت جمهوری اسلامی در برابر موج فشارهای غرب تا بدان حد است که
بنبست چندماهه بر سر تعیین زمان و مکان مذاکره که از طرف ایران ایجاد شده بود، ناشی از این واقعیت است که جمهوری اسلامی میخواهد اثبات کند تحریمها تهران را وادار به بازگشت پای میز مذاکره نمیکند. کژکارکردی تحریمها و ناکامی این راهبرد در دستیابی به اهداف اولیه، بیانگر آن است که به طور حتم، اعمال تحریمهای جدید علیه ایران نمیتواند در تعامل بین دو کشور کمککننده باشد؛ تحریمهایی که تحریم تجاری کامل جمهوری اسلامی توصیف میشود. حرکت از تحریمهای فلجکننده به سمت تحریمهایی که به نوعی منع کامل و همهجانبهی تجارت با ایران است، گامی بود که از پاییز سال جاری شروع شد؛ یعنی زمانی که ایران همچنان بر مواضع خود پای فشرد و غرب دریافت که با وجود فشارها همچنان توان مدیریت ایران بیشتر از حجم فشارهاست. اما استقامت جمهوری اسلامی نشان داد که هیچ تغییری در دیدگاههای خود در موضوع هستهای و در رفتار عملی هستهایاش ایجاد نکرده است. از این رو، ایالات متحده که تا کنون همواره تأکید میکرد تحریمها غیرقابل بازگشت و غیرقابل لغو است، اکنون (به ویژه در مذاکرات آلماتی) رسماً وارد فاز لغو تحریمها شده است؛ موضوعی که از دید ایران مسئلهای
مثبت است و یک تغییر مهم نسبت به گذشته محسوب میشود. تعبیر روزنامهی واشنگتنپست از این تغییر رویکرد آمریکا این است که آمریکا در حال تسلیم در مقابل ایران است؛ موضوعی که حاکی از پیروزی راهبرد استقامت در برابر زیادهخواهیهای غرب است.2 بنابراین، این تصور که سختتر کردن تحریمها، مقامات جمهوری اسلامی را ناگزیر به مذاکره میکند، نوعی اشتباه محاسباتی مزمن در مورد سیاستهای ایران بوده است؛ امری که البته برخی نخبگان سیاسی ایالات متحده بدان اذعان دارند و معتقدند که افزایش مجازاتها موضع تهران را رادیکالتر میکند و رژیم تحریمها علیه ایران به پایان راه خود رسیده است. این دسته از سیاستمداران رئالتر معتقدند تا زمانی که این رویکرد وجود دارد، ایران با سرعت در جهت تولید سلاح هستهای حرکت میکند؛ زیرا مانند کرهی شمالی بر این عقیده است که پس از ورود به باشگاه هستهای، غرب انگیزههای بیشتری برای تعدیل تحریمها خواهد داشت. کاهش توان اقتصادی ایالات متحده باعث افول فزایندهی امپراتوری آمریکا در یک دههی گذشته شده است و به همین دلیل، اکنون آمریکاییها استراتژی خود را از حالت تهاجمی سابق، به استراتژی خویشتنداری تغییر
دادهاند و تلاش دارند تا منافع آمریکا را از این زاویه دنبال کنند؛ منافعی که حلقهی آن روزبهروز تنگتر شده است و تلاش میشود تا با استراتژی خوشرنگولعاب چندجانبهگرایی، هزینههای سرسامآور آن، به گردن متحدان این کشور انداخته شود. از سویی دیگر، موج حرکتهای مردمی حاکی از آن است که استراتژی هیمنهی لیبرالی آمریکا، در حال حاضر، آن انضباط سابق را نه تنها در منطقه، بلکه در کل جهان از دست داده است. استراتژیای که هزینههای سنگینی را به آمریکا تحمیل کرده و خونهای بسیاری بابت آن ریخته شده است. آمریکا دیگر آن نقش سابق را در تعیین پیشبرد استراتژیک سرنوشت دولتهای منطقهای ندارد و میتوان گفت که نقش بینالمللیاش تا اندازهی بسیاری کاهش یافته است. سیاست دخالت منطقهای آمریکا در هر کشوری که مطرح شده باعث تولد نیروی مخالف خونینی علیه ایالات متحده شده است و مردم کشورهای منطقه در حال حاضر تلاش مضاعفی را آغاز کردهاند تا از استیلای رویکرد آمریکایی به خود جلوگیری کنند. به فرمودهی رهبر معظم انقلاب، «واقعیت دیگر این است که جبههى مقابل ما در طول این سالها ضعیفتر شده است؛ یعنى اگر ما دو نماد اصلى این جبهه را آمریکا و رژیم
