اخبار آرشیوی
رئیس پژوهشکده سامانههای فضانوردی در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: برای اعزام "حیات" به مدار زمین، برنامهریزی ۱۰ تا ۱۵ ساله کردهایم/ ممکن است "توریسم فضایی" نخستین کاربرد فناوری حیات در فضا باشد/ در کار علمی، از زمین خوردنها و بلند شدنها خسته نمیشویم
دکتر محمد ابراهیمی در گفتگو با «نسیم»، به تشریح مهمترین دستاوردهای کشورمان در حوزه فناوریهای زیستی فضایی، چالشهای اصلی این عرصه و مهمترین برنامههای آینده حوزه هوافضا در بخش فناوریهای زیستی پرداخت؛ وی اشارهای نیز به دورنمای فعالیت کشورمان در عرصه فضانوردی و ورود احتمالی ایرانیان به ماه و سیارت و کُرات دیگر داشت. مهمترین محورهای گفتگو با "رئیس پژوهشکده سامانههای فضانوردی جمهوری اسلامی ایران" به شرح زیر است؛ - در "نقشه جامع علمی کشور"، حوزه "هوافضا" به عنوان یکی از حوزههای کلیدی فناوری برای توسعه کشور و حتی به عنوان پیشگام فناوریهای نوین قلمداد شده است؛ در این رابطه، ارسال انسان به فضا و ارسال ماهوارههای مخابراتی، مورد تأکید قرار گرفته است. در "سند جامع توسعه هوافضا" نیز که اخیراً تصویب و ابلاغ شده، جزئیات برنامههای آینده عرصه هوافضا در کشورمان تشریح شده است. - ما هماکنون در بخش فضا، اجرای چندین طرح را در دستور کار داریم که عبارتند از؛ "طراحی و ارسال ماهوارههای مخابراتی و سنجشی" و "توسعه ماهوارهبرهای مرتبط". - در زمینه "اعزام حیات به فضا" نیز گام به گام به سمتی میرویم که فضانورد را در مدار زمین
قرار دهیم و اگر این موفقیت را زودتر از سایر کشورهایی که الان به دنبال آن هستند، به دست بیاوریم، چهارمین کشور جهان خواهیم بود که صاحب این فناوری شدهایم؛ اما نفس رقابت با دیگر کشورها در این عرصه، برای ما مهم نیست؛ بلکه هدف کلان ما در توسعه فناوریهای زیستی فضایی، این است که از امکانات موجود در فضا برای رشد و توسعه کشورمان استفاده کنیم. - سختترین کار در این عرصه این است که یک موجود زنده را به فضا بفرستیم و آن را به صورت زنده و سالم نیز برگردانیم؛ چرا که هوش انسانی هنوز هم از تمام فناوریهای دیگر پیچیدهتر و قویتر است و کارهایی را در مدار زمین میتواند انجام دهد که فناوریهای رایانهای توانایی انجام آنها را ندارند؛ از جمله این کارها میتوان به تصویربرداری، فرماندهی و آزمایشهای زیستی اشاره کرد. - در این زمینه حتی مباحثی نیز در سطح جهان مطرح است که مثلاً مسافرتها نیز با کمک فضاپیما انجام شود، یعنی یک رقابت سنگین فضایی در بین کشورها جریان دارد. - ما نیز این کار سخت را در دو فاز بزرگ آغاز کردهایم که عبارتند از 1- اعزام حیات به زیر مدار زمین و برگشت مجدد آن، (مانند میمونی که اخیراً به فضا ارسال شد و برگشت) و 2-
اعزام حیات بر روی مدار زمین. *میتوانیم انسان را تا 200 کیلومتری مدار زمین بفرستیم و بازگردانیم - نکتهای که باید به آن توجه کرد این است که کشور ما در زمینه فناوری راکت و پرتاب آن بسیار قدرتمند است، اما فضایی کردن این توانمندی، نیازمند برنامهریزی دقیق علمی است؛ یعنی، ما همین الان راکتهای مناسبی را در اختیار داریم که فضانورد را تا 200 کیلومتری مدار زمین بفرستیم و او را برگردانیم، اما راکتی که بتواند "حیات" را "در مدار زمین" قرار دهد، هنوز نداریم. - اجرای این کار، نیازمند برنامهریزی دقیق علمی است که این برنامهریزی نیز در حال انجام است و مرحله به مرحله جلو میرود؛ در واقع، ما این هدف را به صورت مرحله به مرحله، در کاوشگرهای بزرگتر و با ارتفاع بالاتر انجام میدهیم. *برنامهریزی 15 ساله برای اعزام "حیات" بر روی مدار زمین - هماکنون گام بعدی ما که در برنامههایمان قرار دارد، این است که کاوشگری با حجم و ابعاد بزرگتر طراحی کنیم که از جهت ارتفاع پروازی نیز بالاتر باشد؛ انجام این کار، نیازمند طراحی یک سیستم کنترل و فرود قویتر است تا بتواند این کاوشگر را در فاصله 150 کیلومتری مدار زمین قرار دهد. - برای اجرای این
