اخبار آرشیوی

کدخبر: 885606

سفر به وین برای آغاز "چانه‌زنی‌های سخت"// ایران و ۱+۵ در چه مواردی اختلاف نظر شدید دارند؟ آیا طرف غربی حاضر به کوتاه آمدن از مواضع بلندپروازانه خود خواهد شد؟

گروه سیاسی «نسیم»/گزارش- دور جدید مذاکرات هسته ای ایران و 1+5 در حالی در روزهای چهارشنبه و پنجشنبه هفته جاری در وین برگزار خواهد شد که همه‌ی مذاکره کنندگان این مرحله را آغاز "قسمت سخت چانه زنی ها" توصیف کرده اند. به گفته محمدجواد ظریف قرار است در روز 23 اردیبهشت، نگارش توافق آغاز شده و پس از آن مذاکره کنندگان ایران و 1+5 به سراغ تدوین متن نهایی توافق بروند. در همین راستا تیم مذاکره کننده ایران ظهر فردا تهران را به مقصد وین ترک خواهد کرد. • در دور قبلی مذاکرات چه اتفاقی افتاد؟ دور قبلی این مذاکرات یکماه قبل یعنی در روزهای 19 و 20 فروردین در وین برگزار شده بود؛ مذاکراتی که وقتی وزیر خارجه ایران در پایان آن به میان خبرنگاران آمد تا در نشست خبری مرسوم پایان گفتگوها نتایجش را تشریح کند، اعلام کرد که در این مذاکرات تلاش ها برای یافتن یک تفاهم جامع در مورد موضوع هسته ای ایران به پایان رسید. با این حال وین در شرایطی قرار است تا باری دیگر میزبان مذاکرات مهم هسته ای ایران شود که این بار مذاکره کنندگان قرار است به سراغ موارد اختلافی باقیمانده بروند؛ مواردی که از یک سو آن را مواردی معدود توصیف میکنند ولی از سویی دیگر اهمیت همین تعداد معدود مورد اختلاف را به قدری می‌دانند که می‌تواند تمام آنچه که تاکنون مورد توافق قرار گرفته را برهم زده و بعبارتی مذاکرات را به شکست منتهی کند. • موارد اختلافی باقیمانده بین ایران و 1+5 چیست؟ به گفته منابع نزدیک به تیم مذاکره کننده ایران و به اذعان غربی‌ها موضوعاتی چون راکتور آب سنگین اراک، تعداد و نوع سانتریفیوژهای فعال ایران در پایان توافق نهایی، ماهیت غنی سازی در ایران، حجم نظارت بر برنامه هسته ای ایران، "ابعاد نظامی احتمالی برنامه هسته ای ایران" یا همان PMD، چگونگی لغو تحریم‌هایی که علیه ایران وضع شده، موضوع تحقیق و توسعه و حتی میزان ذخیره مواد 5 درصد در گام نهایی است. • راکتور آب سنگین اراک موضوع پلوتونیوم تولید شده در آب سنگین اراک که به ادعای غربی‌ها می‌توانست در برنامه های تسلیحاتی کاربرد داشته باشد و به یکی از موارد مهم اختلافی طرفین تبدیل شده بود، این روزها با مطرح شدن موضوع "بازطراحی" راکتور اراک بطوری که میزان این پلوتونیوم به مقدار حداقل برسد، تقریبا به موضوعی حل شده تبدیل شده است. در روزهای اخیر علی اکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی به شبکه العالم گفته بود که برخی کشورهای عضو 1+5 پیشنهاداتی را برای بازطراحی راکتور اراک به ایران داده اند. با این حال پایگاه خبری تحلیلی ایران هسته ای اعلام کرد که از میان این پیشنهادات پیشنهاد دولت آمریکا درخصوص راکتور اراک مورد پذیرش و استقبال ایران قرار گرفته است. بر اساس گزارش این پایگاه اینترنتی، دولت امریکا پیشنهاد کرده تا قلب راکتور آب سنگین اراک را به شکلی بازطراحی کند که قدرت راکتور به یک پنجم کاهش پیدا کرده و با جایگزین شدن اورانیوم غنی شده به جای اورانیوم خام به عنوان سوخت این راکتور حجم پلوتونیوم تولیدی آن به شدت کاهش پیدا کند؛ از سویی دیگر آمریکا حاضر شده تا مبلغ هفتاد میلیون دلار بابت هزینه بازطراحی