صهیونیستى بدانیم و غرب را دنبال سر اینها بدانیم، واضح است که اینها ضعیفتر شدهاند. امروز رژیم صهیونیستى به مراتبضعیفتر از 20 سال قبل و 30 سال قبل است. بعد از حوادث شمال آفریقا و مسئلهى مصر، رژیم صهیونیستى به شدت تضعیف شده است؛ هم از درون دچار مشکل است، هم از بیرون مشکلات بىنهایتى دارد... آمریکاى امروز هم آمریکاى زمان ریگان نیست؛ اینها به مراتب عقب رفتند. در عراق وضعشان آن جورى شد؛ در افغانستان روزبهروز وضعشان بدتر شده است؛ در سیاستهاى خاورمیانهاىشان شکست خوردند؛ در جنگ 33روزه، عاملشان که رژیم صهیونیستى است، شکست خورد؛ در جنگ 22روزه، عاملشان که رژیم صهیونیستى است، نتوانست در مقابل یک میلیون و اندى انسان بىدفاع کارى از پیش ببرد. اینها واقعیتهاى خیلى مهمى است.»3 شکست هدفگذاری تحریمها تحریم هرچند به ظاهر در قالبی اقتصادی برای هدفی سیاسی به کار گرفته میشود، ولی هدف نهایی آن، روانی و تخریب روحیهی مقاومت در ملت در راستای ایجاد روحیهی انفعال و تسلیم است. هدف گرفتن حوزهی اقتصاد و تحریمهای مالی و دارویی، مؤید هدفگذاری غرب بر حوزهی عمومی و مردمی ایران است؛ در حالی که دولت آمریکا همواره ادعا
کرده بود که هدف از تحریمها علیه ایران، دولت ایران است، نه مردم آن. این در حالی است که نظام سلطه، به ویژه با مسدود کردن جریان پولی و مالی کشور و ممنوعیت صادرات دارو به ایران، علناً وارد فاز رویارویی با مردم شد. لذا از جمله مهمترین اهداف غرب از اعمال تحریمها در عرصهی اجتماعی، بحرانسازی اجتماعی و فعال کردن دو گسل سیاسی و اجتماعی در درون کشور، رویگردانی اجتماعی از نظام و در نتیجه بیثباتسازی داخلی است. از این رو، فشارهای اقتصادی به عنوان عامل یاریگر در زمینهی بسترسازی اقدامهای روانی به کار گرفته میشود. غرب تصور میکند فعال شدن گسل یادشده و فشار توأمان از بیرون، در نهایت به کانالیزه شدن جمهوری اسلامی جهت مذاکره، رابطه با آمریکا و سرسپردگی به ابرقدرتها منتج میشود. در حالی که غرب، به صورت فزایندهای حلقهی محاصره را به زعم خود برای از پای درآوردن مردم تنگتر کرده است، از دستیابی به اهداف خود با حربهی تحریم ناکام مانده است. واقعیت انکارناپذیر آن است که مهمترین قوت جمهوری اسلامی پیوند مردم با نظام است که به عنوان توانمندیهای خاص نظام اسلامی جهت حیات و ادامهی مسیر مطرح میشود. بر اساس جدیدترین