قبیل پروژهها نیز زمانبندی کردهایم؛ برای اجرای فاز زیرمداری، حدود 5 سال و برای فاز مداری نیز 10 تا 15 سال را در نظر گرفتهایم که البته با توجه به تحول سریع تکنیکها، ممکن است این زمانبندی قدری تغییر کرده و زودتر و دیرتر نیز بشود. *آینده "هوافضا" در ایران، بسیار روشن و جذاب است - در حال حاضر، بیش از هفت دانشگاه بزرگ صنعتی کشور در زمینه طراحی، تست و توسعه فناوریهای زیستی فضایی با ما همکاری میکنند و برای برنامهریزی و اجرای حدود شش پروژه قوی دانشگاهی نیز در حال مذاکره هستیم؛ علاوه بر این، تا الان حدود 40 شرکت دانشبنیان نیز در اجرای برنامههای ما درگیر بودهاند. - نکته مهمی که نباید از آن غفلت شود، این است که ما در راه اجرای طرحهایمان، چالشها و گلوگاههای فنی زیادی داریم که هرچند سخت و زمانبر است و بودجه نیز میخواهد، اما حلنشدنی نیست و برای حل آنها نیز برنامهریزی کردهایم؛ از جمله این چالشهای فنی میتوان به "طراحی سیستمهای کنترل دقیقتر برای بازگشت از جو، طراحی سیستمهای دقیقتر فرود و مکانیابی و تنظیم سیستمهای مخابراتی دقیق برای ارتباط دوطرفه" اشاره کرد که با "نفرساعت" دانشمندان خودمان و کمک سایر
بخشها حل خواهد شد. - تنها نگرانی احتمالی ما در حوزه پشتیبانی و مالی در آینده است که البته اگر این پشتیبانی قویتر انجام شود، نگرانی خاصی نخواهیم داشت؛ برای امسال، در لایحه بودجه 92 سرفصل مشخصی برای این حوزه اختصاص یافته است که اگر با کمک دولت و مجلس اختصاص یابد، مشکلی نخواهیم داشت. - در رابطه با اینکه آیا تحریمها اثری بر انجام تحقیقات و اجرای پروژههای ما داشته است یا نه، باید این واقعیت را بدانیم که این تحریمها تا حدودی باعث میشود که خرید برخی تجهیزات و زیرساختها کُندتر انجام شود یا کیفیت لازم را نداشته باشد؛ در این زمینه هم، اگر از کشورهای صاحب این فناوریها در قالب "همکاریهای بینالمللی" کمک گرفته شود، راه پیش رو قدری سریعتر و کمخرجتر طی میشود. - آینده صنعت هوافضا و به ویژه "فضانوردی" در ایران، بسیار روشن و جذاب و در عین حال، بسیار سخت و پیچیده است که نیاز به کار و تلاش مستمر دارد؛ همین الان، عده زیادی در پژوهشکدههای ما به صورت شبانهروزی کار میکنند و از شکستها، خسته و مأیوس هم نمیشوند، چرا که این زمین خوردنها و بلند شدنها، در کارهای علمی کاملاً طبیعی و ذاتی است. *زمان اعزام انسان به
"ماه"، توسط ایرانیان - در حال حاضر، برای اطلاعرسانی دقیقتر، "نقشه راه فرهنگی و رسانهای پروژهها" را در دست بررسی و تدوین داریم و از همکاری و ایدههای صاحبنظران، به ویژه رسانهها و مطبوعات نیز با اشتیاق، استقبال میکنیم. - موضوعی که الان در دست بررسی داریم این است که بعد از ارسال انسان به مدار زمین، چه نوع بهرهبرداریهایی از این موفقیت داشته باشیم؛ چون هدف ما از ارسال انسان، فقط رفتن و برگشتن صرف نیست، بلکه در همان زمان کوتاه استقرار، باید بهرهبرداری علمی کافی انجام شود که چگونگی این مسئله نیز در دست مطالعه است. - در رابطه با اینکه ایرانیان چه زمانی موفق به ارسال انسان به ماه و سایر کُرات و سیارات میشوند، این موضوع نیز به عنوان گام های دورتر، در دست بررسی است؛ ممکن است، "توریسم فضایی" و "نقل و انتقالات سریع" نخستین کاربرد فناوری حیات در فضا باشد؛ گام دوم نیز، "ایجاد ایستگاههای فضایی در اطراف زمین و حضور دائمی در آنها" و گام سوم نیز، "مسکونی کردن کُرات و سیارات دیگر مانند مریخ" باشد. - ممکن است نقشه راه دستیابی به این اهداف، توسط نسل بعدی دانشمندان ما نوشته شود.