به ایران پرداخت کند. با این حال پذیرش و یا عدم پذیرش این طرح تا به امروز که چند روز از آن میگذرد با واکنش‌هایی همراه بوده است. در همین راستا برخی کارشناسان فنی در تهران هشدار داده‌اند که هرگونه پذیرش بازطراحی برای راکتور آب سنگین اراک ممکن است به تکرار ماجرای بوشهر با ابعادی به شدت فاجعه بارتر منجر شود. فریدون عباسی رئیس پیشین سازمان انرژی اتمی نیز در همین رابطه به خبرنگار «نسیم» گفته است: می‌توانستیم تحت نظارت آژانس آزمایش‌های مورد نیاز را در اراک انجام دهیم و این راکتور بهترین راکتوری بود که می‌توانستیم بگوئیم از صفر تا صدش را خودمان ایجاد کرده‌ایم. • تعداد سانتریفیوژهای فعال در گام نهایی ایران هم اکنون در نطنز و فردو، حدود 21 هزار ماشین سانتریفیوژ دارد که از این تعداد 1000 ماشین نصب شده در بخش صنعتی نطنز، از نوع دوم (P-2) است. از کل تعداد ماشین های ایران حدود 9000 عدد فعال است و ماهانه حدود 20 کیلوگرم اورانیوم 5 درصد تولید می کند. این روزها در حالی موضوع تعداد سانتریفیوژهای فعال ایران در گام نهایی به محل مناقشه بین ایران و 1+5 تبدیل شده است که برخی منابع فنی می‌گویند نیاز عملی ایران به غنی سازی به مقداری است که ایران نه تنها باید تعداد فعلی ماشین های سانتریفیوژ خود را حفظ کند بلکه این ماشین ها باید به تعداد بسیار بیشتری افزایش پیدا کند. این در حالی است که آمریکایی‌ها بسیار بعید است که با تعدادی بیش از 4000 ماشین نسل اول موافقت کنند چرا که در غیر این صورت، یعنی در صورتی که تعداد ماشین ها بیشتر باشد یا ایران مجاز باشد از ماشین هایی مدرن تر از P-1 استفاده کند، زمان Break out به میزانی که مدنظر امریکاست (حداقل 6 ماه) کاهش پیدا نخواهد کرد. • غنی سازی اما در زمینه غنی سازی پیشنهاد ایران اجرای "طرح پلکانی غنی سازی" است؛ بر اساس این طرح تعداد دستگاه‌های ایران طی 4 تا 5 سال به مقدار 20 هزار دستگاه باقی می‌ماند و بعد از آن به صورت تدریجی تعداد سانتریفیوژها افزایش می‌یابد بطوری که به ظرفیت تولید 30 تن اورانیوم در سال دست یافته شود؛ با این حال این موضوع نیز همچنان جای بحث دارد و طرف غربی آن را منوط به تصمیم‌گیری سیاسی کرده است. • نظارت بر برنامه هسته ای ایران نوع نظارت‌هایی که در پایان توافق جامع بر ایران تحمیل خواهد شد نیز یکی دیگر از موضوعاتی است که هنوز طرفین درخصوص آن به نتیجه نرسیده اند. مقامات ایرانی معتقدند از آنجا که برنامه هسته ای ایران ماهیت صلح آمیز دارد در اینخصوص بعید است که مسأله حل نشده ای باقی بماند و لذا تیم ایرانی عملا با هیچ میزانی از بازرسی و نظارت، حتی فراتر از پروتکل مخالفت نکرده است. با این حال شواهد حاکی از آن است که آمریکایی‌ها خواستار اعمال یک رژیم ویژه نظارتی بر ایران هستند. • سرنوشت فردو آنچه که طرفین ظاهرا در مورد فردو بر سر آن در حال چانه زنی هستند، تبدیل شدن این راه حل که فردو به یک تاسیسات تحقیق و توسعه بدل شده و ایران اجازه غنی سازی با هدف انباشت مواد هسته ای را در آن نداشته باشد. • میزان ذخیره مواد 5 درصد یکی دیگر از موضوعات مورد بحث مسئله میزان ذخیره مواد 5 درصدی است که ایران خواهد توانست در در طول گام آخر حفظ کند. در اینخصوص گفته می شود که آمریکا خواهان کاهش اساسی ذخیره موجود که حدود 7000 کیلو است خواهد شد. • موضوع تحقیق و توسعه اگرچه اطلاعات موجود