نظرسنجیهای مؤسسات غربی، مردم عامل اصلی مشکلات اقتصادی را تحریمها عنوان کردهاند. طبق آخرین نظرسنجی مؤسسهی افکارسنجی گالوپ آمریکا، اکثریت مردم ایران (56 درصد) میگویند تحریمهای تحمیلی از سوی سازمان ملل، آمریکا و کشورهای غرب اروپا، تا حد خیلی زیادی به زندگی و معیشت مردم عادی آسیب رسانده است.4 همان گونه که رهبر معظم انقلاب، در سخنرانی مذکور، از هدفگذاری مستقیم تحریمها بر مردم و شکست این هدفگذاری فرمودند: «تحریمها با مذاکره برداشته نخواهد شد؛ این را من به شما عرض بکنم. هدف تحریمها چیز دیگرى است. هدف تحریمها خسته کردن ملت ایران است، جدا کردن ملت ایران از نظام اسلامى است. مذاکره هم که انجام بگیرد، اگر ملت ایران باز در صحنه باقى باشد و بر حقوق خود اصرار بورزد، این تحریمها وجود خواهد داشت. ملت ایران در مقابل این فکر غلط دشمن چه کار میکند؟» تأثیر راهبرد مقاومت در پیشرفت نظام اسلامی در سایهی تحفهی تحریمها جمهوری اسلامی در 34 سال حیات خود، علاوه بر تحریم انرژی (نفت و گاز) ایران، در دارو، صنایع مخابراتی، صنعت پتروشیمی و حتی فلزات گرانبها نیز از لیست تحریمهای غرب در امان نمانده است؛ اما در این مدت،
فرصتآفرینیهای بینظیری در حوزههای علمی، تکنولوژیک، نظامی و امنیتی داشته است. ارتقای کشور به جمع باشگاه کشورهای دارای تکنولوژی هستهای، رسیدن به ردهی کشورهای دارای برندهای پزشکی، دستاوردهای بینظیر در فناوری نانو و سلولهای بنیادی و ورود در عرصهی تکنولوژی فضایی و ارتقای کمیت و کیفیت تکنولوژی نظامی و... همه، ظرفیتهای بالفعلی است که اکنون جمهوری اسلامی را به عنوان یک قدرت منطقهای مطرح کرده است و کشور را توانمند در شکستن انحصارات علمی نموده است. از همین رو، تأکید بر نقاط قوت و پیشرفت نظام اسلامی، یکی از مهمترین مؤکداتی است که همواره در بسیاری از بیانات رهبر انقلاب، مورد توجه قرار گرفته است. ایشان در جمع مردم آذربایجان نیز با تأکید بر تأثیر راهبرد مقاومت در فرآیند پیشرفت جمهوری اسلامی فرمودهاند: «در مقابل 30 سال فشار آمریکا، ملت ما از لحاظ پیشرفت علمى، پیشرفت اقتصادى، پیشرفت فرهنگى، آبروى بینالمللى، نفوذ و اقتدار سیاسى، به جایى رسیده است که در دوران رژیمهاى پهلوى و قاجار خوابش را هم نمیدیدند؛ نه مردم، نه مسئولان. ما تجربه کردیم، ما امتحان کردیم. 30 سال ما در مقابل فشارهاى آمریکا ایستادهایم، اینجاییم.
ملتهایى هم هستند که 30 سال تسلیم آمریکا شدند و مراحل متعددى عقباند. ما بدى ندیدیم از ایستادگى، از مقاومت. مقاومت، نیروى درونى یک ملت را احیا میکند و به فعلیت میرساند. همین تحریمهایى که میکنند، به کمک ملت ایران خواهد آمد و ملت ایران را به اذنالله و به حول و قوهى الهى، به رشد و شکوفایى خواهد رساند. این نکتهى مهمى است.» ایستادگی نظام جمهوری اسلامی در مقابل تهدیدهای عموماً مستقیم و چندوجهی دشمنان خویش، در کنار ضعفهای درونی، بیانگر روند رو به رشد قوتها و توانمندیهای ذاتی نظام اسلامی در همهی حوزههاست. نمونههای مختلف این پیشرفتها مثالزدنی است. رشد و بالندگی صنعت داروسازی جمهوری اسلامی طی چند سال اخیر و با تشدید تحریمهای اقتصادی کشورهای غربی علیه ایران، در حالی تداوم یافته است که کشور در تولید اغلب داروهایی که به آن نیاز دارد، به خودکفایی رسیده است و این پیشرفت در شرایط سختی و تحریم حاصل شده است. این در حالی است که تا پیش از انقلاب اسلامی، تنها 20 واحد داروسازی در کشورمان فعال بود که بیشتر تحت نظارت و با نام تجاری کمپانیهای غربی اداره میشد، اما اکنون 90 واحد داروسازی در کشور فعالاند که
