سد تنگ سرخ شیراز؛ سدی بدون مجوز سازمان محیط زیست
با وجود عدم اخذ مجوز محیط زیست، ساخت این سد ادامه دارد و تاکنون ۸.۵ میلیارد تومان در آن هزینه شده است/ طبق مصوبه شورای شهر شیراز تا پایان سال جاری، شهرداری ۲۰ میلیارد تومان برای این پروژه هزینه میکند
گروه استانی «نسیم» - فارس، پس از آنکه پروژه احداث سد بر روی رودخانه تنگ سرخ شیراز به دلیل عظمت پروژه و نگرانیهای بسیار ناشی از ساخت آن، با مخالفتهای کارشناسان، استادان، مسئولان، فعالان محیط زیست، گروههای مردمی و غیره روبرو شد، چهرهها و مسئولان کشوری نیز در موضوع ورود کردند و این موضوع، توانست بُعد ملی پیدا کند.
معصومه ابتکار، رئیس سازمان محیط زیست کشور و معاون رئیس جمهور و همچنین حمید چیتچیان، وزیر نیرو در اظهاراتی در شیراز، بر غیرقانونی بودن این سد به دلیل عدم اخذ مجوزهای زیستمحیطی مربوطه، تأکید داشتهاند. ابتکار در 16 آذر 92 در نشست خبری با اصحاب رسانه استان فارس گفت: "احداث سد تنگ سرخ تا هنگامیکه مورد تأیید اداره کل محیط زیست این استان قرار نگیرد و مورد اعتراض و شکایت حقوقی باشد، صورت نمیگیرد. وی خواستار تجدیدنظر در ساخت این سد شد.
چیتچیان، وزیر نیرو نیز اول خرداد 93، در جلسه مشترک کمیسیون کشاورزی مجلس و مدیران بخشهای آب، برق و کشاورزی و بخش خصوصی استان فارس بیان داشت: "این سد مجوز حفاظت محیط زیست ندارد و باید ابتدا مجوزهای لازم کسب شود".
اما با طرح دوباره این موضوع و اختصاص بودجه 20 میلیارد تومانی از جانب شهرداری برای ساخت این سد که اخیرا در رسانههای استان فارس بازتاب گستردهای داشته است، از جانب موافقان و مدافعان سد تنگسرخ، ادعا میشود که تمام مجوزهای لازم ساخت این سد دریافت شده است و اجرای پروژه به صورت قانونی ادامه دارد.
طبق بند الف دستورالعمل اجرایی ماده 215 قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 89، لازم است طرحهای ملی و استانی، از شرکتها و مجموعههای صلاحیتدار، پیوست پدافند غیرعامل را دریافت کنند. اما هنوز از وجود پیوست پدافند غیرعامل برای سد تنگسرخ اطلاع دقیقی در دسترس نیست.
ابتکار در آخرین جلسهای که با اصحاب رسانه استان فارس داشت، گفت: برای هرگونه فعالیت عمده توسعه کشور، قانونی با عنوان ارزیابی زیستمحیطی وجود دارد که "کمیته ملی ارزیابی اثرات زیستمحیطی سازمان محیط زیست"، باید مجوز ساخت را صادر کند.
اما پیش از آنکه وجود یا عدم وجود "پیوست پدافند غیرعامل سد تنگسرخ" بررسی شود، به دلیل نگرانیهای بسیار زیستمحیطی ناشی از احداث این سد(از جمله خشکشدن دریاچه کمجان "مهارلو" و برخاستن ریزگردهای سمی آن بر فراز شهر شیراز و...) به سراغ معاون فنی سازمان محیط زیست استان فارس رفتیم.
حمزه ولوی در گفتگو با «نسیم» به صراحت اعلام میکند که سازمان محیط زیست و کمیته ارزیابی اثرات زیست محیطی این سازمان، هیچ مجوزی را در مؤافقت با ساخت سد تنگ سرخ شیراز صادر نکرده است و همچنان مخالفت و شکایت حقوقی این سازمان در مخالفت با این پروژه پابرجاست.
وی به بررسی جنبههای قانونی احداث سد تنگسرخ در شیراز پرداخت و گفت: طبق بند الف ماده 192 قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 89، "بهمنظور کاهش عوامل آلودهکننده و مخرب محیط زیست کلیه واحدهای بزرگ تولیدی، صنعتی، عمرانی، خدماتی و زیربنایی موظفند: طرحها و پروژههای بزرگ تولیدی، خدماتی و عمرانی خود را پیش از اجرا و در مرحله انجام مطالعات امکانسنجی و مکانیابی براساس ضوابط مصوب شورای عالی حفاظت محیط زیست مورد ارزیابی اثرات زیست محیطی قرار دهند. رعایت نتیجه ارزیابیها توسط مجریان طرحها و پروژهها الزامی است".
معاون فنی محیط زیست استان فارس بیان کرد: طبق جداول پیوست این مصوبه، طرحها و پروژههای مشمول انجام طرحهای زیستمحیطی شامل نیروگاهها، راهآهن، راه، جادههای درجه یک، بزرگراهها، صنایع نفت و گاز و پتروشیمی، خطوط لوله با توجه به نوع و محل و قطر آنها، انواع صنایع با توجه به حملونقل و مکان استقرار آنها، برخی شبکههای آبیاری، سازهها آبی از جمله سدها و... شامل ارزیابی زیستمحیطی میشوند.
این کارشناس سازمان محیط زیست عنوان کرد: مرجعی که باید خطرات و منافع احتمالی، تأثیرات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی و... را بررسی کند، "کمیته ملی ارزیابی اثرات زیست محیطی سازمان محیط زیست کشور" است که یا مؤافقت میکنند یا ساخت را مشمول به در نظرگرفتن اصلاحات و تمهیدات دانسته و یا احداث را رد میکنند. آقایان گزارش ارزیابی زیستمحیطی را تهیه کردهاند اما منتظر جواب آن نماندهاند و در نهایت سازمان محیط زیست احداث سد تنگ سرخ را رد کرده است و ما با وجود اینکه نظر کارشناسی خود را دادهایم، اما اصرار بر اجرای قانون داریم. مؤافقان باید این کمیته را در مورد رد خطراتی که این سد برای شهر شیراز و تأثیراتی که بر آب مهارلو دارد، متقاعد کنند و نظر این کمیته را که جایگاه قانونی دارد دریافت کنند. اقدام به ساخت، قبل از دریافت نظر کمیته ملی ارزیابی اثرات زیست محیطی، کاری غیرقانونی است. معمولا اختلافنظرها را به قاضی ارجاع میدهیم و در این پروژه قاضی، کمیته ارزیابی اثرات محیط زیست است و این کمیته هنوز هیچگونه مجوزی در موافقت با ساخت سد تنگسرخ صادر نکرده است.
این مسئول در پاسخ به این پرسش که آیا نگرانیهای زیستمحیطی ناشی از ساخت این سد برطرف شده است گفت: طبیعتا در ساخت سد مسائل فنی را در نظر میگیرند اما مهم این است که مجوزهای لازم را دریافت کنیم و هنوز نگرانیهای زیست محیطی و امنیتی برطرف نشده است. از نگرانیهای دیگری که وجود دارد، پروژههای تکمیلی اطراف این سد است. مشخصا توافق و تعهدی که کتبی و شفاهی در رفع نگرانی باشد، ارائه نشده است و هنوز کمیته ارزیابی اثرات محیط زیستی متقاعد نشده است. غیر از این قانون هر پروژه کوچک و بزرگی باید مجوز سازمان محیط زیست را داشته باشد هرچند مشمول ارزیابی کمیته ارزیابی محیط زیست نباشد؛ چطور ممکن پروژهای به این بزرگی بدون کسب مجوز سازمان محیط زیست در حال اجرا باشد.
معاون فنی محیط زیست استان فارس با اشاره به اینکه رئیس سازمان محیط زیست کشور اخیرا نامهنگاریهایی درباره سد تنگسرخ با وزارت نیرو داشته و خواستار ارجاع این قضیه(عدم اخذ مجوزهای قانونی برای احداث سد تنگسرخ از سازمان محیط زیست) به مراجع قانونی ذیصلاح شده است، تأکید کرد: البته ما شکایت کردهایم اما متاسفانه به جای دادگاه به کمیته حل اختلاف بین سازمانها ارجاع داده میشویم. اگر کمیته مربوطه نظر مثبت بدهد ما تأیید میکنیم حتی اگر خلافنظر کارشناسی ما باشد.
به گزارش خبرنگار «نسیم»، پروژه ساخت سد تنگسرخ با طول تاج 775 متر، عرض تاج 12 متر، ارتفاع 95 متر، حجم آب تنظیمی 17.62 میلیون متر مکعب(آخرین ارقام ارائه شده) در دو کیلومتری شمال غرب شیراز بر روی رودخانه تنگسرخ با مشارکت شرکت سهامی آب منطقهای فارس و شهرداری شیراز در حال اجراست. با گذشت بیش از یک دهه از طرح ساخت این سازه آبی، همچنان نگرانیهای ناشی از ساخت این سد پابرجاست و صاحبنظران و مسئولان کشوری و استانی به بیان نظرات و موضعگیریهایی در مؤافقت یا مخالفت با این پروژه پرداختهاند و رسانهها نیز کموبیش در گزارشهایی به تشریح و توضیح ابعاد زیستمحیطی، اقتصادی و امنیتی این سازه همت گماردهاند.
با وجود عدم اخذ مجوز سازمان محیط زیست، ساخت این سد همچنان ادامه دارد و تاکنون 8.5 میلیارد تومان در این پروژه هزینه شده است که طبق مصوبه شصتوسومین جلسه شورای شهر شیراز، تا پایان سال جاری، شهرداری 20 میلیارد تومان برای این پروژه هزینه میکند.
در کنار مشکلات زیست محیطی ناشی از ساخت این سد، نگرانیهای امنیتی به دلیل احداث این سازه در بالادست پنجمین کلانشهر شیراز و در فاصله کمی از مناطق و شهرکهای مسکونی و تأسیسات صنایع دفاعی نیز مطرح است.