سومین شهید محراب؛ شهیدی از تبار افلاکیان
گزارش «نسیم» بهمناسبت سیوسومین سالروز شهادت آیتالله دستغیب: توجه به معرفی آثار بجا مانده از ایشان از جمله کتاب "گناهان کبیره" میتواند در کاهش آسیبهای اجتماعی مختلف در جامعه تأثیرگذار باشد
«نسیم» فارس - علی شاهسون، امروز 20 آذرماه مصادف با سالروز شهادت عالم بزرگواری است که امام خمینی(ره) از ایشان تعبیر به معلم اخلاق، مهذب نفوس و متعهد به اسلام و جمهوری اسلامی کردند و رهبر معظم انقلاب نیز درباره ایشان اظهار داشتند: شهید دستغیب از نخستین کسانی بود که پرچم تبلیغ انقلاب اسلامی را در سختترین شرایط در استان فارس برافراشت و بر منابر و مجامع، نام امام امت را بر زبان جاری ساخت.
شهید محرابی که با یک اعلامیه شاه را از سلطنت خلع کرد
آیتالله سید عبدالحسین دستغیب فرزند آیتالله سیدمحمدتقی دستغیب بود و در سال 1292 در شیراز متولد شد. تحصیلات خود را در حوزه علمیه شیراز تا "سطح" ادامه داد و جای پدر -که سالها پیش از این فوت کرده بود- امام جماعت مسجد باقرخان شد. وی کمکم مخالفت خود را با برنامههای ضد مذهبی حکومت آشکار ساخت و در شرایطی که روزگار سختی را از نظر مادی میگذراند، پیشنهاد پیوستن به کادر قضایی دادگستری را نپذیرفت.
در زمان اجرای قانون کشف حجاب، مخالفتهای آشکار او موجب شد که حکومت اجازه وعظ و منبر را از او بگیرد و سرانجام براثر فشارهای زیاد رژیم در سال 1314 مجبور به ترک ایران و مهاجرت به نجف اشرف شد. پس از گذراندن دروس خارج، فقه و اصول در نجف، موفق به دریافت اجازه اجتهاد و نقل روایات شد. پس از تبعید رضا شاه از ایران، او نیز به توصیه آیتالله محمدکاظم شیرازی به ایران بازگشت و با همکاری مردم، مسجد جامع شیراز را که بیش از هزار سال قدمت داشت و به صورت خرابه درآمده بود، بازسازی کرده و آن را به مرکزی برای فعالیتهای مذهبی و سیاسی تبدیل کرد. تجدید بنای مدرسه علمیه حکیم و تأسیس دیگر مدارس علوم دینی از جمله فعالیتهای او در آن دوران است.
پس از اعلام لوایح ششگانه، او نیز به پیروی ازحضرت امام خمینی(س) به مخالفت با اهداف سیاسی رژیم پرداخت و چنان نقش مهمی در گسترش مبارزات در میان مردم داشت که رژیم مجبور شد همزمان با سرکوبی قیام 15 خرداد، او را نیز شبانه دستگیر کند. وقتی مأمورین به منزل او هجوم بردند، مردم خود را سپر ساختند و مانع از دستگیری او شدند. مأموران بسیاری را بازداشت کردند و سرانجام شهید دستغیب برای آزادی مردم بیگناه خود را به فرمانداری نظامی معرفی کرد. مقامات محلی، برخلاف قولی که داده بودند، او را تحت فشار مرکز به تهران اعزام کرده و به زندان فرستادند و پس از آزادی، بلافاصله او را تبعید کردند.
در سال 1343، بار دیگر به دلیل ادامه فعالیتهای سیاسی دستگیر و زندانی شد. در طول دوران اقامت اجباری امام در نجف، بارها به ملاقات ایشان رفت و ضمن بیان اخبار ایران و مبارزات مردم، رهنمودهای لازم را کسب کرد. بار دیگر، درگیری خشونتآمیز رمضان سال 56 در شیراز، باعث تبعید او از زادگاهش شد. در همین دوران، به همراهی چهار تن از دیگر روحانیون، طی اعلامیهای شاه را از سلطنت خلع کرد.
پس از پیروزی انقلاب، به عنوان نماینده اول استان فارس به مجلس خبرگان رفت و در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی مشارکت ورزید. چندی بعد، محبوبیت او در میان مردم باعث شد به حکم امام به امامت جمعه شیراز انتخاب شود. آیتالله دستغیب، صاحب تألیفات و ترجمههای بسیاری است که بیشتر آنها درباره اخلاق، معاد و خودسازی نوشته شدهاند.
از معروفترین کتابهای ایشان میتوان به "صلاة الخاشعین"، "معاد"، "گناهان کبیره"، "قلب قرآن" و "قیامت و قرآن" اشاره کرد. او سرانجام در روز 20 آذرماه 1360، هنگامی که عازم نماز جمعه بود، به دست یکی از اعضای میلیشیای سازمان مجاهدین خلق(گروهک منافقین) به نام گوهر ادب آواز به شهادت رسید.
بی عشق خمینی نتوان عاشق مهدی شد
جمله معروف "بی عشق خمینی نتوان عاشق مهدی شد" نیز از همین شهید است؛ در اواخر عمر احوال ایشان طوری شده بود که وقتی صحبتی از امام به میان میآمد، چندین بار پشت سر هم میگفت: امام، امام، امام، چه امامی و سپس آهی میکشید، مثل اینکه آن چیزی را که از امام یافته بود، نمیتوانست بیان کند.
هیچ گاه اسم امام را تنها نمیبرد و میگفت که پیروی از ایشان باعث افتخار من است. او این اطاعت را قولاً و عملاً نشان میداد و هرگز دیده نشد که در برابر امام و فرامینش و یا دولتی که مورد تأیید حضرت امام باشد، به اجتهاد و رأی و استنباط خویش استناد جوید.
شهید دستغیب صاحب هشت اجازه اجتهاد بود
در سن 24 سالگی موفق به کسب درجه اجتهاد از مراجعی چون آیات عظام آقا ضیاء عراقی، شیخ کاظم شیرازی و سید ابوالحسن اصفهانی شد. شهید دستغیب صاحب هشت اجازه اجتهاد بود. پس از مراجعت از نجف اشرف، ضمن اقامه نماز جماعت در مسجد جامع عتیق و تنویر افکار عموم، تحصیل و فراگیری علم و دانش را ادامه داد و به خدمت فقیه و عارف مرحوم آیت الله حاج شیخ محمدجواد انصاری همدانی رسید و با بهرهگیری از مراحم آن بزرگوار، مدارج عالیهای را در عرفان طی کرد و بالاخره همنشینی و رفاقت با حضرت آیتالله نجابت، جملگی موجب آزادی وی از قیود عالم طبع شد.
تشریفات جداییآفرین است و همه مصائب از جدایی است
پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی نیز با آن که نمایندگی مردم فارس و امامت جمعه شهر شیراز را بر عهده داشت. بیشتر به ارشاد مردم همت میگمارد تا انجام امور دولتی. او معتقد بود که تشریفات جداییآفرین است و همه مصائب از جدایی است. در خانه ایشان به روی همه باز بود و به جوانان از هر طبقه و گروه عشق میورزید و آنها را تکیهگاه واقعی و حقیقی حکومت و انقلاب میدانست. وی میفرمود: جوانان را دریابید؛ چرا که آنها بر پاکی و خیر مشتاقترند. مبارزات سیاسی این شهید بزرگوار از هنگامی شروع شد که اساس دین را با روی کار آمدن رضاخان در خطر دید، بنابراین در منابر و سخنرانیها مردم را از توطئه آگاه میکرد، به ویژه با کشف حجاب که از نخستین برنامههای ضداسلامی و زمینهساز نشر منکرات و مفاسد در سطح جامعه و در نهایت نفوذ و سلطه هر چه بیشتر اجانب و بیگانگان بر همه شئون میهن اسلامی بود، بشدت مخالفت میکرد.
کلاً و دربست در اختیار اسلام هستم
تفنگ به دستهای رضاشاه مانع از منبر رفتن و سخنرانی وی میشدند و به قول خود شهید، کار این مزاحمتها و اخلالگریها به جایی رسیده بود که او ناگزیر بر روی زمین مینشست و مردم را موعظه میکرد. در جواب اعتراض مأموران هم پاسخ میداد که "مرا از منبر رفتن منع کردهاند، نه از سخن گفتن بر روی زمین."
در لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی که به عنوان نخستین اعلامیه رهبر عظیمالشأن انقلاب اسلامی از قم بدست شهید دستغیب رسید، صریحاً اعلام کرد: «کلاً و دربست در اختیار اسلام هستم.»
از آنجا که همکاری دیگر علما نیز ضروری بود، ایشان به خانه فرد فرد علمای آن روز میرفت و با هر زبان و برنامهای که بود، جز دو سه نفر، بقیه را به شرکت در مجلس هفتگی عمومی در شبهای جمعه در مرکز مبارزات (مسجد جامع شیراز) راضی میکرد و با سخنرانیهای افشاگرانه و آتشین خود مردم را روشن و آماده مبارزه با طاغوت میکرد.
در اسناد ساواک آمده است که ایشان پس از تصویب طرح شش مادهای اظهار داشته "... ما زنده باشیم و بگذاریم اسرائیل و جاسوسانش در فرهنگ کشور اسلامی حکومت کنند؟ نه، این عملی نیست."
با اوجگیری انقلاب اسلامی و نزدیک شدن لحظه پیروزی نهایی، وی در 22 بهمن 57 با رئیس شهربانی تماس گرفت و به او گفت که خود را تسلیم کند و به فکر جان خود و مردم باشد؛ چون سقوط نزدیک است، بنابراین خود و دیگران را به کشتن ندهد.
البته یگانهای ارتش و مخصوصاً ژاندارمری یکی پس از دیگری تسلیم شدند؛ با اینکه هنوز پیروزی انقلاب اعلام نشده بود، اما منزل آن شهید بزرگوار از سران نظامی و درجه داران و افسران مرتباً پر و خالی میشد.
امضای طوماری به طول 80 متر و درخواست مردم شیراز
شهید دستغیب پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، نمایندگی مردم فارس در مجلس خبرگان را عهدهدار شد و در پی درخواست اهالی شیراز با امضای طوماری به طول 80 متر، از سوی حضرت امام به امامت جمعه شیراز منصوب شد. او عارفانه میگفت: «من اطاع الخمینی فقد اطاع الله»
شهید دستغیب سختترین مدافع ولایت فقیه بود
دستغیب چنان عظمت وجودی حضرت امام و اتصال ایشان به مبدأ وحی را دریافته بود که اطاعت از ایشان را همان اطاعت از خداوند سبحان میدانست و سرپیچی از فرمان امام را نافرمانی خدای تعالی، او عارفانه میگفت: "من اطاع الخمینی فقد اطاع الله" و بنابر همین اعتقاد از همان آغاز نهضت اسلامی تا پایان عمر همواره پشت سر ایشان حرکت کرد و از نظر خاص و عام سخت ترین مدافع ولایت فقیه بود.
ایشان همان قدر که نسبت به مقام امامت و رهبری تولی داشت، در رابطه با هر عنصری که در جهت خلاف امام بود، بشدت تبری می ورزید. چنان که میفرمود: "هنگامی که در مجلس خبرگان قانون اساسی دیدم بنیصدر در رابطه با ولایت فقیه که اساس نظام الهی جمهوری اسلامی است، آن هتاکیها را کرد، بر خود واجب دانستم به دفاع از ولایت فقیه برخیزم و مطالبی را از تربیون مجلس بیان کنم.»
محور سخنرانیهای شهید دستغیب بر اساس صحبتهای امام(ره)
همسر شهید در مورد علاقه و ارادت ایشان به حضرت امام میگوید: "هرگاه حاج آقا با امام امت دیدار داشتند، در بازگشت بیش از حد خوشحال و شاداب بودند؛ همیشه خودشان را موظف می دانستند که اخبار رادیو و تلویزیون و بخصوص صحبتهای امام امت را گوش کنند و آن را یادداشت کنند. ایشان صحبتهای امام را محور سخنرانیهای خود قرار میدادند."
با شروع تجاوز دشمن به میهن اسلامی، او با بیانات بسیار رسا جوانها را تشویق به شرکت در جبههها میکرد و در بسیج نیروهای خالص به جبهه و تأمین امکانات و تدارکات برای رزمندگان تلاش مستمر و پیگیر داشت.
با فرا رسیدن موسم حج اطلاعیه زیر از سوی ایشان صادر شد: "مردم متدین و شریف استان فارس با توجه به وضع حساس فعلی مملکت و تجاوز ناجوانمردانه عراق به کشور اسلامی ما سزاوار است از رفتن به حج صرف نظر کرده و با حضور یکپارچه خود در صحنه مبارزه، کمکهای لازم را به ارتش نیرومند و عالیقدر جمهوری اسلامی ایران برسانید."
روایت همسر شهید از حال و هوای روزهای منتهی به شهادت شهید محراب
فاطمه حق نگهدار، همسر شهید دستغیب در گفتگویی از حال و هوای روزهای منتهی به شهادت ایشان روایت کرد، همسر شهید دستغیب گفت: گمانم جمعه آخر ماه محرم بود. آقا به مسجد جامع رفتند و دعای کمیل بسیار جالبی را خواندند و برگشتند. تلویزیون آن شب دعای کمیل ایشان را گذاشت و آقا از اول تا آخر دعا گریه کردند. نیمه شب که میخواستند برای نماز شب بیدار شوند، سراسیمه از خواب پریدند و دیدم حال ایشان خیلی منقلب است. یک لیوان آب برایشان آوردم تا کمی آرام گرفتند. بعد گفتند چیزی را به اشاره به تو میگویم و بس. آن وقت دستشان را به سینهشان زدند و به آسمان اشاره کردند. واقعاً گیج بودم و نمیدانستم معنی این کارشان چه بود.
موقعی که وضو میگرفتند، تماشایشان میکردم. آن روز گفتند: دیگر تنها شدی! دلم فرو ریخت. مثل همیشه قطرهشان را آماده کردم و روی میز گذاشتم که بخورند. آن روز گفتند دیگر قطره برای من اثر ندارد. بعد هم خداحافظی کردند و رفتند. نمیدانم چرا یک مرتبه به دلم برات شد این آخرین وداع است. دلشوره داشتم. میخواستم برای ناهار کلمپلو درست کنم. شهید آسید محمدتقی آمده بود و تماشا میکرد. انگار در چشمهایش میخواندم حادثهای در شرف وقوع است. از مکه برای خانم آسید محمدتقی چادر آورده بودم. گفت: "خانمم را میآورم که چادر را برایش بدوزید". گفتم: "قدمتان سر چشم". غذا را که آماده کردم راه افتادم تا به محل نماز جمعه بروم. جلوی در خانه زنی داد و فریاد راه انداخته بود که چند بچه یتیم دارم و کمک کنید. داییام و آقا سید هاشم چند قدمی پشت سر آقا رفتند که ناگهان صدای انفجار مهیبی آمد و تمام شیشههای خانهها ریختند. داییام میگفتند قبل از اینکه به منزل ما بیایند، در کوچه زن حاملهای را میبینند، ولی متوجه نمیشوند زیر لباسش مواد منفجره پنهان کرده است. او به هوای اینکه میخواهد به آقا نامه بدهد، جلو میرود و ضامن نارنجکی را که به خود بسته بود میکشد و آقا را همراه عده زیادی شهید و زخمی میکند.
شهید محمدرضا عبداللهی که رئیس دفتر آقا بود. شهید جباری، شهید رفیعی، شهید جوانمردی، شهید منشی، شهید سادات، شهید حبیبزاده و آسید محمدتقی که نوه آقا بودند. یادم هست شهید جباری همیشه روی پشتبام منزل پاسداری میداد. یک وقتی به آقا گفتم: "این بنده خدا نباید مرخصی برود؟" 19 سال هم بیشتر نداشت، اما هیچ چیزی جز مراقبت از آقا برایش مهم نبود. شهید عبداللهی هم با اینکه زن و بچههای زیادی داشت، ولی آقا را رها نمیکرد، طوری که خانمش گاهی گلایه میکرد که ما اصلاً او را نمیبینیم. آقا سید محمدتقی هم که همیشه یک قدم جلوتر از آقا حرکت میکرد و مراقب بود. شهید حبیبزاده هم پیرمرد محترمی از خانواده فقیری بود که همیشه آقا را همراهی میکرد.
شهید دستغیب در دوران فعالیت علمی و اجتماعی شاقول جامعه بوده است
آیتالله اسدالله ایمانی، نماینده ولی فقیه در فارس و امام جمعه شیراز در گفتگو با «نسیم» اظهار کرد: شهید دستغیب صاحب صدقه جاریه و علمی است که جامعه از آن استفاده کرده و میکند و غیر از مقامی که شهدا دارند، این شهید بزرگوار در عرصه علمی و زهد و تقوی نیز پایداری دارد که با گذشت زمان از بین نمیرود. ما باید این نکات را برای جامعهمان بازگو کنیم و یاد و خاطره این بزرگان را حفظ کنیم.