96 درصد داروهای مورد نیاز کشورمان را از نظر عددی تأمین میکنند. همچنین اکنون ارزش بازار دارویی ایران حدود 5/3 میلیارد دلار از 850 میلیارد دلار ارزش بازار جهانی است. ایران برای تولید داروهای مورد نیاز مردم که نیاز به واردات آنها وجود دارد، به راههای جدیدی دست یافته و همان طور که تحریمها را در سایر بخشها دور زده است، در بخش تأمین دارو و مواد اولیه نیز داروسازان کشور راههای جایگزین را پیدا کردهاند. تحریمها سبب شده است ارزش صنعت داروسازی ایران از 3 میلیارد و 260 میلیون دلار در سال 2011 میلادی، به بیش از 3 میلیارد و 570 میلیون دلار در سال 2012 برسد و این صنعت در سال 2012 شاهد 1/16 درصد رشد بر اساس ارزش ریالی و 4/9 درصد رشد بر اساس ارزش دلاری خواهد بود.5 اعترافات و تغییر رویکردهای برخی نخبگان سیاست خارجی آمریکا نیز نشان از همین شکست ایدهی تحریم در به زانو درآوردن ایران دارد. تأکید بیپردهی نیکلاس برنز بر مذاکرهی مستقیم و مداوم ایران و آمریکا در تمامی ابعاد، یکی از رویکردهای نو در این خصوص است. پافشاری ایران بر حقوق هستهای خود نشان میدهد که تحریمها به تنهایی تأثیر مورد نظر را جهت متقاعد ساختن
ایرانیها و رهبران ایران برای تغییر مواضع هستهایشان نداشته است. از همین رو، نخبگان و فعالان سیاسی و اقتصادی غرب بارها اعلام کردهاند که اثر تحریمها اثر قابل توجهی نیست و لذا بسیار بیش از آنکه بر اثرگذاری واقعی تحریمها بر ایران دل ببندند، بر سوءمدیریت اقتصادی در داخل حساب باز کردهاند. آنها همواره امیدوار بودهاند اولاً تحریم در داخل، دولت را دچار تصمیمات شتابزده و فاقد پشتوانهی کارشناسی نماید و ثانیاً اختلافات نهادی و بنیادی داخلی را تشدید کند. از همین رو، هرچند که نقش عامل خارجی را نمیتوان نادیده گرفت، ولی چنانچه دولت به طرز صحیحی شرایط را کنترل کند، میتواند مجموعهی چالشها به ویژه در عرصهی اقتصادی را مدیریت نماید. به عنوان نمونه، عملکرد نادرست دولت در حوزهی واردات سبب شده است از 56 میلیارد دلار واردات در سال 89، صرفاً یازده میلیارد دلار صرف خرید کالاهای اساسی و مابقی آن، صرف واردات کالاهای لوکس و تجملاتی شود و به این وسیله، میزان قابل توجهی ارز از کشور خارج گردیده است. نگاهی به واردات شش ماه اول سال 91 نیز نشان از همین سوءمدیریت دارد؛ به گونهای که در این مدت، بیش از 200 خودروی پورشه با
مدلهای مختلف و با ارز مرجع (12260 ریال) وارد کشور شده است. بدیهی است واردات چنین کالاهایی در شرایط موجود کشور، که باید ارز کشور در واردات کالاهای اساسی هزینه شود، با ماهیت اقتصاد مقاومتی و حمایت از تولیدات ملی، ناسازگار و از مشددهای تأثیرگذاری تحریمها به شمار میرود. محور دوم: واشکافی منطق مذاکره در روابط بین ایران و آمریکا تبیین اهداف آمریکا در سیاست نزدیکی با ایران و طرح مذاکره نمایاندن شکست قطب اسلام در برابر استکبار و ایجاد یأس در بین ملتهای مستقل جهان و تابوشکنی از آرمان استکبارستیزی و استقلالطلبی انقلاب اسلامی، قبحزدایی و تطهیر چهرهی شیطانی آمریکا، تثبیت ابرقدرتی آمریکا و نظام تکقطبی، نمایاندن چهرهای صلحطلب از ایالات متحده در افکار عمومی جهان، امتیازگیری از نظام جمهوری اسلامی و ایجاد اختلافات داخلی در میان مسئولان کشور و تأمین منافع داخلی، مهمترین اغراض شیطان بزرگ از طرح موضوع برقراری رابطه با ایران و پرداخت رسانهای آن است که رهبر معظم انقلاب در موقعیتهای گوناگون به تبیین و تشریح آنها پرداختهاند. ایشان در سخنان مزبور نیز با تأکید مجدد بر غیرواقعی و تبلیغاتی بودن و شکستن روحیهی
