احداث سد تنگ سرخ شیراز؛ سدی با ابهامات زیستمحیطی
حواشی درباره پروژه "سد تنگ سرخ" از آنجا ناشی میشود که با وجود نظرات مخالفان و موافقان ساخت آن، ابهامات باقی است/ ابهاماتی که نتوانسته است به نگرانیهای زیستمحیطی و اقتصادی ناشی از آن پاسخ دهد
گروه استانی «نسیم» - فارس، پروژه احداث سد روی رود تنگ سرخ شیراز، بیش از یک دهه است که بحثها و حواشی بسیاری را به دنبال دارد. در این بین کارشناسان، صاحبنظران و مسئولان کشوری و استانی به بیان نظرات و موضعگیریهایی در موافقت یا مخالفت با این پروژه پرداختهاند و رسانهها نیز کموبیش در گزارشهایی به تشریح و توضیح ابعاد زیستمحیطی، اقتصادی و امنیتی این سازه همت گماردهاند.
اما باز هم با مصوبهای در شصت و سومین جلسه علنی شورای شهر شیراز مبنی بر پرداخت 20 میلیارد تومان از جانب شهرداری این شهر برای اجرای پروژه سد تنگ سرخ تا پایان امسال؛ باز هم نام این پروژه بحثانگیز بر سر زبانها افتاد. پروژهای که با ورود وزارت نیرو، وزارت راه و شهرسازی، سازمان حفاظت از محیط زیست کشور، استادان دانشگاه و صاحبنظران کشوری و همچنین فعالان و دوستداران محیط زیست استان و کشور، بُعد ملی پیدا کرده است.
حواشی و بحثها درباره پروژه "سد تنگ سرخ" شیراز از آنجا ناشی میشود که مدتهاست مخالفان و موافقان ساخت این سازه، به بیان نظرات خود میپردازند؛ اما این مباحثهها به نتیجهای نمیرسد و همچنان ابهامات این طرح، بر جای خود باقی است. ابهاماتی که هنوز نتوانسته است به نگرانیهای زیستمحیطی، امنیتی و اقتصادی ناشی از انجام این پروژه، پاسخ دهد.
مؤافقان بیان میکنند که این سد، باعث پرآبی رودخانه خشک و به تبع آن دریاچه مهارلو میشود
ماجرا از آنجا آغاز میشود که بیش از یک دهه بر سر ساخت یا عدم ساخت سد بر روی رود تنگسرخ، بین کارشناسان و مسئولان استان و کشور، کشوقوسهای درگرفته بود و بالاخره در بهمن 90 این طرح به تصویب نهایی رسید و قرار شد که عملیات ساخت سد در شمال غرب شیراز شروع شود. موافقان این پروژه، هدف از احداث این سازه عظیم با طول تاج 775 متر، عرض تاج 12 متر، ارتفاع 95 متر، حجم آب تنظیمی 17.62 میلیون متر مکعب(آخرین ارقام ارائه شده) در دو کیلومتری شمال غرب شیراز را تامین آب باغهای قصرالدشت و جلوگیری از سیلابهای فصلی عنوان کردهاند. همچنین بیان میکنند که این سد، باعث پرآبی رودخانه خشک و به تبع آن دریاچه مهارلو میشود.
مشکلات زیست محیطی و امنیتی؛ سخن منتقدان ساخت این سازه
اما منتقدانی از میان استادان دانشگاه شیراز و کارشناسان منابع طبیعی و محیط زیست وجود داشتند که همچنان بر دلایل کارشناسی خود پافشاری میکردند تا اینکه در سال گذشته معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان محیط زیست کشور، دستور بازنگری در احداث این سد را صادر کرد. این دستور در حالی صادر شد که بیش از 8.5 میلیارد تومان برای احداث سد از زمان تصویب آن، هزینه شده بود.
معصومه ابتکار، رئیس سازمان محیط زیست کشور و معاون رئیسجمهور در سفری که 26 آذر 92 به شیراز داشت در نشست خبری با خبرنگاران اعلام کرد: "احداث سد تنگ سرخ تا هنگامیکه مورد تائید اداره کل محیط زیست استان فارس قرار نگیرد، مورد اعتراض و شکایت حقوقی بوده و از نظر ارزیابی مشکل داشته باشد، احداث صورت نمیگیرد." همچنین چیتچیان، وزیر نیرو، در سفر اخیر خود به شیراز در اول خرداد ماه گذشته، در جلسه مشترک کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی و مدیران بخشهای، آب، برق و کشاورزی و بخش خصوصی استان فارس گفت: این سد مجوز حفاظت محیط زیست ندارد و باید ابتدا مجوزهای لازم کسب شود.
از مشکلات زیست محیطی که منتقدان ساخت این سد بیان میکنند، خشکی دریاچه کمجان مهارلو - با عمق متوسط 55 سانتیمتر- در پی جلوگیری از ورود آب رودخانه خشک به این دریاچه که 32 درصد از حجم آب مهارلو را تامین میکند؛ در مدت سه سال آبگیری سد است. کارشناسان، پیامد خشکی دریاچه مهارلو را برخواستن ریزگردهای این دریاچه که به دلیل تخلیه فاضلابهای صنعتی در آب دریاچه، سمی بوده و میتواند برای سلامتی مردم مناطق اطراف آن، بسیار مشکلزا باشد.
در کنار مشکلات زیستمحیطی ذکر شده در احداث این سد- که شرح آن در سلسله گزارشهایی خواهد آمد- به دلیل اینکه حجم بسیار بالایی از آب در فاصله دو کیلومتری از پنجمین کلانشهر ایران ذخیره میشود، از نظر پدافند غیرعامل، مشکلات امنیتی بسیاری در صورت احداث این سد، متوجه شهر شیراز است و این نگرانی آنجا افزایش مییابد که به گفته ابراهیمیکارنامی، رئیس سازمان محیط زیست کشور، "خطر دیگری که ساخت سد تنگ سرخ را تهدید می کند وجود دو گسل خطرناک بمو و گسل سبزپوشان است که گسل نخست در فاصله سه کیلومتری و دومی در فاصله هفت کیلومتری این سد قرار دارند" است. تنها گسل سبزپوشان سالانه 1.6 میلیمتر حرکت می کند که باعث میشود مطالعات مهندسی بر روی سد، درست از آب در نیاید.
پروژه ساخت سد تنگ سرخ، با وجود نگرانیها، ابهامات و با وجود مخالفتهای مسئولان کشوری و وزرا، همچنان ادامه دارد.
«خبرگزاری نسیم» در استان فارس در سلسله گفتگو و گزارشهایی به بررسی ابعاد مختلف ساخت این "سد درونشهری" میپردازد.