مدیرکل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان: بیش از ۱۰۰ هزار کودک بازمانده از تحصیل داریم
نخعی در گفتگوی تفصیلی با «نسیم» افزود: مردم، علما و افراد صاحب نفوذ استان جهت تحصیل این دانشآموزان با آموزش و پرورش همکاری کنند/ توسعه کمی در آموزش و پرورش استان چشمگیر است
سیستان و بلوچستان گرچه در زمینه رشد آموزش و پرورش و فضاهای آموزشی با قبل از انقلاب قابل مقایسه نیست؛ ولی همچنان در زمینه تعلیم و تربیت استان دغدغههای جدی کمی و کیفی وجود دارد. استان به لحاظ بسیاری از شاخصهای حوزه آموزش جزو استانهای آخر کشور محسوب میشود و فاصله زیادی با میانگین کشوری دارد. در همین راستا با توجه به اهمیت موضوع گفتگویی با علیرضا نخعی، مدیرکل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان انجام شده که متن کامل آن در ادامه مطلب آورده شده است.
نخعی: آموزش و پرورش حوزه کاری وسیع و گستردهای دارد و کار مهمی در جامعه انجام میدهد. اگر نگوییم امر تعلیم و تربیت مهمترین کارها است؛ باید بگوییم از جمله مهمترین کارها است. دو کار در جامعه مهم است یکی مملکداری و دیگری مدرسهداری این را بزرگان گفتهاند. ما احساس میکنیم مهمترین رسالتمان ارتباط بیشتر با مردم است. باید حرف و خواستههای مردم را خوب و عمیق بشنویم و از آن استفاده کنیم و علاوه بر آن باید حرفمان را به مردم و آحاد جامعه برسانیم. ما معتقیدیم آموزش و پرورش آنگونه که باید، شناخته نشده و به مردم شناسانده نشده است. آموزش و پرورش با مسائل مختلفی درگیر است و برای آنکه در این عرصه توفیقی حاصل شود ما باید با مردم ارتباط داشته باشیم و در مورد ظرایف کاری که در مدرسه انجام میشود با مردم و والدین صحبت کنیم. ما باید از نیازهایی که آموزش و پرورش دارد با مردم صحبت کنیم و در این زمینه پیامرسانی انجام دهیم و قطعاً رسانهها میتوانند کمک زیادی در این زمینه بکنند. مردم استان ما باید درک درستی از آموزش و پرورش و جایگاه، مقدورات و محدودیتهای آن پیدا کنند و رسانهها در این زمینه وظایف مهمی بر عهده دارند.
ما به این جایگاه و اهمیت رسانهها معتقدیم و به خبررسانی دقیق، صحیح و سریع هم اعتقاد داریم. معتقدیم اگر اقدامی انجام میشود که نقصی در آن وجود دارد؛ مردم باید از آن مطلع شوند تا در زمینه اصلاح آن حساسیت ایجاد شود. ما هم از کشف حقایق سیستممان هراسی نداریم چون معتقدیم رشد در گرو این است که حقیقت برملا شود. اگر خدای ناخواسته فضای کتمان حقیقت و سانسور ایجاد شود و فضا به نحوی باشد که مسئولان خود را خوب نشان دهند؛ این امر باعث پسرفت میشود. پیشرفت زمانی قابل تحقق است که عیبهای خود را بدانیم و قطعاً رسانهها و به ویژه خبرگزاریها خیلی میتواند در این راستا به مسئولین کمک کنند. انتظار ما از رسانهها در انتشار اخبار، ایفای نقش در راستای اصلاح امور است و البته رسانهها و خبرگزاریها همیشه طرف مردم هستند یعنی به عنوان نماینده مردم نقش ایفا میکنند.
«نسیم»: اصول راهبردی دولت تدبیر و امید در حوزه آموزش و پرورش در مناطق محروم به ویژه سیستان و بلوچستان چیست؟
نخعی: استراتژی اساسی آموزش و پرورش در دولت تدبیر و امید بهبود کیفیت آموزشی است؛ منتها این کیفیت آموزشی را با سیاستهای اجرایی تعقیب میکند. وزیر آموزش و پرورش در این دوره پنچ سیاست را در این زمینه ذکر کرده؛ اول بحث ساماندهی نیروی انسانی است. مهمترین موضوع آموزش و پرورش نیروی انسانی محسوب میشود. ساماندهی یعنی اینکه توزیع نیروی انسانی در آموزش و پرورش درست نیست؛ به عبارتی در یک جا انباشت نیرو و در جای دیگر کمبود نیرو داریم. به طور مثال نسبت دانشآموز به معلم در سیستان و بلوچستان 15 دانشآموز به ازای هر معلم است در حالی که میانگین کشوری آن 11 دانشآموز به ازای هر معلم است. این یعنی یک جا معلم کمتر داریم و یک جا بیشتر، یعنی توزیع نیروی انسانی حتی در استانها هم نامتوازن است. ما امسال براساس دستوری که وزیر محترم دادند ساماندهی را شروع کردیم و نیروهای مازاد را به جایی که کمبود داریم هدایت میکنیم. از این پس استخدام و بکارگیری نیروی انسانی هم با توجه به همین رویکرد ساماندهی نیروی انسانی و رعایت نسبت دانشآموز به معلم صورت میگیرد.
سیاست بعدی توسعه مشارکت است. آموزش و پرورش به تنهایی نمیتواند این بار سنگین را بردارد و در این زمینه کمک آحاد جامعه و همه دستگاهها را میخواهد. به عنوان نمونه در حال حاضر بخشی از ظرفیت کلاسهای درس استان ما خالی است. نرخ تراکم دانشآموزان در کلاسهای درس استان ما 23 است؛ و با توجه به ظرفیت 30 نفره کلاسها 7 نفر در هر کلاس جای خالی داریم. از طرف دیگر 25 هزار کلاس درس داریم و اگر 25 هزار را در 7 ضرب کنیم؛ میشود یک عدد نجومی، که این ظرفیت بلااستفاده آموزش و پرورش استان است. از طرف دیگر بیش از100 هزار کودک بازمانده از تحصیل داریم؛ بنابراین ما باید از مردم، معتمدین، متنفذین و علما مشارکت بخواهیم تا کمک کنند این دانشآموزان سر کلاس درس بنشینند. در شرایطی که دانشآموز بازمانده از تحصیل داریم؛ چرا کلاس با 23 نفر و با ظرفیت خالی کار کند. معلمی که برای 23 نفر سر کلاس میرود؛ 30 نفر هم بیایند سر کلاسش همان است و بدون هزینه و تجهیزات اضافی میتواند به کار آموزش و پرورش بپردازد.
سیاست بعدی ارتقای مدیریت آموزشگاهی است که به نظر من یکی از اصولیترین سیاستهای این دوره است. ارتقای مدیریت آموزشگاهی یعنی مدرسه را تقویت کنیم؛ مدیریت مدرسه را تقویت کنیم؛ اختیارات مدرسه را افزایش دهیم؛ که در حال حاضر این کار را ما در استان انجام میدهیم. ما داریم تلاش میکنیم که مدیرانمان تحصیلات و صلاحیتهای بالاتری داشته باشند. همین امسال 300 مدیر مدرسه را در سطح استان جا به جا کردیم که در تعقیب همین سیاست بوده و اعتقاد داریم مدیر مدرسه نباید دیپلم و فوق دیپلم باشد؛ بلکه حداقل سواد مدیر مدرسه لیسانس باید. علت امر هم این است که مدیر باید دروس دانشگاهی را خوانده باشد تا بهتر بفهمد تعلیم و تربیت یعنی چه؟ برای تقویت و ارتقای صلاحیت مدیران هم برنامهریزی کرده و میکنیم. در این راستا کارگاههای آموزشی متعدد برای مدیران در نظر گرفته شده است. اختیارات مدیران را نیز افزایش میدهیم و دیگر بنا نیست مدیر برای هر کاری که انجام میدهد از اداره اجازه بگیرد. مدیر باید این اعتماد به نفس و اختیارات را داشته باشد که خودش در مورد اقداماتی که برای رشد تربیتی و آموزشی دانشآموزان مناسب تشخیص میدهد؛ تصمیمگیری کند.
سیاست دیگر عدم تمرکز است که آموزش و پرورش این سیاست را به شدت دنبال میکند و این سیاست در راستای توجه به مناطق دور افتاده است. آموزش و پرورش را نمیتوان با تمرکز اداره کرد. وزارتخانه بسیاری از اختیاراتش را به استان تفیض کرده است؛ استان نیز اختیاراتش را به منطقه و منطقه باید به مدرسه منقل کند تا همین طور در بدنه توزیع شود و سیستم بتواند راحتر و چابکتر کار کند. در این راستا بناست ساختار هم کمتر شود. ساختار ادارهکل آموزش پرورش استان نیز به زودی اصلاح میشود و بسیاری از پستهای اداری غیرضروری حذف میشوند تا کارها راحتتر و روانتر انجام گیرد و در عوض مدرسه و بدنه آن تقویت میشود.
سیاست بعدی که انشاالله آینده آموزش و پرورش را متحول خواهد کرد؛ عملیاتی کردن بودجه است که در راستای همان تقویت مدرسه است. یعنی مدرسه خودش میشود تشخیص دهنده چگونگی هزینه کرد سرانههای دانشآموزان و به عبارتی کل سرانه دانشآموز یکجا به مدرسه اختصاص پیدا میکند. در این صورت در عملیاتی کردن بودجه، بودجه آموزش و پرورش به جایی که کار اصلی انجام میشود اختصاص پیدا میکند که این کار هم امسال به شکل آزمایشی در حال انجام است.
«نسیم»: همانطور که مطلع هستید؛ وضعیت فعلی شاخصهای آموزشی استان نسبت به میانگین کشوری پایین است. ارزیابی شما از این موضوع چگونه است؟ در این مدت یک سال اخیری که شما مسئولیت دارید چه تغییری در زمینه این شاخصها در استان ایجاد شده است؟
نخعی: متأسفانه شاخصهای آموزشی در استان پایین است اما اگر منصفانه به این موضوع نگاه کنیم؛ دلیلش کمکاری در آموزش و پرورش نیست. خوشبختانه توسعه کمی در آموزش و پرورش استان واقعاً چشمگیر است اما شرایط سیستان و بلوچستان به نحوی است که با وجود همه تلاشها هنوز هم در بسیاری شاخصهای آموزشی در رتبههای نامناسبی هستیم. سیستان و بلوچستان پراکندهترین استان کشور است و بیشترین تعداد مراکز جمعیتی زیر حدنصاب 20 خانوار را دارد و هم اکنون شش هزار روستای زیر 20 خانوار در این استان وجود دارد؛ جنس آموزش و پرورش هم به نحوی است که مدرسه باید به مناطق برده شود؛ ولی با این حال خوشبختانه مدارس ما در بسیاری از مناطقی که هنوز راه، خانه بهداشت، آب و برق ندارند وجود دارد. دلایلی از قبیل شرایط خاص استان، دوری از مرکز، وجود مرز طولانی، مسائل فرهنگی استان و مشکلات اقتصادی مردم متأسفانه در اولویتبندی خانوادهها معمولاً تحصیل اولویت اول را پیدا نمیکند و مشکلات اقتصادی و معیشتی در اولویت قرار میگیرد و به همین دیلی شاخصهای آموزشی استان ما پایین است. البته باید گفت این به این معنا نیست که ما محکوم هستیم که شاخصهای استانمان پایین باشد؛ بلکه میتوان با برنامهریزی و برنامههای خلاقانه کاری کرد که شاخصهای ما به ویژه شاخص سواد و شاخص پوشش تحصیلی در همه مقاطع ارتقا پیدا کند.
ما یک برنامه چهار ساله تدوین کردهایم دقیقاً با همین هدفگیری که تک تک شاخصها ارتقا پیدا کند و حداقل به میانگین استانهای کشوری برسد؛ که البته رسیدن به این هدف نیاز به حمایت، پشتیبانی و امکانات دارد. خوشبختانه دولت در این زمینه همه تلاش خود را انجام میدهد اما معلوم است که این مهم به تنهایی قابل دستیابی نیست و نیاز به حمایت همه جانبه دارد.
یکی از مهمترین حمایتهای مورد نیاز در این زمینه، حمایت مردمی است. لازم است که مردم تحصیل فرزند را نسبه به کار او اولویت اول بدانند و این موضوع به تنهایی در اختیار آموزش و پرورش نیست. آموزش و پرورش امکانات تحصیلی را محیا کرده و هر جا که ما یک هسته دانشآموزی داشته باشیم حتماً در آنجا مدرسه دایر خواهیم کرد. حتی ما با آمارهای پایین هم مدرسه دایر میکنیم. حالا دیگر مردم هستند که باید به ما کمک کنند و فرزندانشان را به مدرسهها بفرستند.
در بحث اعتبارات هم خوشبختانه امسال استان ما در اکثر شاخصها از جمله شاخص توزیع اعتبارات رشد 50 درصدی داشته است. پرداخت سرانه ما از ابتدای سال تاکنون 100 درصد رشد داشته است. انشاءلله که مردم هم کمک کنند که بتوانیم در یک برنامه چهار ساله به در اکثر شاخصهای آموزشی به میانگین کشوری برسیم.
«نسیم»: شاخصترین عملکرد شما در حوزه آموزش و پرورش در طول مدت یک سال مسئولیتتان به عنوان مدیرکل آموزش و پرورش استان، چه بوده است؟
نخعی: ما عملکرد شاخصی نداشتهایم اما برای برنامهمحور کردن آموزش و پرورش تلاش کردهایم. ما در آموزش و پرورش به شدت از روزمرگی و کار عبث و تکراری و بیاثر پرهیز میکنیم. مهمترین کار ما تدوین برنامه توسعه چهار ساله است مبتنی بر وضعیت گذشته و موجود آموزش و پرورش، ظرفیتهای آموزش و پرورش و همینطور اهدافی که برای خودمان طراحی کردهایم. خوب در کنار این البته ما سعی کردهایم که نیروی انسانی را ساماندهی کنیم. ما امسال حدود 800 نیروی مازاد را از آموزش و پرورش حذف کردیم. شما این 800 نفر را اگر بخواهید تبدیل به عدد و رقم کنید یک عدد قابل توجهی میشود و بعد اثراتش را در کیفیت آموزشی بررسی کنیم. خوب ما مناطقی داشتیم که یک نفر نیروی متخصص در آنجا نبود و همه نیروهایش منتقل شده بودند؛ در عوض در مرکز استان و بعضی دیگر از مناطق استان نیروی مازاد داشتیم. البته در این راستا مقداری فشار به ما و بخشی از همکارانمان آمد اما نتیجهاش به نفع مردم بود و گام نخست در ساماندهی نیروی انسانی آموزش و پرورش استان خوب برداشته شد. انشاءالله که این روال در سالهای آینده هم ادامه پیدا کند.
کار دیگری که انجام شد بحث فوقالعاده مناطق کمتر توسعه یافته است. با همه مشکلاتی که آموزش و پرورش داشت با همکاری و دستوری که وزیر محترم صادر کردند؛ نزدیک به 40 میلیارد تومان به اعتبارات فصل اول آموزش و پرورش استان تزریق شد تا ما بتوانیم این فوقالعاده مناطق کمتر توسعه یافته را به آن دسته از همکارانی که دریافت نمیکردند پرداخت کنیم؛ چون تقریبا 15 درصد فرهنگیان استان این فوقالعاده را دریافت میکردند و 85 درصد نمیگرفتند. در این زمینه نقش من به عنوان یک هماهنگ کننده بود اما استاندار برای تحقق این امر زحمت کشیدند، نمایندگان مردم پیگیری کردند و مجموعه پیگیریهای مدیران استان به ثمر نشست.
«نسیم»: آیا افت تحصیلی بین دانشآموزان استان وجود دارد و اگر وجود دارد راه حل آموزش و پرورش برای برطرف کردن این مشکل چیست؟
نخعی: افت تحصیلی دانشآموزان یک واقعیت غیرقابل انکار است. حتی اگر یک نفر مردودی هم داشته باشیم ار نظر ما افت تحصیلی محسوب میشود. متأسفانه الان خیلی دانشآموز مردودی داریم و عددش از هزار نفر هم بیشتر است. اگر خروجی استان ما از کنکور سراسری و رتبههای قابل قبول استان کمتر از میانگین کشوری باشد؛ به نظر من افت تحصیلی وجود دارد. ما باید به اندازه استعداد و استحقاق بچههایمان برنامهریزی کنیم تا نتیجه بگیریم. بنابراین متأسفانه افت تحصیلی داریم و میتوان گفت که این افت تحصیلی بسیار بیشتر از استعداد و استحقاق فرزندانمان است. اما جلوگیری از افت تحصیلی راه حلها و ابعاد مختلفی دارد که مهمترین آن باز هم مقوله نیروی انسانی است. چرا ما ساماندهی نیروی انسانی میکنیم؟ چرا ما اینقدر در برابر درخواستهای همکارانمان برای جا به جایی مقاومت میکنیم؟ بخشی از آن برای جلوگیری از افت تحصیلی است؛ اما تنها عامل افت تحصیلی این نیست و برنامههای ما هم در واقع در کاهش و افزایش افت تحصیلی موثر است.
مطلب بعد اینکه ما تنها استانی هستیم که برای اولین بار در کشور "مجمع خیرین اندیشهساز" را راهاندازی کردهایم. به نظر ما مدرسهسازی کار خوبی است اما مدرسهداری از آن مهمتر است. ما اگر یک تعلیم و تربیت خوب داشته باشیم حتی اگر مدرسه هم نداشته باشیم به هدفمان میرسیم؛ بنابراین بسیار ضرورری دیدیم که این انجمن خیرین اندیشهساز را با هدف مشارکت و جلب همه افرادی که میخواهند کیفیت آموزشی استان بهتر و افت تحصیلی کمتر شود و کسی ترک تحصیل نکند؛ راهاندازی شود؛ چرا که یکی از دلایل افت تحصیلی ترک تحصیل است. متأسفانه چهار درصد دانشآموزان استان در طول سال مدرسه را رها میکنند که جزو افت تحصیلی قرار میگیرند. برای اینکه جاذبه تدریس را افزایش دهیم و برای بهبود روشهای آموزشی، نیاز به آموزش داریم و برای اینکه آموزش را اثربخشتر کنیم نیاز به تجهیزات آموزشی و رسانههای دیداری و شنیداری داریم. حتی امروزه بحث ماشینهای آموزشی و هوشمندسازی کلاسها و استفاده از نرمافزارهای آموزشی مطرح است.
ما سال گذشته 12 بسته کنکور آسان را که هر بسته قیمتش حدود پنج میلیون تومان است؛ تهیه کردهایم و به 12 منطقه حاشیه که معلم تخصصی نداشتند ارسال کردیم. این نرمافزارها به طور خودآموز دروس را تدریس میکنند. بخشی به این دلیل و بخشی هم با زحمت همکارانمان در کنکور سال گذشته رتبههای زیر هزار کنکور از 64 مورد به 126 مورد رسید که این موفقیت چشمگیر و قابل توجهای است. همچنین نرخ قبولی دانشآموزان مقطع سوم متوسطه استان در امتحان نهایی سال 93، حدود 5/17 درصد نسبت به سال 92 در قبولیهای خردادماه و شهریورماه افزایش پیدا کرد.
بنابراین مهمترین راهکار پرداختن به نیروی انسانی، آموزش نیروی انسانی و مشارکت همه برای تأمین امکانات آموزشی و برگزاری ارزشیابیهای مستمر است. امسال ما از دانشآموزان سوم متوسطه امتحان معرفی گرفتیم؛ یعنی به عبارتی قبل از برگزاری امتحانات نهایی خودمان دانشآموزان را ارزیابی کردیم. مجموع این تلاشها را انشاالله در آینده با قوت بیشتری انجام میدهیم تا افت تحصیلی کمتری در استان داشته باشیم.
«نسیم»: به نظر شما علت روی آوردن ناامنیها به سمت معلمان در استان چه بود؟
نخعی: به نظر من علت استیصال و درماندگی گروهکهایی است که میخواهند با مردم و نظام مقابله کنند؛ وگرنه ترور یک معلم بیدفاع چه افتخاری دارد. به نظر من ترور معلم اقدامی کور، بیاثر و آسیب زننده به فرهنگ جامعه است. اینگونه اقدامات وحشیانه است و با هیچ منطقی حتی منطق اشرار هم سازگار نیست. بنابراین اینگونه اقدامات را ضدمردم و ضد فرهنگ میدانیم. البته طی مدت اخیر شاهد بودیم که عوامل اصلی این ترورهای کور با تلاش نیروهای امنیتی استان دستگیر شدند که جای خوشحالی دارد.
«نسیم»: آخرین تدابیر آموزش و پرورش برای رفع دغدغه معلمان استان چیست؟
نخعی: در مجموعه دستگاه تعلیم و تربیت و وزارت آموزش و پرورش کارهایی برای افزایش حقوق و بهبود معیشت معلمان در حال انجام و پیگیری است. البته این اقدامات به نحوی است که در این زمینه خیلی بنا بر اطلاعرسانی نیست. قرار است سازمان رفاه فرهنگیان احداث شود و همه امکانات و مجموعههای درمانی، رفاهی مسکن و صندوق ذخیره فرهنگیان در آن جمع شود. در این راستا به عنوان قدم اول فروشگاههای زنجیرهای فرهنگ راهاندازی شده که با 26 درصد تخفیف اجناس را در اختیار معلمان قرار میدهد. این فروشگاه در مرکز ما استان هم راهاندازی شده و در شهرستانها هم انشاءالله به زودی راهاندازی میشود. صندوق ذخیره فرهنگیان نیز در شرف احیا است؛ به این معنی که لایحهای از دولت به مجلس رفته است. در استان هم ما 115 معلمسرای فعال برای اسکان معلمان در مناطق کمبرخوردار استان داریم؛ مخصوصاً در مناطق حاشیه که ما به تدریج در حال برطرف کردن اشکلات موجود در این معلمسراها هستیم. همچنین انشاالله در جلسه ای که ما بزودی به همراه استاندار محترم در تهران خاص سیستان و بلوچستان و در شورای مناطق آموزش و پرورش مرزی داریم موضوعات دیگری را در دست بررسی و پیشنهاد داریم.
«نسیم»: هم مرزی سیستان و بلوچستان با کشورهای افغانستان و پاکستان علاوه بر فرصت، دارای تهدیدهایی هم هست. یکی از این تهدیدات بحث اعتیاد در مدارس است. برخورد آموزش و پرورش با این موضوع چگونه است؟
نخعی: آموزش و پرورش در دو سطح با آسیبهای اجتماعی و رفتارهای پرخطر مقابله میکند؛ اول در سطح پیشگیری اولیه که خود حضور در کلاس و بحث آموزش و پرورش در کلاس است که خود یک عامل بازدارنده است. در این زمینه ما امسال در برخی محلها حتی برای پنج نفر هم کلاس تشکیل دادهایم؛ زیرا باور داریم خود بحث حضور در کلاس یک عامل بازدارنده از آسیبهای اجتماعی است. وقت دانشآموزان در کلاس به بطالت نمیگذرد و آنها میتوانند از بحثهای آموزشی و پرورشی مدرسه استفاده کنند. خود این حضور در کلاس مصونیت است و این که سعی در افزایش پوشش تحصیلی داریم در همین راستا است.
اما برای افراد آسیب دیده که ما آمار و اطلاعات آن را نیز داریم؛ مثلاً افرادی که دارای انواع اعتیاد میباشند نیز ما هستههای مشاورهای در هر منطقه آموزش و پرورش تشکیل دادهایم و در هر مدرسه یک مشاور و یا یک معلم پرورشی داریم و حتی اگر این دو نباشند؛ مدیر مدرسه مسئول است که اینگونه دانشآموزان را شناسایی و به هسته مشاوره معرفی کند. هستههای مشاوره هم این موارد را بررسی میکنند و یک اقدام پژوهشی انجام میگیرد و راه درمان افراد را با شیوههای مختلف و متناسب ارائه میکنند. آموزش و پرورش برای هر مقطعی طرح پیشگیرانه مخصوص همان مقطع را تدوین کرده است.
«نسیم»: آیا از ادامه تحصیل دانشآموزان آسیب دیده جلوگیری میشود؟ و آیا راهکاری برای جلوگیری از تهدید این موضوع برای دیگر دانشآموزان اندیشیدهاید؟
نخعی: ما دانشآموز را به این سادگیها اخراج نمیکنیم بلکه دانشآموز را اصلاح میکنیم. اگر لازم باشد مدرسهاش را تغییر میدهیم؛ بنابراین باید گفت به هیچ عنوان در آموزش و پرورش به اخراج دانشآموز فکر نمیشود. اصلاح دانشآموز در مقابل دانشآموزان دیگر در واقع یک فرصت است. ما باور داریم که یکی از بهترین روش های درمانی روش یکی از بهترین روشهای درمانی، گروه درمانی است.
گفتگو: آرشام هنرکار