استکبارستیزی ملتهای مسلمان با استفاده از طرح موضوع مذاکره، تأکید کردند: «غرض آنها حل مشکلات و مسائل نیست ـکه من بعد توضیح خواهم دادـ غرضشان یک کار تبلیغاتى است براى اینکه به ملتهاى مسلمان نشان دهند که ببینید این نظام جمهورى اسلامى بود با آن سرسختى، با آن ایستادگى، اما عاقبت مجبور شد بیاید باب مصالحه و گفتوگو را با ما باز کند. وقتى ملت ایران این جور است، شماها چه میگویید دیگر؟ این را براى خاموش کردن و ناامید کردن ملتهاى سربرافراشتهى مسلمان ـکه امروز در بسیارى از کشورهاى اسلامىِ اینها نسیم بیدارى وزیده است و به خاطر اسلام احساس عزت میکنندـ لازم دارند. از اول انقلاب، این یکى از هدفها بود.» رهبر معظم انقلاب در سخنرانی خود در جمع مردم آذربایجان، به طور خاص، به دو موضوع ریاکاری و غیرمنطقی و متناقض بودن رویکرد رفتاری و سیاستهای ایالات متحده اشاره کردند و فرمودند: «دولتمردان آمریکا مردم غیرمنطقىاى هستند؛ حرفشان غیرمنطقى است، عملشان غیرمنطقى است، زورگویانه است. توقع دارند دیگران در مقابل کار غیرمنطقى آنها و زورگویى آنها تسلیم شوند. خب، بعضى هم تسلیم میشوند؛ بعضى از دولتها، بعضى از نخبگان سیاسى
در برخى از کشورها در مقابل پررویى و زورگویى آنها تسلیم میشوند؛ اما ملت ایران و نظام جمهورى اسلامى تسلیمشدنى نیست. نظام جمهورى اسلامى حرف دارد، منطق دارد، توانایى دارد، اقتدار دارد. لذا در مقابل حرف غیرمنطقى و کار غیرمنطقى تسلیم نمیشود. آنها چطور غیرمنطقىاند؟ نشانهى غیرمنطقى بودن آنها، همین تناقضهایى است که بین حرفهاى آنها و بین کارهاى آنها هست؛ حرف یک جور میزنند، کار جور دیگرى انجام میدهند. خب، از این نشانهاى واضحتر براى غیرمنطقى بودن نیست. انسانِ منطقى یک حرف قانعکنندهاى میزند، بعد هم دنبال آن حرف راه مىافتد. این آقایان ـدولتمردان آمریکایى و دیگر تبعهى آنها از غربىهاـ این جورى نیستند؛ یک حرفى میزنند، یک ادعایى میکنند، اما در عمل، درست عکس آن را انجام میدهند.» درک غیرواقعبینانهی غرب از ابزار مذاکره تعامل دیپلماتیک با ایران، ایدهی جدیدی نیست. هر رئیسجمهوری در آمریکا، از زمان جیمی کارتر تا کنون، به نوعی و در برههای از زمان، دست دوستی به روی ایران دراز کرده است؛ اما این رویکردها هیچ گاه به تقویت روابط منتهی نشده است. سفر محرمانهی رابرت مک فارلین، مشاور امنیت ملی دولت رونالد