نشان می دهد سازمان انرژی اتمی برنامه های مهمی در زمینه تحقیق و توسعه در حوزه غنی سازی دارد ولی نشانه ها حاکی از آن است که این سازمان تحت فشار قرار گرفته است که جهت تحقیقاتی خود را عوض کند. ضمن اینکه، توافق ژنو عملا تحقیق و توسعه در زمینه غنی سازی را به «تحقیق و توسعه» موجود محدود می کند و این دقیقا به این معناست که تحقیق و توسعه غنی سازی و ماشین های سانتریفیوژ عملا رو به تعطیلی خواهد رفت. • چگونگی لغو تحریم‌ها علیه ایران اما علیرغم تمام اقدامات جمهوری اسلامی ایران هنوز وضعیت لغو تحریم هاعلیه کشورمان به درستی مشخص نشده؛ به گفته منابع دیپلماتیک در صورتی که 1+5 امتیازهای هسته ای را که درخواست کرده از ایران دریافت کند مشکلی با تعدیل اساسی تحریم ها نخواهد داشت اما نکته حائز اهمیت این است که غربی ها می توانند چند ماه دیگر تحریم ها را به بهانه های جدید از جمله در موضوع حقوق بشر که هم اکنون بیش از پیش درخصوص آن فعال شده‌اند، مجددا اعمال کند. • PMD ! مسئله بحث بر انگیز دیگر روی میز این است که 1+5 خواهان حل موضوع PMD بین ایران و آژانس قبل از نهایی شدن توافق جامع است. با این حال مقامات ایرانی بر این عقیده اند که این موضوع به شکلی که مدنظر امریکا و غرب است، قابل مذاکره نیست و اگر غربی ها بر موضع خود پافشاری کنند ممکن است کل مذاکرات شکست بخورد. • از آن مذاکرات تا این مذاکرات روز سیزدهم اردیبهشت ماه جاری عده ای از منتقدان توافق ژنو اقدام به برگزاری همایشی بزرگ با عنوان "دلواپسیم" کردند و در آن نقدهای خود را نسبت به این توافق و روند مذاکرات هسته ای اعلام کردند. روز شانزدهم اردیبهشت جان کری در دیدار با کاترین اشتون با اشاره به دور بعدی مذاکرات ایران و 1+5: باید از فرصت دیپلماتیک بدست آمده برای تامین امنیت خود و متحدانمان استفاده کنیم. وزیر امور خارجه آمریکا با بیان اینکه ایران باید تصمیمات بسیار سختی بگیرد ولی ما در رسیدن به اهدافمان استواریم، گفت که عدم توافق بهتر از یک توافق بد است. همانروز سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز در جمع خبرنگاران گفت: تا زمانی که احتمال رسیدن به توافق اتمی با ایران 100 درصد نشده، نمی‌توان درباره حتمی بودن و قریب‌الوقوع بودن توافق صحبت کرد. ماری هارف با بیان اینکه پیشرفت قابل ملاحظه ای تاکنون در مذاکرات داشته ایم، تصریح کرد که مذاکرات بسیار سختی پیش رو داریم. بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز هفته گذشته به تهران آمدند و علاوه بر برگزاری جلساتی با مسئولان سازمان انرژی اتمی کشورمان از معدن ساغند و کارخانه تغلیظ اردکان بازدید کردند؛ در پایان این نشست سخنگوی سازمان انرژی اتمی به «نسیم» گفت که طرفین در این مذاکرات درباره رهیافت پادمانی راکتور آب سنگین اراک به جمع بندی رسیده‌اند. روز هفدهم اردیبهشت بانک مرکزی ایران اعلام کرد: مبلغ یک میلیارد دلار مربوط به اقساط 'چهارم' و 'پنجم' از پول‌های بلوکه شده ایران به حساب بانک مرکزی نزد بانک مرکزی امارات متحده عربی واریز شده و اکنون قابل استفاده است. سوزان رایس، مشاور امنیت ملی آمریکا و وندی شرمن نماینده آمریکا در مذاکرات هسته ای با ایران نیز هفته گذشته به تل‌آویو رفتند. سوزان رایس در دیدار با با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی تاکید کرد: دیپلماسی بهترین راه برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح اتمی است. نتانیاهو' هم در این دیدار حرف جان کری مبنی بر " عدم توافق با ایران در پرونده اتمی این کشور بهتر از یک 'توافق بد' است" را تکرار کرد تا مشخص شود آمریکا تا چه میزان مواضع خود به نظرات رژیم صهیونیستی گره زده است. با این حال سوزان رایس در این دیدار بر تلاش آمریکا جهت توافق با ایران تا پیش از آنکه شرایط سیاسی داخلی این کشور چشم‌انداز کنونی را عوض کند، تاکید کرد و گفت: 'اسرائیل این موضوع را به رسمیت بشناسد که ایران یک کشور اتمی برگشت‌ناپذیر است و باید اجازه داد برنامه اتمی غیرنظامی داشته باشد'. به گزارش پایگاه صهیونیستی "دبکا"، مشاور امنیت ملی اوباما افزود: آمریکا آمادگی دارد این تعهد را بدهد که از تمامی روشهای جمع‌آوری اطلاعات برای نظارت بر برنامه هسته‌ای ایران و اطمینان از عدم عبور آن از "خط قرمزها" استفاده کند. • در مذاکرات کارشناسی ایران و 1+5 چه گذشت؟ هفته گذشته اما مذاکرات کارشناسی ایران و 1+5 در نیویورک برگزار شد؛ حمید بعیدی نژاد در پایان این گفتگوها آن را مفید توصیف کرد؛ اتحادیه اروپا هم در بیانیه‌ای حرف بعیدی نژاد را تکرار و اعلام کرد مذاکرات مفید بوده است. امروز پایگاه تحلیلی "ایران هسته ای" در گزارشی اعلام کرد در مذاکرات کارشناسی اختلافات تیم های مذاکره کننده ایران و 1+5 به دو مورد کاهش یافته و درباره بقیه مسائل تفاهم انجام شده است. بر اساس گزارش این پایگاه اینترنتی "ظرفیت غنی سازی در ایران" و موضوع "تحقیق و توسعه مرتبط با غنی سازی"، دو موضوعی است که هنوز توافقی درخصوص آنها حاصل نشده است. کارشناسان مطلع از موضوع می گویند از آنجا که در این بخش است که روشن خواهد شد که آینده برنامه و فناوری غنی سازی بویژه از حیث نوع ماشین ها چه خواهد بود، دو طرف در این باره پافشاری ویژه ای از خود نشان می دهند. غربی ها مایلند برنامه تحقیق و توسعه در ایران عملا تعطیل شود و ماشین های ایران از نسل اول فراتر نرود. این بدان معناست که کیفیت غنی سازی در ایران هرگز رشد نخواهد کرد. این در حالی است که اطلاعات موجود نشان می دهد حفظ و رشد برنامه تحقیق و توسعه در حوزه غنی سازی جزو خطوط قرمز ابلاغی به تیم مذاکره کننده هسته ای ایران است. • خط قرمزهای ایران چیست؟ چندروز بعد از برگزاری دور قبلی مذاکرات ایران و 1+5 پایگاه حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله خامنه ای اقدام به انتشار خطوط قرمز مد نظر رهبر معظم انقلاب در مذاکرات هسته ای کرد. این خطوط قرمز عبارتند از: حرکت علمی هسته ای کشور نباید "متوقف یا کُند" شود، پافشاری مذاکره کنندگان بر "تحقیق، توسعه و پیشرفت" هسته ای، عدم اجازه برای معامله بر روی "دستاوردهای هسته ای" و لزوم تعصب داشتن مسئولان بر روی دستاوردهای هسته ای. عباس عراقچی روز گذشته در گفتگویی با خبرنگار «نسیم» با بیان اینکه با 1+5 در خصوص همه موضوعات صحبت کرده‌ایم، گفت که اگر در مورد یکی از موضوعات مورد اختلاف تفاهم نشود، به این معناست که راجع به هیچ موضوعی تفاهم نشده است. بدین ترتیب به نظر می‌رسد با توجه به خطوط قرمز مشخص جمهوری اسلامی ایران در موضوع هسته ای، پافشاری طرف غربی بر مواضع خود و زیاده‌خواهی‌هایش بر سر موضوعات باقیمانده، این توانایی را دارد که کل مذاکرات و توافقات صورت گرفته تاکنون را با شکست مواجه کند.
ارسال نظر: