آخرین وضعیت دریافت حقآبه رودخانه هیرمند از افغانستان
معاون اجرایی رئیسجمهور در گفتگو با «نسیم»: تیم سیاسی افغانستان در مذاکرات آب اختیار مناسب ندارد/ «نسیم» طی گزارشی به آخرین وضعیت دریافت حقآبه رودخانه هیرمند و دریاچه هامون پرداخته است
«نسیم» سیستان و بلوچستان- محمد فرتوت عنایت: در حالی مذاکرات آب ایران و افغانستان درباره سرپیچی افغانستان از تعهداتش در اجرای مفاد تفاهمنامه پرداخت حقآبه، مصوب سال 1351 ادامه دارد؛ که یک مقام مسئول در ایران میگوید: تیم اعزامی افغانستان برای مذاکرات آب به تهران از اختیارات کافی برخوردار نیست. محمد شریعتمداری، معاون اجرایی رئیس جمهور در گفتگو با خبرنگار «نسیم» درباره حقآبه رودخانه هیرمند مشترک بین ایران و افغانستان، اظهار داشت: کمیته مشترکی از سوی دو کشور برای بررسی حقآبه ایران از این رودخانه تشکیل شده که متأسفانه تیم اعزامی افغانستان به تهران در دو یا سه جلسه اخیر اختیارات کافی نداشته و دولت افغانستان باید در این باره تجدید نظر کند. وی با بیان اینکه افغانستان همیشه درباره حقآبه ایران وعده مثبت داده؛ اضافه کرد: دولت افغانستان هیچ وقت به ما نگفته که حقآبه ایران را به رسمیت نمیشناسد؛ بلکه همیشه بر حق جمهوری اسلامی ایران در این باره تأکید کرده است. معاون رئیس جمهور پرداخت حقآبه ایران از رودخانه هیرمند را خواسته جدی دولت ایران از افغانستان عنوان کرد و گفت: درباره حقآبه هیچ اقدامی بر خلاف تفاهمنامه سال 1351 مورد قبول جمهوری اسلامی ایران نیست و ایران نیز این حق را به روش دوستانه و برادرانه از کشور دوست و برادر خود خواستار است. شریعتمداری افزود: بدون تردید دولت ایران و شخص رئیس جمهور از دریافت حقآبه کوتاه نیامده؛ بلکه در جریان مذاکرات آب نیز کاملاً بر این حق ایستاده است. وی مسأله آب را از مهمترین مبحث مطرح شده در سفر محمد محقق، معاون رئیس اجرایی دولت افغانستان به تهران نام برد و گفت: در سفر اخیر آقای ظریف به افغانستان نیز این موضوع توسط دولت ایران مطرح شده است.
نیاز آبی سیستان و بلوچستان افزون بر دو میلیارد مترمکعب است الهام امینزاده، معاون حقوقی رئیس جمهور پیشتر در باره میزان حقآبه ایران از رودخانه هیرمند گفته بود: در حالی نیاز آبی سیستان و بلوچستان افزون بر دو میلیارد مترمکعب است که در توافقنامه سال 51 میزان حقآبه هیرمند برای ایران 820 میلیون مترمکعب در سال در نظر گرفته شده ولی کشور همسایه این حقآبه را اعمال نکرده است. وی افزود: عدم توجه و احترام به این حقآبه معضلات اقتصادی، بهداشتی و زیست محیطی همچون خشکسالی، بیکاری و ریزگردها را به دنبال داشته و به زندگی مردم سیستان و بلوچستان آسیب زیادی وارد کرده است.
رودخانه "هیرمند" از ارتفاعات نواحی مرکزی افغانستان سرچشمه میگیرد و با عبور از 1100 کیلومتر، در شرق کشور وارد ایران میشود. این رودخانه منبع اصلی تأمین آب تالاب هامون و اشتغال 70 درصد مردم سیستان به کشاورزی، دامداری و صیادی است. افغانستان در سالهای اخیر با ایجاد سد در مسیر این رودخانه و همچنین با حفر کانالهای غیرمجاز و انحراف آب از مسیر واقعی خود، سبب شده تا تالاب بینالمللی هامون بخشکد و بیش از 70 هزار بهرهبردار بخش کشاورزی و سه هزار صیاد سیستان بیکار شوند.
حقآبه رودخانه هیرمند، راهکار نجات تالاب هامون سیدباقر حسینی، رئیس فراکسیون نجات تالاب بینالمللی هامون در مجلس شورای اسلامی گفته که اساسیترین راهکار نجات هامون، تأمین آب آن از طریق رودخانه هیرمند است که نیاز به مذاکرات فراملی داشته و از وظایف وزیر امور خارجه است . تالاب هامون بزرگترین دریاچه آب شیرینن فلات ایران است که با خشک شدن آن در 16 سال گذشته علاوه بر بیکار شدن کشاورزان و صیادان منطقه، مسائل زیست محیطی و پدیده "ریزگردها"، نوار شرقی و جنوبی کشور را فرا گرفته است. بیش از 10 درصد این تالاب در سال گذشته بر اثر سیلاب ناشی از ذوب برفهای ارتفاعات مرکز افغانستان احیا شد که با قطع ناگهانی آب و توزیع نامناسب آن در سطح گسترده، تالاب دوباره خشکید. براساس اعلام ادارهکل شیلات شمال سیستان و بلوچستان، با خشک شدن تالاب هامون میلیونها ماهی و تعداد زیادی پرنده مهاجر در تالاب تلف شدند. کارشناسان محلی معتقدند افغانستان در سالهای اخیر هرگز برای رهاسازی آب تقویم زمانی مشخص نداشته و تنها آبهای مازاد که بیشتر ناشی از سیلابهای رودخانه هیرمند بوده را به ایران رها کرده است. براساس گفته آنها، افغانستان با بیتوجهی به زمان مورد نیاز آب در سیستان، خسارت زیادی به بخش کشاورزی این منطقه وارد کرده است. رضا نجفی، مدیرکل جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان در این باره گفت: خشکسالی در شمال سیستان و بلوچستان تا سال گذشته، حدود سه هزار میلیارد تومان به بخش کشاورزی این منطقه خسارت وارد کرده است. وی پیشتر گفته بود؛ خشکی تالاب هامون 70 هزار بهرهبردار بخش کشاورزی و سه هزار صیاد را بیکار کرده است.
حضور کمیساریای آب هیرمند در سیستان و بلوچستان با این همه سیدباقر حسینی، رئیس فراکسیون نجات هامون در مجلس خبر داده که به زودی کمیساریای آب هیرمند در سیستان و بلوچستان برای مذاکره درباره حقآبه تشکیل جلسه خواهد داد. به گفته این نماینده مجلس، رفع مشکلات تالاب هامون و حقآبه این تالاب از مهمترین بحثهای این دو هیأت است. وی همچنین تأکیده کرده: خشکی هامون، شرایط نامساعد آب و هوایی و شدت گرفتن پدیده "ریزگردها" را به دنبال دارد که در نهایت موجب مهاجرت تعداد زیادی از مردم منطقه سیستان میشود. کمیساریای آب هیرمند متشکل از نمایندگان وزرای نیروی ایران و افغانستان است که درباره حقآبه این رودخانه تصمیمگیری میکنند. کارشناسان محلی معتقدند، حسن روحانی در سفر رئیس جمهور افغانستان به تهران بیشتر درباره مسائل آب و حقآبه ایران از رودخانه هیرمند صحبت خواهد کرد. پیشتر رئیس جمهور در آخرین سفر خود به کابل در دیدار با همتای افغانستانی خود بر دریافت حق ایران از رودخانههای "هیرمند و حریررود" تأکید کرده بود.