ریگان، به تهران در سال 1986 که به ماجرای ایران کنترا منجر شد یا گفتوگوهای مستقیم تهران و واشنگتن بر سر عراق و افغانستان، صحت دارد؛ اما این اقدامات تنها موجب پیشرفتهای تاکتیکی شد و در نهایت، دستاوردی برای بهبود روابط ایران و آمریکا به همراه نداشت. دلایل شکست تمامی این رویکردها یک رشتهی مشترک است و آن درک غیرواقعبینانه و نگاه سلطهجویانهی آمریکا به جمهوری اسلامی است. ایالات متحده نه تنها به عنوان یک «بازیگر منطقی» و عقلانی در تعامل با جمهوری اسلامی رفتار نکرده است، بلکه آمریکاییها درکی واقعبینانه از محیط بینالمللی و جایگاه و نقش کشور خود در صحنهی سیاست بینالملل ندارند و این امر، امکان تعامل معقول آنها را با دنیای بیرون، از آنها گرفته است. نگاه ایالات متحده به دیپلماسی بیشتر به صورت ترفند نمود یافته است و نه آن مفهوم عالی دیپلماسی که بر اساس آن، تلاش میشود از راه گفتوگو به یک راهحل نزدیک شد. ایالات متحده، همواره راهبرد دوگانهی فشارـمذاکره را به کار بسته است تا با تحت فشار گذاردن ایران (به ویژه از طریق تحریمها) پیشنهاد گفتوگوی مستقیم را ارائه کند و از این طریق، با روایت ایستادگی ایران مقابله
کند. غرب در کنار تحریمها، بر مذاکره در خصوص مسائل هستهای ایران اصرار میورزد و با این وصف، غرب تنها استفادهی تاکتیکی از این گفتوگوها برای ایجاد نوعی بازدارندگی را دنبال میکند. این موضوع در عمل باعث میشود که رفتار اروپا و آمریکا نسبت به ایران در طول مذاکرهها کاملاً شکننده جلوه کند. در واقع، ایالات متحده در صدد است از طریق این الگوی تعامل، به عنوان ابزاری برای به چالش کشیدن ارزشهای بنیادی ایران بهرهگیری کند؛ راهبردی یکجانبهگرایانه و مبتنی بر سیاستورزی غریزی و نه عقلانی که جمهوری اسلامی را از پیشرفت تعاملات با این کشور سرخورده و مأیوس میکند. سیاست ریاکارانه و منافقانهی آمریکا در طرح راهبرد مذاکره الگوی رفتاری وسیاست منافقانه و ریاکارانهی آمریکا در موضوع برقراری رابطه، مقام معظم رهبری را بر آن داشته تا ایشان در وهلهی اول تلاش کنند اهداف و اغراض اصلی آمریکاییها از طرح مسئلهی رابطه و اصرار و پافشاری فریبکارانه بر آن، در کنار خصمانهترین اقدامات علیه جمهوری اسلامی را روشنگرانه تبیین نمایند. آمریکا در حالی به ایران پیشنهاد مذاکره میدهد که هر لحظه حلقهی فشار تحریمها را تنگتر میکند و بیش از
پیش به ایران فشار میآورد. روشن است در چنین فضایی، ایران نمیتواند صداقت این کشور در مذاکرات را باور کند. آمریکا چگونه میتواند با ایران وارد گفتوگو شود در حالی که همچنان حامی قاطع اسرائیل است و تلآویو نیز به هیچ روی قصد ندارد از خصومتورزیهای خود علیه ایران بکاهد. پرواضح است در چنین شرایطی، ایران محق است به دست دوستی آمریکا اعتماد نکند. از سوی دیگر، در کنار اعلام آمادگیهای دائمی مقامات آمریکایی برای گفتوگوی دوجانبه با تهران، آمریکا همچنان با اغراق و در بوق و کرنا کردن پروژهی ایرانهراسی، توانسته است که در گیرودار بحران اقتصادیاش، فروش فزایندهای برای بازار تسلیحاتی خود داشته باشد. بنا به گزارش کنگرهی آمریکا، میزان صادرات تسلیحاتی این کشور، در سال 2011 با فروشی سهبرابری، به 85.3 میلیارد دلار رسیده است؛ چرا که درخواستهای تازهای از سوی کشورهای عربی حاشیهی خلیج فارس دریافت کرده است. آمریکا از طرفی، به پروژهی ایرانهراسی به چشم یک منبع مالی پولساز مینگرد و از طرفی، با ایران طرح دوستی میریزد؛ دوگانهای پارادوکسیکال که روزبهروز این کشور را در چشم ایرانیان بیاعتمادتر و ریاکارانهتر جلوه میدهد.
