گزارش «نسیم» از پنج توافق جدید ایران وآژانس انرژی اتمی
این ابهام وجود دارد که علیرغم اراده طرف ایرانی برای حل تمامی موارد مورد اختلاف و حرکت در لبه مرزی خطوط قرمزش، حتی انگیزه ای در طرف مقابل برای پایان دادن به اختلافات وجود داشته باشد
گروه سیاسی «نسیم»: 5 گام جدید برای حل همه اختلافات چند سال اخیر جمهوری اسلامی ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی حالا روی میز دو طرف قرار گرفته است. این 5 گام در پایان جلسه روز سه شنبه گذشته کارشناسان ایران و آژانس انرژی اتمی مورد توافق طرفین قرار گرفت.
به گفته رضا نجفی، نماینده ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی از این 5 گام سه اقدام مربوط به موضوعات جاری است و 2 اقدام عملی در خصوص مسایل گذشته برنامه ریزی شده است..
این پنج گام عبارتند از "دسترسی مدیریت شده به کارگاههای تولید, مونتاژ و انبار روتورهای سانتریفیوژ"، " نهایی کردن رهیافت پادمان راکتور تحقیقاتی ۴۰ مگاواتی اراک"، " بازدید فنی از یکی از مراکز تحقیق و توسعه سانتریفیوژها"، " ارائه اطلاعات مربوطه مورد توافق و توضیحات مربوط به مطالعات صورتگرفته و یا مقالات منتشر شده در ایران در رابطه با ترابرد نوترون و مدلسازیها و محاسبات مربوطه و استفاده ادعایی از آنها در مواد فشرده" و "تبادل اطلاعات در خصوص ادعاهای مربوط به آغازگرهای انفجاری بزرگ و ادعاها درباره انفجار قوی مربوطه در ایران".
این توافق جدید در حالی به تصویب طرفین رسیده است که پیش از این ایران و آژانس بر روی اجرای هفت گام توافق کرده بودند که دوره زمانی اجرای آنها 25 اردیبهشت سال جاری بود و پس از آن باید گام های بعدی که در راستای پاسخ ایران به شبهات و سوالات آژانس بین المللی انرژی هسته ای است آغاز می شد.
هفت گام قبلی که در جریان سفر 26 بهمن سال گذشته آمانو، مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی به ایران به امضای وی و علی اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران رسید، شامل مواردی درخصوص ارائه اطلاعات درباره معدن ساغند یزد، کارخانه تغلیظ اردکان، راکتور IR-40 اراک، مرکز لیزر لشکرآباد و اما مهمتر از همه ارایه اطلاعات و توضیحات به آژانس به منظور ارزیابی اظهاریه ایران در مورد نیاز یا کاربرد توسعه EBW (نسل جدید چاشنیهای ایمن) یا همان چاشنی های انفجاری بود.
نگاهی هرچند سطحی به بندهای این دو توافق ایران و آژانس به وضوح گویای این است که اگرچه مقامات سازمان انرژی اتمی ایران همکاری های ایران و آژانس را خوب و در مسیر پیشرفت ارزیابی می کنند اما عامل اصلی اختلافات طرفین که ادعای آژانس مبنی بر انحراف برنامه صلح آمیز هستهای ایران به سمت ابعاد نظامی بوده، همچنان در میان مسائل حل نشده، و به صورت جدی خودنمایی می کند.
اما آژانس انرژی اتمی برای نخستین بار در گزارش نوامبر 2011 خود بصورت رسمی و نظام مند بر روی موضوع PMD یا همان ابعاد احتمالی نظامی برنامه هسته ای ایران تاکید کرد و پس از آن بارها ادعاهایی مبنی بر عدم اطمینان از صلح آمیز بودن برنامه هستهای ایران را تکرار کرده است. آژانس از ابتدا و بر اساس همان گزارش سال 2011 ادعا می کند اسنادی در اختیار دارد که نشان دهنده انحراف برنامه هسته ای ایران به سمت ابعاد نظامی است لذا ایران موظف است تا به این ادعاها پاسخ دهد.
با این حال مقامات کشورمان همواره تاکید کرده اند که اگر چه ابایی از ارائه اطلاعات در مورد برنامه هسته ای خود به آژانس ندارند اما باید این اسناد ادعایی توسط آژانس به ایران ارائه شود؛ اقدامی که تاکنون آژانس از پذیرش آن امتناع کرده است.
ایران تاکید دارد که این ادعاها توسط سرویس های جاسوسی کشورهای غربی جعل و میان چند کشور توزیع و توسط آنها به آژانس ارائه شده است.
با این حال موارد توافق شده در گام های 5 گانه اخیر و 7گانه پیش از آن، و وجود مواردی از جمله EBW یا همان چاشنی های انفجاری و همچنین ارائه اطلاعات مربوط به مطالعات صورتگرفته در رابطه با ترابرد نوترون، نشان می دهد که این بار عزم طرفین برای وارد شدن به موضوع PMD جدی است و اینبار طرفین تصمیم دارند تا اسناد و اطلاعات خود را با یکدیگر "تبادل" کنند که البته باید دید اینبار مقامات ایرانی که ورود به مباحث دفاعی کشور را از جمله خطوط قرمز رابطه با نهادهای بین المللی مانند آژانس می دانند تا کجا حاضر به قبول ورود آژانس به مباحث فعالیت های نظامی خود خواهند بود و همچنین مطالبات غربی که تاکنون نشان داده اند محدودیتی هم نداشته و بارها فراتر از هرگونه قانون و تعهدی مطرح شده اند، این بار چگونه و تا کجا مطرح خواهند شد.
از سویی دیگر به عقیده برخی تحلیلگران مسائل سیاست خارجی و بین الملل، اگرچه مسیر حل اختلافات ایران و آژانس با مسیر حل اختلافات ایران و 1+5 متفاوت است، اما هر یک از آنها در حل شدن موضوع دیگری تاثیرگذار است، بطوری که مثبت بودن روند مذاکرات ایران و 1+5 می تواند به حل شدن اختلافات ایران و آژانس کمک کند و از طرفی، انتشار گزارش مثبتی از سوی آژانس درخصوص برنامه هسته ای ایران نیز می تواند نقش مهمی در به نتیجه رسیدن هرچه سریعتر مذاکرات ایران با شش کشور داشته باشد.
برخی ناظران بر این باورند که جنس اختلافات ایران و غرب اگرچه فنی هستند ولی ماهیتی سیاسی یافته اند و همین مسأله احتمال حل شدن آنها را تضعیف کرده است و این ابهام وجود دارد که علیرغم اراده طرف ایرانی برای حل تمامی موارد مورد اختلاف و حرکت در لبه مرزی خطوط قرمزش، حتی انگیزه ای در طرف مقابل برای پایان دادن به اختلافات وجود داشته باشد.