وی در ادامه افزود: شهید دستغیب حق تعلیم و تربیت دارد و در دوران فعالیت علمی و اجتماعی شاقول جامعه بوده و تنظیم حرکت ما مرهون وجود چنین میزانها و معیارهایی است و از این رو وی ذویالحقوق حساب میآید و ما باید این حق را ادا کنیم، امروز باید کتابهای نگاشته شده توسط این شهید بزرگوار در جامعه ترویج و نهادینه شود.
آیتالله ایمانی خاطرنشان کرد: این شخصیتها و چهرههای بلند را نمیتوانیم در قالب یک گروه و جمعیت خاص معرفی کنیم که هر پیراهنی که بر قامت اینگونه انسانها دوخته شود و در حد نجات انسانها، در حد انبیا و پیشوایان دینی و در حد تبیین نظام اسلامی نباشد ظلم بیِّن و فاحش است که این چهرهها بلندتر از گروهها و جناحها هستند و حتی به خانواده خود نیز تعلق ندارند بلکه متعلق به تمام بشریت هستند.
امام جمعه شیراز تصریح کرد: فرارسیدن سالگرد شهادت این چهرههای بلند بهانه و فرصتی است که ما تکلیف خود را ادا کنیم و مسئولیتی که بر دوش داریم را انجام دهیم، این یک هفته و چند روز بهانه است و تبیین افکار و اندیشه بزرگانی چون شهید دستغیب نباید تنها به این ایام محدود شود.
همواره در سخنان شهید دستغیب معنویت و دعوت به خدا و اسلام بود
آیتالله سیدعلی اصغر دستغیب، نماینده مردم فارس در خبرگان رهبری نیز بیان داشت: شهید آیتالله دستغیب در سخنانش معنویت و دعوت به خدا و اسلام بود و عمر خود را صرف مبارزه و نظام و انقلاب کرد.
تولیت حرم شاهچراغ(ع) با بیان اینکه شهید دستغیب نمونه و الگوی دفاع از نظام و ولایت بود، اظهار کرد: امروز باید ویژگیهای این شهید در بین اقشار مختلف جامعه از جمله نسل جوانان ترویج و نهادینه شود تا الگو بگیرند، شهید دستغیب مرد دیانت و با بصیرت بود که تلاشهای زیادی برای حفظ اسلام و انقلاب داشت.
سید احمدرضا دستغیب، نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس و نماینده شیراز نیز با گرامیداشت 20 آذرماه سالروز "شهادت معلم اخلاق، مهذب نفوس و مرشد مردم شهید محراب آیتالله دستغیب"، گفت: به تأسی از حالات و روحیات آن شهید وارسته که عمر گرانقدرش را صرف تهذیب نفس و تجلی تعلقات مادی کرده، باید با اصلاح رفتارها و گفتارهای خویش، پرهیز از وابستگیهای دنیا را نصبالعین خویش قرار دهیم تا اعمال ما حجابی بر سر راه قرب الهی و اتصال به منبع پرفیض ملکوت و کسب درجات معنوی نشود. از سیر و سلوک آن شهید عارف بر ما مسلم میشود، عشق و اراده آن عصاره فضل و معرفت به آستان بلند ولایت که همواره در طول عمر پربارش حبل المتین مردم خداجوی شیراز به امام راحل(ره) و رکن رکین ولایت بود.
برخی از مسئولان گلایه داریم، گوییکه تمام تلاش خود را میکنند تا نامی از شهید دستغیب در این شهر باقی نماند
حجتالاسلام سیدابراهیم دستغیب، نوه شهید آیتالله دستغیب نیز با بیان اینکه مردم ایران و شیراز آن عالم ربانی را به عنوان شهید محراب میشناسند، از بروز برخی بیمهریها نسبت به یاد و بزرگداشت آن مرحوم گلایه کرد و گفت: از برخی از مسئولان گلایه داریم، گوییکه تمام تلاش خود را میکنند تا نامی از شهید دستغیب در این شهر باقی نماند.
به گزارش «نسیم»، شهید دستغیب به نوعی شناسنامه شهر شیراز است، اما آنطور که باید و شاید به معرفی شخصیت این شهر بزرگوار در شهر و مراکز آموزشی ما پرداخته نشده است، توجه به معرفی آثار بجای مانده از ایشان از جمله کتاب گناهان کبیره میتواند در کاهش آسیبهای اجتماعی مختلف در جامعه تأثیرگذار باشد.