بنابراین ایالات متحده اولاً بایستی در محاسبات، پیشنهادات و راهبردهای سلطهطلبانهی خود در قبال جمهوری اسلامی تجدید نظر کند و در تعامل استراتژیک خود، به عنوان یک بازیگر عقلانی و با نگاهی واقعبینانه به منافع ایران، ابتکارات بیشتری به خرج دهد. ثانیاً چماق تحریم تا کنون به عنوان عامل اصلی شکست تلاشهای غرب در مواجهه با مردم ایران عمل کرده است و لذا راهبرد اقناع (متقاعدسازی) و استراتژی هویج و چماق، راهبردی آزموده و شکستخورده در روابط با جمهوری اسلامی به شمار میرود. ابتنای سیاست خارجی جمهوری اسلامی بر سه اصل عزت، حکمت و مصلحت، حاصل حاکم بودن ارزشهای اسلامی، پایبندی به سیرهی حضرت امام (رحمت الله علیه) و رویکرد واقعگرایانهی مقام معظم رهبری در تعیین سیاستهای کلی نظام اسلامی است؛ سه اصلی که الزاماً اصول اسلامی و در درجهی بعد، منافع ملی را منطقهی ممنوعه، خط قرمز و راهنمای تصمیمگیریهای کلان کشور قرار داده است. مطابق با این استراتژی کلان نظام، قطع رابطه با آمریکا سیاست دائمی نظام نیست؛ بلکه موضوع برقراری رابطه تا جایی که مخدوشکنندهی اصول سهگانهی سیاست خارجی باشد، به زیان ملت ایران است و بالطبع سیاست اساسی
جمهوری اسلامی نیز تداوم قطع این ارتباط خواهد بود. از این جهت، قطع رابطه با شیطان بزرگ، نتیجهی طبیعی رفتار این کشور علیه ملت ماست و بدیهی است اگر تغییر رویکرد و رفتار ایالات متحده در قبال جمهوری اسلامی، «لاضرر» بودن ارتباط و تأمین اصول سهگانه را تضمین نماید، دلیلی بر قطع آن وجود نخواهد داشت. رهبر معظم انقلاب، در سخنان استراتژیک خود در جمع مردم آذربایجان، با اشاره به این رویکرد نظام فرمودند: «ما به عکس آنها، منطقى هستیم. مسئولین ما منطقىاند، ملت ما منطقىاند. حرف منطقى و کار منطقى را ما قبول داریم. آمریکایىها نشان بدهند که زور نمیگویند، نشان بدهند که شرارت نمیکنند، نشان بدهند که در حرف و عملشان غیرمنطقى حرف نمیزنند و عمل نمیکنند، نشان بدهند که به حقوق ملت ایران احترام میگذارند، نشان بدهند که در منطقه آتشافروزى نمیکنند، نشان بدهند که در مسائل ملت ایران دخالت نمیکنند... خواهند دید جمهورى اسلامى یک نظام خیرخواه است؛ مردم، مردم منطقىاى هستند. راه تعامل با جمهورى اسلامى فقط این چیزى است که گفتیم و لاغیر. از این راه میتوانند با جمهورى اسلامى تعامل داشته باشند. آمریکایىها باید حسن نیت خودشان را اثبات
کنند. نشان بدهند که در صدد زورگویى نیستند. اگر چنانچه این را نشان دادند، آن وقت خواهند دید که ملت ایران پاسخ خواهد داد. شرارت نباشد، دخالت نباشد، زورگویى نباشد، شناختن حقوق ملت ایران باشد، آن وقت جواب مناسب از طرف ایران داده خواهد شد.» (*) پینوشتها: 1. برگرفته از مؤسسهی تدبیر اقتصاد، 1387. 2. سرمقالهی جمعه، 11 اسفند 1391 (29 فوریهی 2013). 3. دیدار کارگزاران نظام با رهبر انقلاب، 3 مرداد 91. 4. روزنامهی دنیای اقتصاد، شمارهی 2855، به تاریخ 23 بهمن 1391، ص 6. 5.http://hoshdarnews.ir/new/fa/siyasi/1383-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%83%D8%A7-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF.html * محمد عبدالهی/ مدیرعامل اندیشکدهی برهان